Për vite me radhë, gjigantët e rrjeteve sociale kanë kundërshtuar pretendimet se platformat e tyre dëmtojnë shëndetin mendor të të rinjve. Duke nisur nga e marta, për herë të parë, ata do të duhet t’i mbrojnë këto qëndrime përpara një jurie në një gjykatë.
Një 19-vjeçare, e identifikuar si KGM, së bashku me nënën e saj, Karen Glenn, kanë ngritur padi kundër TikTok, Meta dhe YouTube (në pronësi të Google), duke pretenduar se këto kompani kanë krijuar me vetëdije veçori varësuese që i kanë dëmtuar shëndetin mendor, duke çuar në vetëlëndim dhe mendime vetëvrasëse. (Snap, gjithashtu e përfshirë fillimisht në padi, arriti një marrëveshje javën e kaluar, me kushte të padisponueshme publikisht.)
Prej vitesh, prindër, aktivistë, ekspertë të shëndetit, sinjalizues të industrisë së teknologjisë dhe vetë adoleshentë kanë shprehur shqetësime se platformat e rrjeteve sociale i bëjnë të rinjtë të varur nga “scroll”-i i pafund, lehtësojnë bullizmin, prishin gjumin dhe i drejtojnë drejt përmbajtjeve të dëmshme. Drejtues të kompanive teknologjike janë thirrur vazhdimisht përpara Kongresit amerikan, madje në disa raste kanë kërkuar falje prindërve që pretendojnë se fëmijët e tyre janë dëmtuar ose kanë humbur jetën për shkak të rrjeteve sociale. Megjithatë, në SHBA këto kompani kanë përballuar pak pasoja reale apo rregullime ligjore.
Padia e KGM kërkon dëmshpërblim financiar, pa përcaktuar një shumë konkrete. Vendimi në këtë çështje mund të ndikojë në mënyrën se si do të zgjidhen mbi 1.000 padi të ngjashme për dëmtime personale kundër Meta-s, Snap-it, TikTok-ut dhe YouTube-it.
Drejtuesit më të lartë të Meta-s, TikTok-ut dhe YouTube-it pritet të dëshmojnë personalisht gjatë procesit gjyqësor, i cili zhvillohet në Los Anxhelos dhe parashikohet të zgjasë disa javë.
Vitet e fundit, TikTok, Meta, YouTube dhe Snap kanë prezantuar veçori sigurie, politika të reja dhe mjete kontrolli prindëror, për të cilat thonë se mbrojnë përdoruesit e rinj.
Këto katër kompani janë të përfshira edhe në çështje të tjera ligjore këtë vit, përfshirë padi të ngritura nga distrikte shkollore dhe prokurorë të përgjithshëm të shteteve. Humbjet në këto procese mund t’i ekspozojnë kompanitë teknologjike ndaj miliarda dollarëve dëmshpërblim dhe t’i detyrojnë të ndryshojnë mënyrën se si funksionojnë platformat e tyre.
“Për prindërit, fëmijët e të cilëve janë shfrytëzuar, manipuluar apo kanë humbur jetën për shkak të platformave të mëdha teknologjike, gjashtë javët e ardhshme janë hapi i parë drejt llogaridhënies pas vitesh injorimi,” tha Sarah Gardner, drejtoreshë ekzekutive e organizatës jofitimprurëse Heat Initiative, e cila avokon për sigurinë e fëmijëve në internet. “Këto janë proceset gjyqësore të duhanit të brezit tonë.”
Çështja KGM
Padia e KGM pretendon se gjigantët e rrjeteve sociale i kanë dizajnuar platformat e tyre qëllimisht për të qenë varësuese, pavarësisht se ishin të vetëdijshëm për rreziqet që paraqesin për të rinjtë.
