Në historinë e ideve mbi luftën dhe përplasjet strategjike, ka pasur gjenialitet, gabime të rënda dhe gjithçka ndërmjet tyre. Dhe pastaj, në një kategori më vete, qëndron artikulli i The Economist i datës 30 tetor, që pretendon të shpjegojë “Pse financimi i Ukrainës është një mundësi gjigante për Europën”. Ky argument është një dritare mahnitëse drejt falimentimit përfundimtar të mendimit elitar mbi çështjet madhore të shtetformimit me të cilat përballet kontinenti.
Në një kthesë drejt absurdit, gazeta liberale – flamurtare e inteligjencës globaliste “sofistikuar” – u bën thirrje kryeqyteteve evropiane të angazhojnë rreth 390 miliardë dollarë gjatë katër viteve të ardhshme për të mbështetur përpjekjen e dëshpëruar luftarake të Kievit. Vetë gazeta pranon se kjo është “shumë, por gjithsesi një vlerë e shkëlqyer” për taksapaguesin evropian.
Ky është ndoshta momenti më i ulët i diskursit liberal transatlantik mbi Ukrainën, ku çdo fije realizmi zëvendësohet nga një lloj aritmetike mesianike. Artikulli e paraqet këtë shpenzim të stërmadh jo si barrë, por si një “marrëveshje historike” nëpërmjet së cilës Europa mund të “vë në cep” (madje jo të mposhtë) Putinin dhe njëkohësisht të forcojë “muskujt financiarë e industrialë” të saj, duke rritur fuqinë ushtarake dhe zvogëluar varësinë nga SHBA-të.
Në thelb, kemi të njëjtin mashtrim të vjetër: paraqitjen e borxhit të keq si investim që nxit mirëqenien. Sa keq është ky borxh? Mjafton të thuhet se pjesa më e madhe e parave do të derdhej drejtpërdrejt në gropën pa fund të deficitit buxhetor të Ukrainës, me përfitime minimale për ekonominë evropiane. Dhe ajo që nuk do të dërgohej si ndihmë monetare, do të përdorej për të blerë armë evropiane që do t’i dhuroheshin Ukrainës – kjo është ajo që quhet “investim në mbrojtje”. Kjo me siguri do të zgjerojë bazën industriale të mbrojtjes së Europës, por mbrojtja është një nga fushat më pak efikase për investime: e kushtueshme, me produktivitet të ulët dhe me ndikim të kufizuar ekonomik.
Para se të mendojmë për përmasat gjigante të shifrës së propozuar nga The Economist, ia vlen të ndalemi te rreziku moral që përfshin vetë parimi i saj. Në ekonomiks, “rreziku moral” nënkupton situatën kur dikush merr më shumë rreziqe, sepse nuk do të përballet me pasojat e tyre. Ai shfaqet kur një palë mbrohet nga humbjet dhe mund të veprojë pa kujdes, sepse dikush tjetër i paguan kostot — si në rastin e kompanive apo bankave që konsiderohen “shumë të mëdha për të dështuar” dhe që shpëtohen nga shteti. Përvoja e krizës financiare të vitit 2008 na e ka treguar qartë këtë fenomen.
Në rastin konkret, ideja për t’i dhënë Ukrainës një çek të bardhë, duke garantuar të gjitha nevojat e saj financiare për katër vitet e ardhshme, pavarësisht çdo gjëje, rrezikon të nxisë maksimalizmin e Kievit dhe të mbyllë çdo hapësirë për negociata që mund të ruanin çka mbetur nga sovraniteti ukrainas. Ta quash këtë “mundësi” nuk është aspak shtetari, por më shumë ngjan me lojën e një kumarxhiu që dyfishon bastin në një lojë fati. Kushdo që pretendon se ekziston një llogaritje e sigurt mbi ecurinë e ardhshme të luftës apo rezistencën e Rusisë, ose nuk është serioz, ose nuk ka vëzhguar me kujdes ngjarjet që nga viti 2022.
Por është te aspekti financiar i propozimit ku del në pah çmenduria e plotë e kësaj ideje. Gazeta parashikon që pjesa e parë e financimit të vijë nga “sekuestrimi” i 160 miliardë dollarëve të aseteve ruse të ngrira në Europë. Kjo është një ide edhe më e keqe sesa skema më e ndërlikuar e menduar nga BE-ja, që do të shmangte – të paktën fillimisht – konfiskimin e drejtpërdrejtë, por që gjithsesi do të mbetej një gabim i rëndë, siç është shpjeguar në analizat e mëparshme.
