Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha të martën se nuk po zhvillohen bisedime me Iranin dhe këmbënguli se Ngushtica e Hormuzit është e hapur, duke kundërshtuar deklaratën e Iranit se kjo rrugë ujore strategjike mbetet e mbyllur për transportin detar.
Perspektivat gjithnjë e më të zbehta për arritjen e një marrëveshjeje që do t’i jepte fund konfliktit gati gjashtëmujor shkaktuan sërish rritje të çmimeve të naftës të martën. Ndërkohë, tregjet e aksioneve shënuan rënie dhe kostot e huamarrjes për ekonomitë kryesore, përfshirë SHBA-në, arritën nivele më të larta se në disa dekada. Shqetësimet lidhen me pasojat afatgjata të krizës mbi inflacionin dhe financat publike.
Një marrëveshje e përkohshme armëpushimi përfundoi të hënën, ndërsa një zyrtar i lartë iranian i tha Reuters se, për shkak të ngërçit diplomatik, vendi po kalonte në një qëndrim ushtarak “plotësisht ofensiv”. Megjithatë, të martën nuk u raportuan sulme të reja nga asnjëra palë.
“Nuk ka bisedime apo kontakte që po zhvillohen, dhe as të planifikuara, me Republikën Islamike të Iranit”, shkroi Trump në një postim në Truth Social.
“Bllokada detare mbetet plotësisht në fuqi. Ngushtica e Hormuzit është e hapur dhe funksionale. Të gjitha minat detare janë hequr ose janë shpërthyer”, shtoi ai.
Një ditë më parë, Jared Kushner, dhëndri i Trumpit dhe i dërguari i posaçëm i tij, kishte dhënë një vlerësim shumë më optimist, duke thënë se bisedimet me Iranin vazhdonin dhe se ato ishin “ndoshta më intensive” se kurrë më parë.
Konflikti gati gjashtëmujor, i cili nisi me sulmet e përbashkëta amerikano-izraelite ndaj Iranit, tashmë është shndërruar në një përballje të zgjatur. Irani vazhdon të kërcënojë transportin detar në Ngushticën e Hormuzit, ndërsa Uashingtoni paralajmëron se mund të rifillojë sulmet nëse negociatat nuk çojnë në një marrëveshje afatgjatë.
Një nga objektivat kryesorë të SHBA-së është parandalimi i pajisjes së Iranit me armë bërthamore. Megjithatë, ekspertët thonë se kjo do të jetë e vështirë pa larguar uraniumin e pasuruar që besohet se ndodhet i groposur në objektet e goditura më parë nga ushtria amerikane.
TRANSPORTI DETAR I NDËRPRERË
Pavarësisht pretendimeve të Trumpit se situata në Gjirin Persik po përmirësohej, vende të ndryshme vazhduan të raportojnë përpjekje për të penguar transportin detar.
Ministria e Mbrojtjes e Emirateve të Bashkuara Arabe tha se kishte zbuluar dy raketa balistike të lëshuara nga Irani. Ky ishte incidenti i parë i këtij lloji i raportuar që prej sulmit të 4 majit ndaj portit të Fujairahut.
Më vonë, ministria deklaroi se, bazuar në vlerësimet e saj, raketat kishin në shënjestër “trafikun detar”. Sipas saj, të dyja raketat ranë në det.
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmaeil Baghaei, i hodhi poshtë këto deklarata, duke i cilësuar akuzat e Emirateve të Bashkuara Arabe si “të pabaza”.
Ministria e Jashtme e Emirateve tha se kishte pezulluar, deri në një njoftim të dytë, të gjitha aktivitetet tregtare, shkëmbimet dhe transaksionet financiare me Iranin. Vendimi u justifikua me përshkallëzimin e situatës në rajon, i cili, sipas Emirateve, po dëmtonte paqen dhe sigurinë rajonale e ndërkombëtare.
Transporti i drejtpërdrejtë i mallrave mes Emirateve të Bashkuara Arabe dhe Iranit kishte rifilluar vetëm në fund të qershorit, përmes portit Jebel Ali të Dubait. Emiratet e kishin pezulluar transportin e drejtpërdrejtë në fillim të marsit, vetëm pak ditë pas nisjes së luftës.
