Deklaratat më të fundit të presidentit amerikan për një aneksim të mundshëm të Groenlandës kanë shkaktuar reagime dhe dënime të forta nga Danimarka dhe më gjerë në Evropë.
Pas një ndërhyrjeje amerikane në Venezuelë që çoi në arrestimin e presidentit Nicolás Maduro, Donald Trump përsëriti synimin e tij për të aneksuar Groenlandën për Shtetet e Bashkuara. Në të njëjtën kohë, kryeministrja daneze Mette Frederiksen dha reagimin e saj më të ashpër deri tani, duke thënë se thirrjet e Trump për të marrë ishullin duhet të ndalen.
Groenlanda është një territor gjysmë-autonom i Danimarkës, e cila është anëtare e NATO-s dhe Bashkimit Evropian. Që nga rikthimi në pushtet në fillim të vitit 2025, Trump ka bërë disa herë thirrje për aneksimin e saj dhe, pas rrëzimit të Madurós, ai e ka rikthyer publikisht këtë ide.
“Na duhet Groenlanda për arsye të sigurisë kombëtare,” u tha Trump gazetarëve në bordin e Air Force One të dielën. “Është jashtëzakonisht strategjike. Aktualisht, Groenlanda është e mbuluar nga anije ruse dhe kineze kudo.”
Ai shtoi me ironi: “E dini çfarë ka bërë Danimarka së fundmi për sigurinë? Ka shtuar edhe një slitë me qen.”
Një ditë më parë, në një intervistë për The Atlantic, Trump deklaroi: “Na duhet absolutisht Groenlanda. Na duhet për mbrojtjen.”
Në reagim, kryeministrja daneze tha se kërcënimet amerikane duhet të ndalen menjëherë.
“Nuk ka absolutisht asnjë kuptim të flitet për nevojën e SHBA-së për të marrë nën kontroll Groenlandën. SHBA-ja nuk ka asnjë të drejtë të aneksojë ndonjërin nga tre vendet e Mbretërisë së Danimarkës,” tha Frederiksen në një deklaratë të dielën.
Pse e dëshiron Trump Groenlandën?
Pak para Krishtlindjeve, Trump emëroi një të dërguar të posaçëm, ish-guvernatorin e Luizianës Jeff Landry, për t’u marrë me çështjen e Groenlandës. Landry shkroi në rrjetet sociale se ishte i nderuar të shërbente në një “pozicion vullnetar për ta bërë Groenlandën pjesë të SHBA-së”.
Trump përmend rregullisht interesat e sigurisë kombëtare si arsye për synimet e tij ndaj Groenlandës, e cila ndodhet në një pozicion strategjik në Oqeanin Arktik, përgjatë rrugëve kryesore detare. Ishulli më i madh në botë, gjeografikisht është pjesë e Amerikës së Veriut.
Me përparimin e ngrohjes globale, më shumë rrugë detare në Arktik pritet të hapen, duke e bërë Groenlandën edhe më të rëndësishme.
SHBA-ja ka një marrëveshje mbrojtjeje me Groenlandën që nga viti 1951 dhe ka rreth 150 personel të stacionuar në Bazën Hapësinore Pituffik, e cila fokusohet në zbulimin e raketave dhe mbikëqyrjen hapësinore.
Sipas Ian Lesser, studiues i lartë në German Marshall Fund të SHBA-së, Uashingtoni tashmë ka praninë e nevojshme të sigurisë në Groenlandë dhe synimet e administratës Trump lidhen më shumë me burimet natyrore.
“Presidenti i kushton shumë rëndësi burimeve – mineraleve, energjisë dhe mundësive tregtare,” tha Lesser për Euronews. “Edhe nëse këto burime nuk janë të lehta për t’u shfrytëzuar me fitim, nuk do të ishte çudi që kjo të ngjallte shqetësim të madh.”
Si ka reaguar Evropa?
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen hodhi poshtë komentet e fundit të Trump në një deklaratë televizive.
“Nuk ka absolutisht asnjë kuptim të flitet për ndonjë nevojë që Shtetet e Bashkuara të marrin nën kontroll Groenlandën,” tha ajo. “SHBA-ja nuk ka bazë ligjore për të aneksuar një nga tre vendet e Mbretërisë së Danimarkës.”
Kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, tha se lidhja e çështjes së Groenlandës me ndërhyrjen ushtarake në Venezuelë ishte mungesë respekti. Ndërkohë, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme franceze, Pascal Confavreux, deklaroi se Franca qëndron në solidaritet me Danimarkën.
“Groenlanda u përket njerëzve të Groenlandës dhe të Danimarkës. Vetëm ata kanë të drejtën të vendosin për të ardhmen e tyre. Kufijtë nuk mund të ndryshohen me forcë,” tha ai për transmetuesin francez TF1.
Edhe kryeministri suedez Ulf Kristersson deklaroi mbështetjen e vendit të tij për Danimarkën:
“Vetëm Danimarka dhe Groenlanda kanë të drejtë të vendosin për territoret e tyre.”
Bashkimi Evropian i ka dënuar disa herë gjatë vitit të kaluar propozimet amerikane për marrjen e Groenlandës.
Lesser tha se, edhe pse një aneksim me forcë është i pamundur, ai nuk mund të përjashtohet plotësisht.
“Nuk mendoj se ka qenë ndonjëherë shumë e mundshme që SHBA-ja të përdorë forcën në Groenlandë, por duke parë përvojën në Venezuelë, shumëkush do ta marrë seriozisht fjalën e presidentit,” tha ai.
Ai shtoi se presioni mund ta shtyjë Danimarkën të bëjë lëshime për t’i dhënë SHBA-së më shumë akses në territor.
“Kjo mund të mos marrë formën e një ndërhyrjeje ushtarake, por mund të ketë presione tregtare, diplomatike dhe ekonomike për t’i siguruar SHBA-së një marrëveshje të favorshme në Groenlandë.”
Çfarë mund të bëjnë evropianët tani?
Ndërsa qeveria daneze ndodhet në gjendje krize dhe këmbëngul se territori nuk është në shitje, Lesser thotë se Danimarka dhe Evropa kanë gjithashtu mundësi veprimi.
“Mendoj se ka shumë gjëra në tryezë, pasi administrata amerikane i jep përparësi çështjeve ekonomike dhe tregtare. Ekziston mundësia e një marrëveshjeje të gjerë transatlantike ku shumë elemente mund të negociohen,” tha ai.
BE-ja ka dy disavantazhe në çdo përpjekje për kompromis: së pari, qëllimet e presidentit amerikan nuk janë plotësisht të qarta; së dyti, BE-ja lëviz shumë më ngadalë sesa administrata Trump.
“Nuk është se Bashkimi Evropian apo NATO-ja janë të paafta për t’u përgjigjur këtyre sfidave, por ritmi në këtë anë të Atlantikut është shumë më i ngadaltë se në Uashington,” shtoi Lesser.
A mund ta dëmtojë përplasja për Groenlandën NATO-n?
Në reagimin e saj të fundit, Frederiksen kujtoi se Danimarka, si anëtare e NATO-s, mbulohet nga garancia e sigurisë kolektive të Aleancës.
“Prandaj i bëj thirrje me forcë Shteteve të Bashkuara të ndalojnë kërcënimet ndaj një aleati historikisht të afërt dhe ndaj një populli që ka deklaruar qartë se nuk është në shitje,” tha ajo.
Tensionet mes aleatëve të NATO-s nuk janë të paprecedenta – Greqia dhe Turqia, për shembull, kanë pasur përplasje të forta në të kaluarën. Por këtë herë, përfshirja e SHBA-së, garantueses kryesore të sigurisë evropiane, e bën situatën më delikate.
“Kjo është qartazi gërryese për kohezionin e Aleancës,” tha Lesser. “Ekziston supozimi se aleatët thjesht nuk sillen në këtë mënyrë.”
Ai shtoi se kërcënimet janë jashtëzakonisht destabilizuese për një marrëdhënie transatlantike të sigurisë që tashmë është në rrezik.
“Çdo hap që do të shkonte përtej retorikës që kemi parë deri tani për Groenlandën do të shkaktonte një krizë të vërtetë brenda Aleancës.”