Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, njoftoi të dielën, në mënyrë të papritur, arritjen e një armëpushimi në sektorin energjetik mes Rusisë dhe Ukrainës, i cili, sipas tij, hynte në fuqi “menjëherë”. Megjithatë, presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky deklaroi se ende priste të mësonte hollësitë e marrëveshjes.
Moska nuk kishte reaguar lidhur me njoftimin për armëpushimin, i cili erdhi pas disa ditësh presioni të fortë nga Trump ndaj Ukrainës, që kjo e fundit të ndalonte sulmet ndaj rafinerive ruse të naftës. Trump i fajëson këto sulme për rritjen e çmimeve të naftës për motorët me naftë, një zhvillim që po dëmton Partinë e tij Republikane përpara zgjedhjeve të mesmandatit në SHBA, muajin e ardhshëm.
Marrëdhëniet mes Trump dhe Zelenskyt janë përkeqësuar ndjeshëm. Të shtunën, Trump e paralajmëroi presidentin ukrainas se duhej “të ndalonte patjetër” sulmet ndaj rafinerive ruse, ndërsa u bëri thirrje ukrainasve të zgjidhnin një udhëheqës tjetër në zgjedhjet e ardhshme. Trump tha se Zelensky kishte humbur disa mundësi për të arritur një marrëveshje me Moskën.
Në një postim të publikuar të dielën në platformën e tij Truth Social, Trump njoftoi papritur se Ukraina dhe Rusia kishin rënë dakord për një armëpushim në sektorin energjetik, pa dhënë hollësi të mëtejshme.
“Me efekt të menjëhershëm, ka një ARMËPUSHIM ENERGJETIK në luftën mes Rusisë dhe Ukrainës. Të dyja palët kanë rënë dakord. Mos e shkelni!”, shkroi Trump.
RRITJA E ÇMIMEVE GLOBALE TË KARBURANTEVE
Trump, lufta e të cilit kundër Iranit është fajësuar gjerësisht për rritjen e çmimeve globale të karburanteve, kishte njoftuar më parë, në mesin e shtatorit, një armëpushim energjetik në Ukrainë. Megjithatë, asnjëra palë nuk e konfirmoi ndonjëherë se ishte arritur një marrëveshje e tillë.
Një person i njohur me situatën tha se SHBA-ja kishte kërcënuar të ndërpriste shkëmbimin e informacioneve të inteligjencës me Ukrainën, si dhe furnizimin me armë përmes sistemit të Listës së Kërkesave të Prioritizuara të Ukrainës (PURL), në përpjekje për ta detyruar Kievin të ndalonte sulmet ndaj objekteve energjetike ruse. Kërcënimet amerikane ishin raportuar më herët nga gazeta Financial Times.
Sipas të njëjtit burim, Zelensky po zhvillonte bisedime me udhëheqësit evropianë për të ulur tensionet me Trumpin.
Shtëpia e Bardhë nuk iu përgjigj menjëherë një kërkese për koment.
Zelensky tha se kishte diskutuar njoftimin e Trumpit për armëpushimin me sekretarin e përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, kryeministrin kanadez Mark Carney dhe presidentin finlandez Alexander Stubb.
“Ukraina e mbështet armëpushimin dhe është e rëndësishme që edhe Rusia ta mbështesë atë. Po presim hollësi nga pala amerikane”, shkroi ai në Telegram.
Në videomesazhin e tij të mbrëmjes, Zelensky tha se forcat ruse po vazhdonin sulmet ajrore ndaj infrastrukturës energjetike, përfshirë një goditje ndaj një centrali të kombinuar të ngrohjes dhe prodhimit të energjisë elektrike në Harkiv, qyteti i dytë më i madh i Ukrainës. Një zyrtar ukrainas konfirmoi se sulmi kishte ndodhur pas njoftimit të Trumpit për armëpushimin.
