Marrëdhënia e ngushtë mes presidentit amerikan Donald Trump dhe drejtuesit të Nvidia-s, Jensen Huang, është vënë nën vëmendje pas dyshimeve për lidhje të mundshme me inteligjencën kineze dhe hetimeve mbi transferimin e çipave amerikanë drejt Kinës. Çështja tashmë ka kaluar përtej një biznesmeni dhe po ngre pikëpyetje për mënyrën se si administrata amerikane mbikëqyr eksportin e teknologjisë së avancuar.
Jensen Huang ka qenë një prej drejtuesve më të rëndësishëm të kompanive teknologjike me qasje të drejtpërdrejtë te Donald Trump. Kreu i Nvidia-s ka zhvilluar disa takime me presidentin amerikan, ka udhëtuar me të në Britani dhe, në muajin maj, e ka shoqëruar edhe gjatë udhëtimit drejt Kinës me avionin presidencial Air Force One.
Afërsia mes tyre nuk ka qenë vetëm protokollare. Huang është bërë një prej zërave kryesorë në debatin brenda administratës amerikane për kufizimet e eksporteve të teknologjisë më të avancuar drejt Pekinit.
Nvidia prodhon procesorët që përdoren për zhvillimin e inteligjencës artificiale. Që prej vitit 2022, Washingtoni ka vendosur kufizime për eksportin e çipave më të avancuar drejt Kinës, me argumentin se këto teknologji mund të ndihmojnë Pekinin të forcojë kapacitetet e tij ushtarake dhe teknologjike.
Megjithatë, Huang ka kundërshtuar vazhdimisht këto kufizime. Sipas tij, përjashtimi i Nvidia-s nga tregu kinez dëmton kompaninë amerikane dhe nxit zhvillimin e alternativave vendase në Kinë.
Administrata Trump është treguar pjesërisht e hapur ndaj kësaj qasjeje, duke lejuar rifillimin e shitjeve të disa modeleve të çipave drejt tregut kinez, kundrejt një pjese të të ardhurave. Megjithatë, procesorët më të avancuar Blackwell vijojnë të jenë jashtë këtij lehtësimi.
Dyshimet për lidhje me inteligjencën kineze
Situata është komplikuar pas raportimeve për një marrëdhënie të pretenduar mes Jensen Huang dhe Alice Huang, ish-drejtuese në kompaninë Megaspeed, me seli në Singapor. Sipas raportimeve të cituara në materialin e BBC-së, inteligjenca amerikane dyshon se Alice Huang mund të ketë lidhje me shërbimet kineze të inteligjencës.
Pekini i ka hedhur poshtë këto akuza. Ndërkohë, bordi i Nvidia-s ka deklaruar se nuk ka arsye të besojë se sekretet tregtare të kompanisë apo siguria kombëtare amerikane janë komprometuar.
Megjithatë, çështja ka ngritur pikëpyetje për mundësinë e një operacioni të huaj që mund të ketë synuar një biznesmen me qasje të veçantë te presidenti amerikan.
Në qendër të debatit edhe sekretari i Tregtisë
Vëmendja është përqendruar edhe te sekretari amerikan i Tregtisë, Howard Lutnick, institucioni i të cilit ka përgjegjësinë për kontrollin e eksporteve të teknologjive sensitive.
Departamenti i Tregtisë ishte nën presion për të shqyrtuar aktivitetin e Megaspeed, një klient i Nvidia-s që dyshohet se mund të ketë ndihmuar në devijimin e çipave të avancuar drejt Kinës.
Sipas raportimeve, Lutnick kishte marrë një memorandum të klasifikuar lidhur me shqetësimet për Alice Huang dhe Megaspeed, por nuk kishte ndërmarrë masa ndaj kompanisë.
Kjo ka shkaktuar pikëpyetje edhe brenda administratës. Sekretari i Thesarit, Scott Bessent, raportohet të ketë ngritur shqetësime për arsyen pse Megaspeed nuk ishte përfshirë në listën e zezë të kompanive që nuk lejohen të blejnë teknologji të caktuara amerikane.
Një tjetër çështje që po shqyrtohet lidhet me ndërprerjen e një hetimi për kompaninë nga Singapori, pasi Nvidia ndërhyri pranë Departamentit të Tregtisë. Sipas New York Times, këshilltari ligjor i Nvidia-s kishte kontaktuar hetuesit dhe kishte përmendur një zyrtar të lartë të emëruar nga Trump. Pas kësaj, hetimi u pezullua dhe çështja iu kalua Departamentit të Drejtësisë.
Këto raportime kanë ngritur dyshime për ndikimin e interesave tregtare në vendimmarrjen për sigurinë kombëtare.
Kongresi kërkon përgjigje
Çështja ka tërhequr vëmendjen e të dy krahëve politikë në Kongresin amerikan.
Kryetari republikan i Komitetit të Dhomës së Përfaqësuesve për Kinën, John Moolenaar, ka theksuar se kompanitë amerikane të inteligjencës artificiale duhet të kenë mundësi të konkurrojnë globalisht, por pa cenuar sigurinë kombëtare.
Nga ana tjetër, senatorja demokrate Elizabeth Warren ka kërkuar shpjegime nga Lutnick për boshllëqet në kontrollin e eksporteve dhe ka theksuar se largimi i Huang nga posti i tij nuk e përjashton atë nga përgjegjësia për çështjen.
Jensen Huang ka shprehur gatishmërinë për të bashkëpunuar me kërkesën e ligjvënësve republikanë për të dëshmuar në një seancë me dyer të mbyllura.
Trump nën presion për atë që dinte
Në këtë zhvillim, pyetjet nuk kufizohen më vetëm te Jensen Huang apo Howard Lutnick. Ato prekin drejtpërdrejt edhe Shtëpinë e Bardhë.
Donald Trump kishte krijuar një marrëdhënie të afërt me drejtuesin e Nvidia-s, kishte qenë i përfshirë në vendimet për shitjen e çipave drejt Kinës dhe, sipas raportimeve të New York Times, ishte informuar edhe për shqetësimet e inteligjencës amerikane.
Ndërkohë, Shtëpia e Bardhë ka shprehur mbështetje të plotë për Lutnick, duke e cilësuar atë si një prej sekretarëve më transformues të Tregtisë në historinë moderne amerikane.
Kështu, një çështje që fillimisht lidhej me jetën personale të një prej drejtuesve më të fuqishëm të teknologjisë në botë është shndërruar në një debat për sigurinë kombëtare, ndikimin e biznesit në politikën amerikane dhe marrëdhëniet me Kinën.
Pyetjet kryesore që mbeten pa përgjigje janë: Sa ndikim kishte Jensen Huang në vendimmarrjen e Trump? Çfarë dinte presidenti amerikan për shqetësimet e inteligjencës? Dhe kush mban përgjegjësi për mbrojtjen e teknologjisë më të ndjeshme amerikane?