Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka urdhëruar ndërprerjen e menjëhershme të tregtisë me Spanjën. Megjithatë, duke qenë se politika tregtare është një kompetencë ekskluzive e Bashkimit Evropian, lind pyetja nëse Uashingtoni mund të shkojë përtej tarifave doganore dhe të marrë masa të drejtpërdrejta kundër këtij vendi.
Gjatë samitit të NATO-s në Ankara të mërkurën, Trump reagoi ashpër ndaj refuzimit të Spanjës për t’u angazhuar për objektivin e ri të Aleancës, i cili parashikon shpenzime për mbrojtjen në nivelin 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB).
Në konferencën e përbashkët për shtyp me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, Trump deklaroi se “Spanja është një partnere e tmerrshme në NATO”. Ai shtoi se “Spanja është një rast i humbur dhe ne nuk duam të bëjmë asnjë biznes me të”, duke i kërkuar në vend Sekretarit të Thesarit, Scott Bessent, të ndalonte tregtinë me Spanjën.
“Nuk dua të bëjmë asnjë tregti me ta, në rregull?”, tha Trump, duke iu drejtuar Bessent, i cili u përgjigj: “Po, zotëri”. Presidenti vazhdoi më tej: “Merru me këtë menjëherë. Mos fol fare me ta. Janë të pashpresë. Janë njerëz të këqij. Ata fitojnë shumë para nga ne dhe do të sigurohemi që të fitojnë shumë më pak.”
Sipas Reuters, zyra e kryeministrit spanjoll Pedro Sánchez i minimizoi komentet e Trump, duke i cilësuar si “biznes si zakonisht”. Qeveria spanjolle theksoi se nuk ka ndërmend të ndryshojë marrëdhëniet e saj “të shkëlqyera” me Uashingtonin. Ajo vuri gjithashtu në dukje se Spanja ka deficit tregtar me SHBA-në dhe se, si pjesë e bashkimit doganor të BE-së, asnjë shtet anëtar nuk mund të veçohet në politikën tregtare.
Kjo ishte hera e dytë që Trump i kërkonte Bessent të ndalonte tregtinë me Spanjën. Edhe pas një urdhri të ngjashëm në muajin mars, tregtia mes dy vendeve vijoi normalisht.
Deklaratat e presidentit amerikan bien në kontrast të plotë me mënyrën se si funksionon politika tregtare e Bashkimit Evropian.
Që nga krijimi i tregut unik në vitin 1993, tarifat doganore, marrëveshjet tregtare dhe masat e tjera të politikës tregtare negociohen kolektivisht nga Bashkimi Evropian përmes Komisionit Evropian.
Çdo masë që synon një nga 27 shtetet anëtare do të kishte pasoja për të gjithë tregun e përbashkët dhe mund të provokonte një reagim të koordinuar nga Brukseli.
Shkëmbimet tregtare mes vendeve të BE-së nuk konsiderohen eksporte, por furnizime brenda tregut të përbashkët. Gjithashtu, zinxhirët e furnizimit janë thellësisht të integruar. Për shembull, portokallet e kultivuara në Valencia mund të përpunohen në një shtet tjetër evropian përpara se të eksportohen në SHBA. Për këtë arsye, çdo masë e njëanshme kundër Spanjës do të krijonte vështirësi të mëdha praktike dhe ligjore.
“Qeveria federale amerikane e di se si menaxhohen marrëdhëniet tregtare të Bashkimit Evropian dhe nuk ka interes të ndërpresë lidhjet tregtare”, deklaroi Teresa Ribera, komisionere evropiane për konkurrencën dhe ish-ministre në qeverinë e Pedro Sánchez, kur u pyet për këtë çështje pas kërcënimeve të mëparshme të Trump.
Sa hapësirë ligjore ka Trump për ta zbatuar këtë kërcënim?
Të dhënat tregojnë një marrëdhënie tregtare asimetrike. Sipas statistikave të vitit 2025, vetëm 4.9% e eksporteve spanjolle të mallrave shkojnë drejt Shteteve të Bashkuara, me një vlerë prej rreth 18 miliardë eurosh. Kjo e bën Spanjën më pak të varur nga tregu amerikan sesa vende si Italia (10.7%) ose Gjermania (9.9%).
Nga ana tjetër, eksportet amerikane drejt Spanjës arrijnë në rreth 23 miliardë euro, çka do të thotë se SHBA regjistron një suficit tregtar në raport me Spanjën. Megjithatë, eksportet drejt Spanjës përbëjnë vetëm rreth 1.2% të eksporteve totale amerikane.
Disa sektorë janë më të ekspozuar se të tjerët. Mallrat kapitale dhe produktet gjysmë të përpunuara, si makineritë industriale dhe produktet kimike, përbëjnë më shumë se gjysmën e eksporteve spanjolle drejt SHBA-së, ndërsa produktet ushqimore zënë rreth 18%.
Brenda këtyre kategorive, motorët industrialë dhe materialet e ndërtimit janë ndër produktet spanjolle më të kërkuara në tregun amerikan. Sa i përket sektorit ushqimor, vajrat dhe yndyrnat, përfshirë vajin e ullirit, përfaqësojnë rreth 14% të eksporteve spanjolle drejt SHBA-së.
Në aspektin tarifor, neni 122 i Ligjit Amerikan për Tregtinë vendos kufizime mbi kompetencat presidenciale: tarifat nuk mund të kalojnë 15% dhe nuk mund të qëndrojnë në fuqi më shumë se 150 ditë pa miratimin e Kongresit. Ndërkohë, nenet 232 dhe 301 kërkojnë zhvillimin paraprak të hetimeve zyrtare, duke e zgjatur ndjeshëm procesin.
Masa të tjera të mundshme njëanshme
Përtej politikës tregtare, Trump mund të vendosë sanksione individuale ndaj personave fizikë ose juridikë përmes Byrosë së Industrisë dhe Sigurisë pranë Departamentit të Tregtisë ose përmes Departamentit të Thesarit, pa pasur nevojë për miratim nga Kongresi. Një praktikë e tillë është ndjekur edhe në rastin e raportueses speciale të OKB-së, Francesca Albanese.
Këto masa mund të përfshijnë kufizime në shërbimet bankare, ndalime udhëtimi ose kufizime në marrëdhëniet diplomatike, duke prekur si institucionet publike ashtu edhe subjektet private.
Departamenti Amerikan i Tregtisë mund të kufizojë gjithashtu eksportin e teknologjive amerikane, si gjysmëpërçuesit, programet kompjuterike apo komponentët e mbrojtjes, ndaj kompanive të caktuara spanjolle përmes të ashtuquajturës “Entity List”. Historikisht, në këtë listë janë përfshirë herë pas here edhe subjekte nga vendet e Bashkimit Evropian, kryesisht për arsye të sigurisë kombëtare, si kompani të lidhura me Rusinë ose Iranin. Megjithatë, pjesa dërrmuese e sanksioneve aktuale synon subjektet kineze.
Pavarësisht këtyre mundësive, Spanja gëzon një status të privilegjuar sipas Rregulloreve Amerikane për Administrimin e Eksporteve (EAR). Ajo bën pjesë në Grupin A:5, së bashku me Gjermaninë, Francën, Italinë, Mbretërinë e Bashkuar, Japoninë dhe Korenë e Jugut, grup që përfiton nga regjimi më i favorshëm i licencimit për eksportet amerikane.