Vetëm disa orë më parë, Zelensky kishte kundërshtuar presionin amerikan për t’i dhënë fund në mënyrë të njëanshme sulmeve ukrainase ndaj rafinerive ruse. Ai përsëriti qëndrimin e tij të kahershëm se ishte i gatshëm t’i ndalte këto sulme vetëm nëse presidenti Vladimir Putin pezullonte sulmet ruse ndaj infrastrukturës energjetike të Ukrainës.
PREMTIMI PËR ZGJEDHJE
Trump bëri gjithashtu thirrje për mbajtjen e zgjedhjeve në Ukrainë, të cilat janë pezulluar që prej pushtimit rus të vitit 2022. Zelensky u përgjigj se do të shpallte zgjedhjet nëse Putini pranonte një armëpushim 60-ditor.
Zelensky tha se zgjedhja e udhëheqësit i takonte popullit ukrainas, por theksoi se fillimisht duhej të merrnin fund luftimet. Legjislacioni ukrainas ndalon mbajtjen e zgjedhjeve gjatë gjendjes së luftës, për arsye sigurie.
“Ju lutem, thuajini Putinit të na japë dy muaj, 60 ditë armëpushim të plotë, 60 ditë, dhe ne do t’i organizojmë zgjedhjet”, tha Zelensky.
Presidenti ukrainas hodhi poshtë pretendimet se ai ishte përgjegjës për rritjen e çmimeve të energjisë, duke shtuar se “të gjithë në botë” e dinin se lufta në Lindjen e Mesme ishte një faktor shumë më i rëndësishëm.
Rritja e ndjeshme e çmimeve globale të naftës për motorët me naftë, pas shpërthimit të luftës me Iranin në shkurt, është shndërruar në një problem politik për Partinë Republikane të Trumpit përpara zgjedhjeve të mesmandatit. Në këto zgjedhje, demokratët e opozitës mund të fitojnë kontrollin e njërës ose të të dyja dhomave të Kongresit amerikan.
Të shtunën, Zelensky reagoi ashpër ndaj njoftimit të Trumpit për një marrëveshje me Rusinë për furnizimin me naftë për motorët me naftë. Ai tha se marrëveshja do të nxiste Moskën të shtonte sulmet ndaj Ukrainës dhe do të shkaktonte më shumë viktima.
Sipas kushteve të marrëveshjes, të përshkruara nga Trump të premten, Rusia do të furnizojë menjëherë tregjet amerikane dhe ato globale me më shumë se 300 mijë tonë metrikë naftë për motorët me naftë, ekuivalente me rreth 2,25 milionë fuçi karburant. SHBA-ja eksporton rreth 1,5 milionë fuçi naftë për motorët me naftë në ditë.
Disa ligjvënës amerikanë kritikuan gjithashtu marrëveshjen për furnizimin me naftë.
Senatori republikan nga Karolina e Veriut, Thom Tillis, tha se marrëveshja me Rusinë mund të ishte e paligjshme dhe se do të vinte në rrezik jetën e amerikanëve.
Në rrugët e Kievit, disa banorë shprehën zemërim ndaj sugjerimit të Trumpit se Ukraina duhej të gjente një udhëheqës të ri, të gatshëm të arrinte një marrëveshje me presidentin rus Vladimir Putin.
“Askush nuk ka të drejtë të na thotë se çfarë duhet të bëjmë, veçanërisht kur zgjedhjet nuk mund të mbahen gjatë kohës së luftës”, tha Sabina, një mësuese 40-vjeçare e shkollës fillore. “Sipas mendimit tim, kjo është një tradhti nga ana e partnerëve tanë”, shtoi ajo, duke iu referuar deklaratave të Trumpit.
Zyrtarët ukrainas raportuan sulme të reja ruse të dielën, ku mbetën të vrarë tre persona pranë një dyqani ushqimor në Harkiv dhe tre të tjerë në qytetin perëndimor Ivano-Frankivsk.
Moldavia, e cila kufizohet me Ukrainën në perëndim, raportoi një tjetër shkelje të hapësirës së saj ajrore nga mjete fluturuese pa pilot, që sipas zyrtarëve ishin dronë rusë. Ata u rrëzuan ose ranë në një zonë vetëm rreth 35 kilometra larg kryeqytetit, Kishinau.