Uragani Milton u përcaktua si një stuhi e Kategorisë 5, lloji më serioz, teksa iu afrua bregut perëndimor të Floridës të martën. Rreth 5.5 milion banorë morën urdhra evakuimi, duke çuar në bllokime të gjata trafiku jashtë zonave të prekura. Presidenti Joe Biden shtyu vizitat në Angola dhe Gjermani për të mbikëqyrur përgatitjet për zbarkimin e popullsisë. A po përkeqësohen këto lloje stuhish – dhe a duhet fajësuar ndryshimi i klimës?
Si rezultat i pompimit të gazeve serrë nga njerëzit në atmosferë, bota është mesatarisht 1.1-1.3°C më e nxehtë se sa ishte para Revolucionit Industrial. Që atëherë nuk ka pasur rritje të numrit të cikloneve tropikale, stuhive që rrotullohen me shpejtësi të njohura si uragane në Atlantik dhe tajfunë dhe ciklone gjetkë. Kjo sugjeron që ngrohja globale nuk po i bën ato më të shpeshta (megjithëse mund të zhvendosetn nga aty ku ndodhin). Por vetë stuhitë po bëhen më të forta, më të ngadalta, më të lagështa dhe më të egra.
Ciklonet tropikale ushqehen nga temperatura e ujërave nëpër të cilat ato formohen dhe lëvizin. Më shumë se 90% e nxehtësisë shtesë brenda sistemit klimatik thithet nga oqeanet, temperaturat mesatare të sipërfaqes së të cilave janë rreth 0.8°C mbi mesataren e shekullit të 20-të. Ndërmjet viteve 1980 dhe 2017 detet thithën më shumë se trefishin e sasisë së energjisë që përmbahej në rezervën e gjithë botës me lëndë djegëse fosile. Kjo fuqi shtesë lejon që stuhitë të intensifikohen më shpejt. Ajri më i ngrohtë gjithashtu mban më shumë lagështi, gjë që ndihmon uraganet të zgjasin më gjatë pasi të arrijnë në bregdet dhe rrit sasinë e ujit që mund të derdhin si shi.
Ndryshimet klimatike gjithashtu duket se po ndikojnë në shtigjet që kalojnë uraganet nëpër tokë. Shpejtësia dhe drejtimi i stuhive drejtohen nga fluksat e ajrit në pjesë të ndryshme të atmosferës, të cilat duket se po bëhen më të ngadalta ndërsa temperaturat globale rriten (megjithëse nuk është ende e qartë pse). Kjo e bën më të mundshëm që uraganet të lëvizin ngadalë ose të rrinë pezull mbi një vend, duke rritur kapacitetin e tyre për shkatërrim. Një studim nga agjencitë amerikane të motit dhe hapësirës zbuloi se shpejtësia mesatare përpara e uraganeve të Atlantikut të Veriut u ul me 17% midis 1944 dhe 2017. Në gusht 2017 Uragani Harvey qëndroi për tre ditë mbi Hjuston, Teksas, ku lëshoi sasi rekord reshjesh, duke shkaktuar përmbytje katastrofike. Shkencëtarët më pas përcaktuan se ngjarja ishte tre herë më e mundshme të kishte ndodhur nga ndryshimet klimatike.
Ndryshimet klimatike po shkaktojnë gjithashtu ngritjen e nivelit të detit, pasi shkrihen kapakët e akullit dhe akullnajat dhe sepse uji zgjerohet më shumë në tokë ndërsa ngrohet. Kjo rrit një tjetër kërcënim të paraqitur nga uraganet, të cilët e shtyjnë ujin e detit drejt bregut ndërsa lëvizin brenda. Detet e larta do të thotë që valët e ujit udhëtojnë më larg në brendësi të tokës, duke arritur më shumë njerëz dhe ndërtesa. Dallimet në gravitetin dhe rrymat nënkuptojnë se uji shtesë në oqeane nuk shpërndahet në mënyrë të barabartë në të gjitha vijat bregdetare. Rreth Fort Myers, një qytet Floridian në rrugën e Ian-it, nivelet e detit janë 33.7 cm më të larta sot se sa ishin një shekull më parë. Rritja e stuhisë atje ishte deri në 3.7 metra, duke zhytur makina dhe shtëpi.
Të gjithë këta faktorë kombinohen për t’i bërë uraganet më të dëmshme për pronat dhe mjetet e jetesës. (Megjithatë, vdekjet po zvogëlohen, pasi parashikimi dhe koha e reagimit emergjent jan përmirësiar). Kostoja totale e fatkeqësive të motit dhe klimës në Amerikë – në të cilat stuhitë janë kontribuesi më i madh – në pesë vitet e fundit ishte 788 miliardë dollarë, rreth një e treta e totalit për 1980-2022 (përshtatur për inflacionin). Por ndryshimi i klimës nuk është tërësisht fajtor. Po kështu është edhe prirja për të ndërtuar në shtrirje të cenueshme të vijës bregdetare. Midis 2010 dhe 2020 popullsia e Floridës u rrit me gati 15%, dyfishi i shkallës kombëtare të Amerikës. Njerëzit janë vërshuar edhe në brigjet e Atlantikut. Në fund të fundit, njerëzimi është dy herë fajtor: për ndryshimin e klimës që i bën uraganet më të rrezikshëm dhe sepse vazhdon të vendoset shumë pranë vendeve ku ndodhin këto uragane./Përshtati Ditar.al nga The Economist