Kryebashkiaku i Barcelonës, Jaume Collboni, e quajti së fundmi krizën e strehimit një kërcënim po aq të madh për BE-në sa Rusia. Ai paralajmëron se klasa punëtore dhe e mesme po humbin besimin tek demokracitë që nuk arrijnë të zgjidhin problemin e tyre më të madh: mungesën e banesave të përballueshme.
Nga Dublini në Milano, qytetarët shpenzojnë deri në gjysmën e të ardhurave për qira, ndërsa blerja e një banese është jashtë çdo mundësie për shumicën. Ndërkohë, çmimet dhe qiratë vazhdojnë të rriten me ritme alarmante dhe numri i të pastrehëve po rritet me shpejtësi.
Fituesit e krizës? Investitorët financiarë
Ndërsa qytetarët vuajnë, institucionet financiare – fonde investimesh, banka dhe kompani sigurimesh – po pasurohen. Që nga kriza financiare e 2008-ës, investitorët kanë blerë miliona banesa në të gjithë Evropën, duke e kthyer strehimin në një “klasë aktivesh” për fitime, jo në një e drejtë për jetesë.
Në disa vende si Irlanda, Gjermania, Holanda dhe Suedia, investitorët kanë marrë kontroll të gjerë të tregut të banesave, shpesh në dëm të qiramarrësve dhe banorëve me të ardhura të ulëta. Politikat e privatizimit dhe liberalizimit që nga vitet ’80 kanë krijuar këtë situatë, duke u dhënë përparësi fitimit dhe jo nevojave sociale.
Pse investitorët nuk duan më shumë shtëpi
Kundër logjikës, investitorët nuk kanë interes të rrisin ndjeshëm ofertën e banesave, sepse mungesa mban çmimet lart. Madje, vetë përfaqësues të fondeve e kanë pranuar që “mungesa e banesave është e keqe për qytetarët, por e mirë për fitimet”.
Aty ku ndërtohet, shpesh bëhet për të krijuar mikro-apartamente apo njësi luksoze që nuk i përgjigjen nevojave të shumicës. Ndërtime për përfitim maksimal, jo për jetesë reale.
Qiramarrësit – viktimat kryesore
Me mbështetjen ose heshtjen e qeverive, investitorët kanë përfituar nga lehtësime fiskale, dobësim i mbrojtjes së qiramarrësve dhe subvencione. Qiramarrësit vuajnë rritje të qirave, kushte të dobëta jetese dhe pasiguri. Shpesh, ata përballen me “renoviction” – dëbim me pretekstin e rikonstruksionit për të rritur qiranë.
Reagimi dhe shpresa për ndryshim
Kjo krizë ka ndezur edhe valë protestash në mbarë Evropën – siç ishte ajo me 150,000 pjesëmarrës në Madrid në tetor 2024. Disa qeveri, si në Danimarkë dhe Holandë, po përpiqen të frenojnë spekulantët, por lobi i fuqishëm i pasurive të paluajtshme vazhdon të mbajë ndikim të madh.
Në Berlin, qytetarët votuan për shoqërizimin e apartamenteve të korporatave të mëdha, por zbatimi u bllokua nën presionin e investitorëve. Në Spanjë, Blackstone – pronari më i madh i banesave – kundërshtoi planet për të rezervuar 30% të stokut për banesa sociale.
A mund të jetë strehimi një e drejtë në një sistem të ndërtuar për fitim?
Përfundimi i autorit është i qartë: sistemi aktual nuk funksionon. Kur strehimi trajtohet si burim fitimi dhe jo si nevojë njerëzore, nuk ka zgjidhje reale për krizën. Koha për ndryshim strukturor është tani – për të rikthyer pushtetin te banorët dhe për ta trajtuar strehimin si një të drejtë themelore, jo një aset financiar.