Cila ishte gjëja e fundit që i kërkove një chatbot-i me inteligjencë artificiale të bënte për ty?
Ndoshta i kërkove një strukturë eseje për t’iu përgjigjur një pyetjeje të vështirë, një analizë të zgjuar të një sasie të madhe të dhënash, ose të kontrollonte nëse letra jote e motivimit përputhej me përshkrimin e një vendi pune.
Disa ekspertë shqetësohen se delegimi i këtyre detyrave te AI do të thotë që truri ynë po punon më pak – dhe se kjo mund të dëmtojë aftësitë tona të të menduarit kritik dhe zgjidhjes së problemeve.
Më herët këtë vit, Instituti i Teknologjisë në Masaçusets (MIT) publikoi një studim që tregonte se personat që përdorën ChatGPT për të shkruar ese shfaqën më pak aktivitet në rrjetet e trurit që lidhen me përpunimin kognitiv gjatë procesit të shkrimit. Ata gjithashtu e kishin më të vështirë të citonin nga esetë e tyre, krahasuar me pjesëmarrësit që nuk përdorën chatbot-e të AI-së.
Studiuesit thanë se studimi i tyre nxjerr në pah “nevojën urgjente për të shqyrtuar një rënie të mundshme të aftësive të të nxënit”.
Të 54 pjesëmarrësit u rekrutuan nga MIT dhe universitete të afërta. Aktiviteti i trurit të tyre u regjistrua përmes elektroencefalografisë (EEG), një metodë që përdor elektroda të vendosura në skalp.
Disa nga kërkesat që pjesëmarrësit i bënë AI-së përfshinin përmbledhjen e pyetjeve të eseve, gjetjen e burimeve, si dhe përmirësimin e gramatikës dhe stilit. AI u përdor edhe për gjenerimin dhe formulimin e ideve – megjithëse disa përdorues menduan se nuk ishte shumë e aftë në këtë drejtim.
“AI e bën shumë të lehtë gjetjen e përgjigjeve”
Në një studim të veçantë, Universiteti Carnegie Mellon dhe kompania Microsoft (që operon Copilot) zbuluan se aftësitë e zgjidhjes së problemeve mund të dobësohen nëse njerëzit bëhen tepër të varur nga AI.
Ata anketuan 319 punonjës të zyrave që përdornin mjete AI në punë të paktën një herë në javë, duke analizuar mënyrën se si ata aplikonin të menduarin kritik. Studiuesit shqyrtuan 900 shembuj detyrash të dhëna AI-së, nga analiza e të dhënave deri te verifikimi nëse një punë plotësonte rregulla të caktuara.
Studimi zbuloi se sa më i lartë të ishte besimi i përdoruesit në aftësinë e AI-së për të kryer një detyrë, aq më pak përpjekje bëhej në të menduarit kritik.
“Ndërsa AI gjeneruese mund të rrisë efikasitetin e punës, ajo mund të pengojë angazhimin kritik dhe të çojë në varësi afatgjatë nga mjeti, si dhe në dobësim të aftësive për zgjidhje të pavarur të problemeve”, thuhet në studim.
Edhe nxënësit e shkollave në Mbretërinë e Bashkuar u anketuan në një studim të publikuar në tetor nga Oxford University Press (OUP). Ai zbuloi se 6 në 10 nxënës mendonin se AI kishte ndikuar negativisht në aftësitë e tyre lidhur me detyrat shkollore.
Pra, me shpërthimin masiv të përdorimit të AI-së, a janë aftësitë tona njohëse në rrezik?
Jo domosdoshmërisht, thotë Dr Alexandra Tomescu, specialiste e AI gjeneruese në OUP.
“Hulumtimi ynë tregon se 9 në 10 nxënës thonë se AI i ka ndihmuar të zhvillojnë të paktën një aftësi të lidhur me shkollën – qoftë zgjidhjen e problemeve, kreativitetin apo përsëritjen e mësimeve. Por në të njëjtën kohë, rreth një e katërta thonë se AI ua ka bërë punën shumë të lehtë. Pra, panorama është mjaft e nuancuar.”
Ajo shton se shumë nxënës kërkojnë më shumë udhëzime se si ta përdorin AI-në në mënyrë të duhur.
ChatGPT, që sipas drejtuesit të saj Sam Altman ka mbi 800 milionë përdorues aktivë në javë, ka publikuar një listë me 100 kërkesa (prompts) për studentët, për t’i ndihmuar të përfitojnë sa më shumë nga teknologjia.
Por profesori Wayne Holmes nga University College London (UCL) thotë se kjo nuk mjafton.
Ai kërkon shumë më tepër kërkime akademike mbi ndikimin e mjeteve AI në të nxënë, përpara se nxënësit dhe studentët të inkurajohen t’i përdorin ato gjerësisht.
“Sot nuk ka prova të pavarura, në shkallë të gjerë, për efektivitetin e këtyre mjeteve në arsim, për sigurinë e tyre, apo edhe për faktin nëse kanë ndikim pozitiv”, thotë ai.
Rezultate më të mira, por mësim më i dobët?
Prof Holmes i referohet kërkimeve mbi atrofinë njohëse, ku aftësitë përkeqësohen pas përdorimit të AI-së. Ai thotë se kjo është vërejtur te radiologët që përdorin AI për të interpretuar rrezet X përpara diagnozës.
Një studim i Shkollës Mjekësore të Harvardit, publikuar vitin e kaluar, zbuloi se ndihma e AI-së përmirësonte performancën e disa mjekëve, por dëmtonte të tjerët, për arsye që ende nuk kuptohen plotësisht. Autorët kërkuan më shumë studime për mënyrën se si njerëzit bashkëveprojnë me AI-në, në mënyrë që ajo të “rrisë performancën njerëzore dhe jo ta dëmtojë atë”.
Prof Holmes shqetësohet se studentët mund të bëhen tepër të varur nga AI për të kryer detyrat e tyre dhe të mos zhvillojnë aftësitë themelore që ofron arsimi. Një ese mund të marrë nota më të larta falë AI-së, por pyetja është nëse studenti kupton më pak.
“Produktet e tyre janë më të mira, por në të vërtetë mësimi është më i dobët”, thotë ai.
Jayna Devani, drejtuese e arsimit ndërkombëtar në OpenAI, thotë se kompania është “shumë e vetëdijshme për këtë debat”.
“Ne nuk mendojmë se studentët duhet ta përdorin ChatGPT për të deleguar punën”, i tha ajo BBC-së, duke shtuar se AI duhet të përdoret më shumë si tutor sesa si dhënës përgjigjesh.
Ajo jep shembullin e një studenti që përdor ChatGPT në “study mode”, ku chatbot-i e ndihmon të zbërthejë pyetjen dhe ta kuptojë më mirë temën.
“Nëse ke një prezantim dhe është mesnatë, nuk do t’i shkruash pedagogut për ndihmë”, thotë ajo. “Potenciali është real që ChatGPT të përshpejtojë të nxënit, nëse përdoret në mënyrë të synuar.”
Megjithatë, Prof Holmes këmbëngul se çdo student që përdor AI duhet të kuptojë si funksionon arsyetimi i saj dhe si trajtohen të dhënat nga kompanitë që e ofrojnë atë. Ai thekson se rezultatet duhet gjithmonë të verifikohen.
“Kjo nuk është thjesht versioni i radhës i kalkulatorit”, thotë ai.
“Nuk u them studentëve ‘mos e përdorni AI-në’, por u them se duhet ta kuptoni mirë, në mënyrë që të merrni vendime të informuara.”