Edhe nëse Europa do të “kafshonte plumbin” dhe do të grabiste këto fonde të shtetit rus për t’ia dhënë Ukrainës, ato nuk do të mjaftonin as për gjysmë. Europa do të duhej të gjente 230 miliardë dollarë të tjerë për të përmbushur objektivin. Për The Economist, zgjidhja do të ishte “një formë huamarrjeje të përbashkët”, për të shpërndarë barrën midis 27 shteteve anëtare – njësoj siç ndodhi me 390 miliardë eurot e instrumentit të rimëkëmbjes pas Covid-19, që u financua përmes emetimit të parë të përbashkët të borxhit të BE-së në tregjet e kapitalit.
Duke lënë mënjanë për një çast parimin dhe politikën, pyetja thelbësore është nëse shtimi i 200 miliardë eurove të tjera në borxhin ekzistues të BE-së është i qëndrueshëm apo tepër i rrezikshëm. Aktualisht borxhi i BE-së (duke përfshirë dhe borxhin e përbashkët nga Covid-i) arrin gati 700 miliardë euro. Huamarrja e re për Ukrainën do ta çonte këtë në 900 miliardë euro, nga të cilat rreth 600 miliardë do të ishin borxh i përbashkët.
Për të kuptuar sa i papërgjegjshëm është ky plan, kujtoni se që në vitin 2023, kur borxhi i BE-së ishte “vetëm” 400 miliardë euro, instituti Bruegel paralajmëroi për rritjen e kostos së huamarrjes evropiane. Sa më shumë borxh, aq më të larta pagesat e interesave dhe aq më i kufizuar buxheti për angazhime të tjera. Me borxhin total që i afrohet 1 trilioni euro, lindin pyetje serioze mbi gatishmërinë politike të BE-së për ta shërbyer këtë borxh në një kohë kur ekonomitë evropiane janë në vështirësi dhe madje edhe Franca ndodhet në prag të krizës. Pasojat ekonomike dhe politike do të ishin të pallogaritshme.
Pra, çfarë po ndodh? Pse të rrezikohet kaq shumë? Pse “priftërinjtë” liberalë të ekonomisë evropiane, të përfaqësuar nga The Economist, e quajnë këtë “vlerë të shkëlqyer”? Për kë?
Siç u përmend, ky paket-borxh gjigant – apo ajo që do të mbetej prej tij pasi pagesat për Kievin të hiqeshin – do të kishte vetëm një ndikim të kufizuar ekonomik në Europë, kryesisht në industrinë e mbrojtjes. Pra, nuk bëhet fjalë vërtet për forcimin e mbrojtjes evropiane; aq më tepër që planet për këtë janë tashmë në zbatim, sidomos nga Gjermania.
A është pra fjala për shpëtimin e Ukrainës apo për shpëtimin e Europës nga pasojat e një disfate ukrainase? Edhe këtu, artikulli i The Economist mbetet i paqartë. Në rastin më të keq, thotë gazeta, Ukraina do të kthehej në një “shtet të dështuar gjysmë tërësisht” e të “zhgënjyer” – gjë që mund të thuhet edhe për shumë vende të tjera në botë. Po ashtu përmendet frika se Putini mund t’i shtonte fuqitë ushtarake e industriale të Ukrainës atyre të Rusisë; por Kievi ka ende sot mundësinë të kërkojë paqe, edhe në kushte të pafavorshme, përpara se të arrijë deri aty.
Në fund, përgjigjja për pyetjen “pse?” del qartë nga vetë The Economist: më shumë borxh i përbashkët, thotë ajo, do të “thellonte tregun e vetëm të kapitalit të Europës dhe do të forconte rolin e euros si monedhë rezervë”. Me fjalë të tjera, financimi i Ukrainës përmes këtij niveli të jashtëzakonshëm borxhi është në të vërtetë një mënyrë për të avancuar projektin e integrimit të BE-së, duke detyruar vendet evropiane të ecin drejt bashkimit fiskal përmes integrimit financiar dhe përgjegjësive të përbashkëta – rruga e vetme ku kjo mund të përfundojë.
Është vërtet e jashtëzakonshme sa shumë iluzione, shtrembërime, gabime logjike dhe ambicie vetjake mund të përfshihen në një “deklaratë” të vetme të mendimit liberal elitar evropian. Nuk është për t’u habitur që bota e tyre po shembet./Brussels Signal