Në veprën e saj themelore The March of Folly, historiania amerikane Barbara Tuchman paraqiti katër shembuj historikë — nga Lufta e Trojës deri te Lufta e Vietnamit — të vendimeve absurde të marra nga qeveri kundër interesave të tyre, vendime që ndryshuan rrjedhën e historisë. Sikur të ishte ende gjallë, lufta në Ukrainë mund të ishte kapitulli i pestë i librit të saj, aq shumë i ngjan zbulimi i planit për rindërtimin e Ukrainës një paralajmërimi për vetëshkatërrimin e Bashkimit Europian.
Pas shpenzimit të 193 miliardë eurove, përpjekjeve për të konfiskuar pothuajse asetet ruse pa pasur autoritetin ligjor për ta bërë këtë, huamarrjes prej 90 miliardë eurosh dhe shkaktimit të një rritjeje marramendëse të çmimeve të energjisë, BE-ja po ecën në gjumë drejt greminës. Falë këtij dokumenti të rrjedhur, tashmë të gjithë e dinë se çfarë do të thotë realisht mbështetja e Ukrainës “me çdo kusht”: një plan rindërtimi prej 800 miliardë eurosh, i mbështetur kryesisht në kontributet e taksapaguesve europianë, pa përmendur anëtarësimin e përshpejtuar të Ukrainës në BE në vitin 2028 dhe garancitë e sigurisë.
Ky plan rindërtimi, i hartuar në fshehtësi të plotë, ngre pyetje kaq thelbësore për BE-në, saqë është koha të përballemi me realitetin në vend që të fshihemi pas sloganeve dhe frazave boshe. Të ndihmosh Ukrainën të rindërtohet është një gjë. Ta kthesh atë në një gropë pa fund për europianët, në një barrë të përhershme financiare për breza të tërë, është diçka krejt tjetër — veçanërisht kur mbështetja ndaj Ukrainës tashmë përbën një peshë të rëndë për vende ekonomikisht të dobësuara, thellësisht të zhytura në borxhe dhe me probleme serioze demografike e sociale. A është e arsyeshme të dedikohen 100 miliardë euro nga buxheti europian për një shtet të vetëm, pasi i janë dhënë tashmë 90 miliardë euro kredi që nuk do të kthehen kurrë? Pyetja nuk është nëse Ukraina e meriton, por nëse BE-ja e përballon dot.
Një pyetje e pakëndshme, por edhe më urgjente kur bëhet fjalë për zgjerimin, duke filluar nga bujqësia. Përthithja e një gjiganti bujqësor si Ukraina do të ishte goditje vdekjeprurëse për fermerët europianë të drithërave, të cilët tashmë janë seriozisht të kërcënuar nga burokracia e Brukselit dhe marrëveshja Mercosur. Nëse tranziti i produkteve bujqësore ukrainase në vitin 2022, për të zbutur kufizimet e eksporteve detare për shkak të luftës, shkaktoi protesta të ashpra, imagjinoni katastrofën që do të sillte hyrja e Ukrainës në Politikën e Përbashkët Bujqësore.
Por viktima më e madhe e mundshme e anëtarësimit të Ukrainës mund të jetë vetë politika e zgjerimit dhe besueshmëria e Bashkimit. Ta themi qartë: procesi i anëtarësimit është një “lojë urie”, një maratonë me etapa të shumta, metodologji të rreptë dhe 35 kapituj. Disa shembuj: Serbia mori statusin e vendit kandidat në vitin 2012, hapi negociatat në 2014 dhe, deri më sot, ka hapur 22 kapituj dhe ka mbyllur vetëm dy. Megjithatë, ajo ka ecur më shpejt se Maqedonia e Veriut, e cila u bë vend kandidat në vitin 2005 dhe hapi negociatat vetëm në… 2022, plot 17 vjet më vonë!
Ndërkohë, dëgjojmë se Ukraina — një vend i shkatërruar, famëkeq për korrupsionin, larg kritereve të Kopenhagës dhe me mungesë të dukshme të sundimit të ligjit — do të jetë gati për anëtarësim brenda pak muajsh. Vërtet? Po gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor, që presin si Godoja dhe refuzohen vazhdimisht? A duhet t’u thuhet atyre se zgjerimi nuk bazohet më në meritë dhe se duhet të presin edhe disa dekada? Qartazi, për Brukselin, disa janë shumë më të barabartë se të tjerët.
Mbi të gjitha, le të shqyrtojmë çështjen shpërthyese të unanimitetit — atë garanci ligjore kaq të përçmuar nga establishmenti federalist. Çdo fazë e procesit të anëtarësimit kërkon votën “po” të të gjitha shteteve anëtare, dhe traktati i anëtarësimit, si hap final, duhet të ratifikohet në nivel kombëtar, ndonjëherë edhe me referendum. Sipas sondazheve, shumica e europianëve nuk janë në favor të hyrjes së Ukrainës në BE, dhe Hungaria është fuqishëm kundër, duke thënë hapur atë që shumë të tjerë e mendojnë privatisht. A do të guxojë BE-ja, dhe veçanërisht Ursula von der Leyen, ta imponojë këtë vendim dhe të shkaktojë krizën më të madhe në historinë e Unionit?
Duke e “gëlltitur” Ukrainën, rreziku i implodimit është i qartë. E megjithatë, BE-ja vazhdon të ecë në gjumë drejt humnerës. Ndërkohë, alternativa ekzistojnë: një partneritet strategjik me Ukrainën pa e bërë atë shtet anëtar, pjesëmarrje në disa, por jo në të gjitha politikat europiane, më shumë investime private europiane në rindërtim dhe përdorim më i kujdesshëm i fondeve publike pa shteruar buxhetin e BE-së. Një kompromis i tillë do të pranohej me gjasë nga të gjitha qeveritë e BE-së, sikur Zelensky të mos e kalonte kohën duke i fyer ato.
Cila është arsyeja e kësaj verbërie? Romantizmi gjeopolitik, apo dëshira për të shfrytëzuar një krizë për t’u afirmuar në skenën ndërkombëtare? Inercia e thjeshtë, apo përpjekja për të shpëtuar fytyrën pas vitesh gabimesh? Sidoqoftë, rasti i Ukrainës konfirmon se kur shtetet ose perandoritë nuk i vendosin më interesat e tyre në qendër të politikave, humbasin orientimin dhe nisin një rrëshqitje drejt çmendurisë nga e cila rrallëherë rikuperohen. A do të zgjohet BE-ja në kohë? Kjo është pyetja.