Delegacionet negociatore të Iranit dhe SHBA-së pritej të takoheshin këtë javë në Doha, por Irani deklaroi të hënën se nuk ishte planifikuar asnjë takim, ndërsa shkëmbimet e raketave gjatë fundjavës vunë në provë armëpushimin e përkohshëm që synon t’i japë fund luftës katërmujore.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka ngarkuar dhëndrin e tij, Jared Kushner, dhe të dërguarin special Steve Witkoff për të udhëhequr ekipin negociator amerikan, sipas zëdhënëses së Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt. Nga ana tjetër, Irani po dërgon këtë javë delegacionin e tij teknik në Katar, por zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme, Esmaeil Baghaei, theksoi se kjo “nuk ka asnjë lidhje” me vizitën e delegacionit amerikan dhe se nuk është planifikuar asnjë takim mes palëve.
“Nuk do të zhvillojmë asnjë takim negociues me palën amerikane në asnjë nivel gjatë ditëve në vijim”, deklaroi Baghaei.
Mospërputhjet mbi faktin nëse palët do të takohen apo jo nxjerrin në pah brishtësinë e marrëveshjes së 17 qershorit për pezullimin e konfliktit, i cili ka ndërprerë rrjedhën e tregtisë globale të naftës përmes Ngushticës së Hormuzit dhe ka krijuar vështirësi politike për Trumpin në prag të zgjedhjeve të nëntorit për Kongresin.
SHBA-ja dhe Irani i kanë dhënë vetes të paktën 60 ditë për të zbatuar memorandumin 14-pikësh të mirëkuptimit, i cili synon zgjatjen e armëpushimit të arritur në prill, diskutimin e programit bërthamor iranian dhe negociimin e një armëpushimi të përhershëm. Megjithatë, përparimi ka qenë i ngadaltë, ndërsa secila palë akuzon tjetrën për shkelje të marrëveshjes.
Pas sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit më 28 shkurt, trafiku detar në Ngushticën e Hormuzit – kalimi i ngushtë detar përmes të cilit kalonte rreth një e pesta e tregtisë botërore të naftës – pothuajse u ndal plotësisht.
Izraeli nuk është bërë pjesë e bisedimeve të paqes mes SHBA-së dhe Iranit dhe është distancuar nga marrëveshja. Tensionet mes Uashingtonit dhe Teheranit kanë vështirësuar gjithashtu përpjekjet për t’i dhënë fund luftimeve në Liban, ku kryetari i Parlamentit, Nabih Berri, aleat i Hezbollahut të mbështetur nga Irani, ka shprehur dyshime mbi një marrëveshje të veçantë, të ndërmjetësuar nga SHBA-ja, mes Libanit dhe Izraelit për ndalimin e konfliktit.
Mbyllja e kësaj rruge detare bëri që çmimi i naftës të ngjitej mbi 100 dollarë për fuçi, duke ushtruar presion mbi inflacionin global dhe mbi administratën Trump përpara zgjedhjeve afatmesme, të cilat do të përcaktojnë kontrollin mbi Kongresin amerikan. Disa republikanë kanë kritikuar presidentin për përfshirjen në luftë pa autorizimin e ligjvënësve.
Një zyrtar i lartë iranian deklaroi se të martën do të zhvillohet një takim në Doha, por, ndryshe nga bisedimet e mëparshme teknike të mbajtura në Zvicër, fokusi do të jetë menaxhimi i situatës në Ngushticën e Hormuzit dhe ulja e tensioneve.
Një tjetër zyrtar, i njohur me planet, tha se ekipet teknike amerikane dhe iraniane pritet të zhvillojnë takime të ndara me ndërmjetës nga Katari dhe Pakistani të mërkurën.
Pasiguri në Uashington
Trump u tha gazetarëve në Zyrën Ovale se “takimi në Doha mund të jetë i rëndësishëm, por edhe mund të mos jetë. Do ta shohim.”
Në të njëjtën kohë ai deklaroi se “po fitojmë në aspektin ushtarak” dhe përsëriti se Irani nuk duhet të lejohet të prodhojë armë bërthamore.
Irani është përpjekur të rrisë presionin duke shfrytëzuar kontrollin që ushtron mbi Ngushticën e Hormuzit, të cilën e ndan me Omanin, duke njoftuar se planifikon të vendosë tarifa për anijet që kalojnë në këtë rrugë ujore dhe duke penguar mjetet lundruese që dalin jashtë korridoreve të përcaktuara.
SHBA-ja ka akuzuar Iranin se gjatë ditëve të fundit ka goditur të paktën dy anije tregtare me raketa ose dronë dhe, si kundërpërgjigje, ka bombarduar objekte ushtarake iraniane. Nga ana e saj, Irani nisi raketa dhe dronë ndaj bazave ushtarake amerikane në Kuvajt dhe Bahrein në orët e para të së dielës.
Steve Witkoff dhe Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, informuan të hënën përmes telefonit anëtarët e Kongresit mbi zhvillimet lidhur me Iranin. Senatori republikan Steve Daines tha se informimi ishte i shkurtër, por e cilësoi bisedën si “konstruktive”.
Ndërkohë, lideri demokrat në Senat, Chuck Schumer, e quajti informimin “të mangët dhe pa detaje”.
“Pasi e përfshiu Amerikën në një luftë të kushtueshme, administrata Trump ende nuk mund të tregojë një përfitim konkret për qytetarët amerikanë. Përkundrazi, Sekretari Rubio më konfirmoi se Irani do të përfitojë miliarda dollarë të ardhura nga nafta, ndërsa do të ruajë një ndikim të rrezikshëm mbi Ngushticën e Hormuzit”, deklaroi Schumer.
Lirimi i aseteve të ngrira iraniane
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian njoftoi të hënën se 6 miliardë dollarë nga gjithsej 12 miliardë dollarë të aseteve iraniane të ngrira në Katar do të zhbllokohen dhe do t’i kthehen Iranit, raportuan mediat shtetërore iraniane.
Ai e cilësoi memorandumin, i cili përfshin përjashtime amerikane nga sanksionet ndaj sektorëve iranianë të naftës dhe petrokimisë, si “një fitore të madhe për popullin iranian”.
Çmimet e naftës u rritën me më shumë se 1% pas përshkallëzimit të luftimeve gjatë fundjavës, duke treguar edhe një herë brishtësinë e marrëveshjes mes SHBA-së dhe Iranit.
Presidenti francez Emmanuel Macron deklaroi të hënën se po bashkëpunon me Omanin për uljen e tensioneve dhe se do të koordinohet me partnerët ndërkombëtarë për çminimin e Ngushticës së Hormuzit.
Megjithatë, zëvendësministri i Jashtëm i Iranit, Kazem Gharibabadi, reagoi përmes një postimi në platformën X, duke theksuar se çminimi i ngushticës do të kryhet vetëm nga Irani, në përputhje me planin 14-pikësh, dhe paralajmëroi Francën të mos e komplikojë më tej situatën.