Sipas dokumenteve gjyqësore, KGM, një adoleshente nga Kalifornia, filloi të përdorte rrjetet sociale në moshën 10-vjeçare, pavarësisht përpjekjeve të nënës së saj për t’ia bllokuar aksesin përmes programeve të palëve të treta. “Të pandehurit i dizajnojnë produktet e tyre në një mënyrë që u mundëson fëmijëve të anashkalojnë pëlqimin prindëror,” thuhet në padi.
Padia pretendon se dizajni “varësues” i Instagram-it, TikTok-ut dhe Snapchat-it, së bashku me njoftimet e shpeshta, e shtynë KGM-në drejt përdorimit kompulsiv, gjë që përkoi me një përkeqësim të ndjeshëm të shëndetit të saj mendor.
Veçoritë që sugjerojnë lidhje me përdorues të tjerë në Snapchat dhe Instagram, sipas padisë, “lehtësuan dhe krijuan lidhje mes të miturës KGM dhe të panjohurve të plotë, përfshirë të rritur grabitqarë”. Instagram dhe TikTok, po ashtu, dyshohet se e ekspozuan atë ndaj përmbajtjeve “depresive” dhe “të dëmshme për krahasimin social dhe imazhin trupor”.
Në Instagram, KGM pretendon se u përball me bullizëm dhe shantazh seksual (sextortion). Sipas padisë, Meta-s iu deshën dy javë dhe raportime masive nga familjarë e miq për të ndërhyrë.
“Vendimet e qëllimshme për dizajnin, marketingun dhe funksionimin e produkteve kanë shkaktuar dëme serioze emocionale dhe mendore për KGM-në dhe familjen e saj,” thuhet në padi, duke përfshirë ankthin, depresionin, vetëlëndimin dhe çrregullimet e imazhit trupor.
Çështja e KGM-së është një nga disa raste testuese në një proces më të gjerë gjyqësor që përfshin rreth 1.500 padi të ngjashme kundër TikTok-ut, YouTube-it, Meta-s dhe Snap-it.
Çfarë thonë kompanitë
Në vitin 2024, kirurgu i përgjithshëm i SHBA-së, Vivek Murthy, bëri thirrje që rrjetet sociale të pajisen me paralajmërime të ngjashme me ato të duhanit, për shkak të “krizës së shëndetit mendor” te të rinjtë. Një studim i Pew Research Center tregoi se gati gjysma e adoleshentëve amerikanë mendojnë se rrjetet sociale kanë efekte “kryesisht negative”.
Megjithatë, drejtuesit e teknologjisë kanë mohuar vazhdimisht se platformat e tyre dëmtojnë shëndetin mendor të të rinjve, duke theksuar mungesën e provave përfundimtare dhe duke argumentuar se rrjetet sociale ofrojnë argëtim dhe lidhje sociale.
Kompanitë janë mbështetur gjithashtu në Seksionin 230 të ligjit federal amerikan, i cili i mbron nga përgjegjësia ligjore për përmbajtjen e postuar nga përdoruesit. Gjykatësja Carolyn Kuhl ka theksuar se juria duhet të shqyrtojë rolin e dizajnit të platformave – si feed-et me lëvizje të pafund – dhe jo vetëm përmbajtjen.
Meta, YouTube dhe Snap kanë deklaruar se kanë ndërmarrë masa të shumta për sigurinë e të rinjve, përfshirë llogari të veçanta për adoleshentët, kufizime për përmbajtje të ndjeshme, mjete mbikëqyrjeje prindërore dhe përdorimin e AI-së për të identifikuar përdorues të mitur.
TikTok nuk iu përgjigj kërkesës për koment, por ka prezantuar viteve të fundit cilësime privatësie automatike, kufizime të njoftimeve gjatë natës dhe veçori si “meditimi i udhëzuar” për të reduktuar kohën e kaluar në aplikacion.
Pavarësisht këtyre masave, shumë prindër dhe aktivistë thonë se platformat kanë dështuar ende në mbrojtjen e përdoruesve të rinj. Së shpejti, një juri do të vendosë nëse ndan të njëjtin mendim.