Operacionet e Tregtisë Detare të Mbretërisë së Bashkuar (UKMTO) thanë se të martën kishin marrë një raport sipas të cilit një anije ishte goditur nga një predhë e paidentifikuar teksa po largohej përmes Ngushticës së Hormuzit. Goditja shkaktoi dëme në dhomën e motorëve dhe një pjesëtar i ekuipazhit mbeti i plagosur.
Sipas raportit, Roja Bregdetare e Omanit po ndihmonte pjesëtarët e tjerë të ekuipazhit. Nga Teherani nuk pati menjëherë ndonjë koment.
Të dhënat paraprake për trafikun detar, të publikuara të martën, treguan se numri i anijeve që kaluan përmes Ngushticës së Hormuzit të hënën mbeti në shifra njëshifrore.
Kryenegociatori iranian, Mohammad Baqer Qalibaf, tha në deklarata të publikuara nga mediat shtetërore se ngushtica do të mbetej e mbyllur derisa SHBA-ja të përmbushte kushtet e një marrëveshjeje të përkohshme të nënshkruar me Iranin në qershor.
Këto kushte përfshijnë përfundimin e bllokadës amerikane ndaj porteve iraniane, heqjen e sanksioneve ndaj naftës, lirimin e aseteve të ngrira të Teheranit dhe përfundimin e kërcënimeve dhe operacioneve ushtarake në të gjitha frontet, tha Qalibaf në parlament.
Një memorandum mirëkuptimi i nënshkruar më 17 qershor kishte përcaktuar një periudhë 60-ditore për arritjen e një marrëveshjeje më të gjerë mbi programin bërthamor të Iranit dhe sanksionet amerikane. Kjo periudhë përfundoi të hënën dhe Trump tha se nuk kishte ndërmend ta zgjaste atë.
Marrëveshja, e cila parashikonte “ndërprerjen e menjëhershme dhe të përhershme të operacioneve ushtarake në të gjitha frontet”, u shpërbë shpejt për shkak të mosmarrëveshjeve mbi kontrollin e Ngushticës së Hormuzit. Kjo është një rrugë ujore strategjike përmes së cilës, para luftës, kalonte rreth një e pesta e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë.
IRANI THOTË SE MBETET I HAPUR PËR NEGOCIATA
Irani mbetet i hapur për dialog me SHBA-në, por nuk e ngatërron negociimin me dorëzimin, tha të martën Mohammad Mokhber, këshilltar i liderit suprem të Iranit, sipas agjencisë gjysmëzyrtare të lajmeve Fars.
Mokhber tha se presioni ushtarak dhe sanksionet nuk do ta thyenin vendosmërinë e Iranit. Ai shtoi se vendi do të mbronte sigurinë, dinjitetin dhe aleatët e tij, ndërsa nuk kërkonte luftë.
Megjithëse Irani përpiqet të projektojë qëndrueshmëri përballë luftës, liderët e tij janë të shqetësuar se kërcënimi për ndëshkime të mëtejshme ekonomike mund të përkeqësojë vështirësitë ekonomike, të rikthejë trazirat e brendshme dhe të dobësojë më tej legjitimitetin e Republikës Islamike, sipas tre zyrtarëve iranianë.
Mijëra njerëz janë vrarë në konflikt, kryesisht në Iran dhe Liban. Irani ka goditur baza ushtarake amerikane dhe infrastrukturë në vende si Omani, Jordania, Kuvajti, Izraeli, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabia Saudite.
Kontratat e naftës bruto Brent, treguesi kryesor për tregun ndërkombëtar, janë rritur ndjeshëm gjatë konfliktit, duke arritur një kulm prej 126 dollarësh për fuçi, rreth 75% mbi nivelet e para luftës. Të martën, kontratat Brent u mbyllën 20 cent më lart, në pak mbi 91 dollarë për fuçi.
Një zyrtar i administratës amerikane përsëriti paralajmërimet se Uashingtoni mund të ndërmarrë masa edhe më të ashpra ndaj ekonomisë iraniane, pas disa raundeve të sanksioneve.
“Presidenti ka shumë leva që mund t’i shtrëngojë edhe më fort në javët dhe muajt e ardhshëm.”