Uashingtoni ka shtuar presionin ndaj aleatëve të NATO-s lidhur me mbështetjen e tyre për Gjykatën Ndërkombëtare Penale (GJNP), duke zgjeruar përpjekjet për të dobësuar dhe çmontuar institucionin me seli në Hagë. Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, nisi këtë fushatë më 13 korrik.
Në njoftimin e tij, Departamenti amerikan i Shtetit u bëri thirrje vendeve që bashkëpunojnë ushtarakisht me SHBA-në ose mbështeten në garancitë e saj të sigurisë që të refuzojnë juridiksionin e pretenduar të GJNP-së mbi zyrtarët dhe personelin ushtarak amerikan.
Uashingtoni paralajmëroi se “asnjë opsion diplomatik nuk do të jetë jashtë tryezës” dhe tha se do të shtonte vëmendjen ndaj qeverive që refuzojnë kërkesën amerikane, ndërsa vazhdojnë të përfitojnë nga asistenca e SHBA-së.
Kërkesa prek pothuajse të gjithë aleancën. Të gjitha vendet anëtare të NATO-s, me përjashtim të SHBA-së dhe Turqisë, janë palë në Statutin e Romës, traktati themelues i GJNP-së. Të 27 vendet anëtare të Bashkimit Evropian janë gjithashtu pjesë e këtij traktati.
Që prej asaj kohe, Uashingtoni ka përshkallëzuar presionin. Më 18 gusht, SHBA vendosi sanksione ndaj presidentes së GJNP-së, Tomoko Akane, si dhe ndaj prokurorit të lartë të gjykatës, Abdoulaye Seye. Masat parashikojnë ngrirjen e çdo aseti që ata mund të kenë në juridiksionin amerikan.
Më herët, Prokurori i Përkohshëm i Përgjithshëm i SHBA-së, Todd Blanche, i kishte bërë të ditur gjykatës, përmes një letre të datës 29 qershor, se Shtetet e Bashkuara nuk do të bashkëpunonin me asnjë procedurë të GJNP-së. Ai shtoi se Uashingtoni do të kundërshtonte çdo përpjekje për transferimin e shtetasve amerikanë në Hagë.
Kundërshtimi nga Evropa
Kryeqytetet evropiane kanë reaguar kundër presionit amerikan. Ministri i Jashtëm i Holandës, Tom Berendsen, vendi i të cilit pret selinë e gjykatës, shkroi në platformën X se “gjykatat dhe tribunalet ndërkombëtare duhet të jenë në gjendje të përmbushin lirisht mandatet e tyre”.
Edhe presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, deklaruan së bashku se gjyqtarët dhe zyrtarët e gjykatës duhet të jenë në gjendje të veprojnë “në mënyrë të pavarur dhe pa presion të jashtëm”.
Bashkimi Evropian kishte rikonfirmuar më herët mbështetjen e tij për GJNP-në, pas njoftimit të Rubio-s në korrik.
Sllovenia dhe Spanja i kanë kërkuar Komisionit Evropian që ta përfshijë GJNP-në në fushën e zbatimit të të ashtuquajturit “blocking statute” të BE-së. Ky mekanizëm synon të pengojë kompanitë evropiane që të zbatojnë sanksione amerikane të cilat Brukseli i konsideron të paligjshme.
Presioni amerikan sjell edhe tërheqje nga Statuti i Romës
Në vende të tjera, presioni amerikan duket se ka dhënë rezultate. Venezuela dhe Çadi njoftuan përkatësisht më 24 dhe 27 korrik tërheqjen nga Statuti i Romës, sipas Koalicionit për Gjykatën Ndërkombëtare Penale.
Sipas koalicionit, vendimi i Çadit dyshohet se ishte i lidhur me një kërkesë të SHBA-së.
Edhe Namibia ka konfirmuar se ka marrë një komunikim nga Uashingtoni, por ka deklaruar se mbetet palë në Statutin e Romës, raportoi më 9 shtator The Rio Times.
Në Evropë, megjithatë, zhvillimet kanë qenë në drejtim të kundërt. Më 27 maj, parlamenti hungarez votoi që vendi të qëndrojë në GJNP, duke përmbysur procesin e tërheqjes së nisur gjatë qeverisjes së ish-kryeministrit Viktor Orbán.
SHBA nënshkroi Statutin e Romës në vitin 2000, por e tërhoqi firmën e saj në vitin 2002. Po atë vit, Kongresi amerikan miratoi “American Servicemembers’ Protection Act”, i cili i jep presidentit autoritetin të përdorë “të gjitha mjetet e nevojshme dhe të përshtatshme” për të liruar personelin amerikan të ndaluar në emër të gjykatës.