Bota po përballet me një rritje të ndjeshme të stresit të rrezikshëm nga nxehtësia, ndërsa varësia jonë nga lëndët djegëse fosile vazhdon të ngrohë planetin.
Sipas Shërbimit Evropian për Ndryshimet Klimatike Copernicus (C3S), temperaturat në Evropë janë rritur mesatarisht me rreth 2.5°C krahasuar me nivelet para-industriale, pavarësisht përpjekjeve për të frenuar ngrohjen globale. Kjo e bën Evropën kontinentin që po ngrohet më shpejt në botë.
Megjithatë, studiuesit tashmë kanë shkuar përtej analizës së temperaturës së ajrit dhe po studiojnë temperaturat e perceptuara për të kuptuar më mirë ndikimin e nxehtësisë tek njerëzit.
Temperatura e perceptuar tregon sa e nxehtë ose e ftohtë ndihet moti për lëkurën e njeriut. Ndryshe nga temperatura standarde e ajrit që shfaqet në parashikimet meteorologjike, kjo matje merr parasysh faktorë si shpejtësia e erës, lagështia e ajrit dhe mënyra se si trupi i njeriut humbet nxehtësinë.
Një studim i ri, i publikuar në revistën shkencore Nature, paralajmëron se temperaturat ekstreme të perceptuara, ditët me stres termik dhe netët tropikale – kur temperatura nuk bie nën 20°C gjatë 24 orëve – janë bërë shumë më të shpeshta.
Edhe rajonet që më parë nuk përballeshin me stres termik po e ndiejnë tashmë ndikimin e tij.
Çfarë është stresi termik?
Stresi termik i referohet grumbullimit të nxehtësisë në trup, e cila mund të gjenerohet nga aktiviteti muskulor ose nga mjedisi përreth. Ai ndodh kur sasia e nxehtësisë që trupi thith nga ambienti tejkalon aftësinë e tij për ta shpërndarë atë.
Sipas C3S, stresi termik zakonisht shkaktohet nga një kombinim faktorësh, si temperaturat e larta të ambientit, lagështia, aktiviteti fizik dhe marrja e pamjaftueshme e lëngjeve.
Trupi i njeriut ruan temperaturën e tij përmes sistemit termorregullues, i cili aktivizohet, për shembull, përmes djersitjes. Edhe faktorët e sjelljes luajnë rol të rëndësishëm, si hidratimi i vazhdueshëm, veshja me rroba të lehta dhe shmangia e aktivitetit fizik gjatë orëve më të nxehta të ditës.
Kur trupi nuk arrin të balancojë nxehtësinë, mund të shfaqen simptoma si rritja e temperaturës së brendshme, përshpejtimi i ritmit të zemrës, frymëmarrja e shpejtë, djersitja e tepërt, të përzierat dhe marramendja.
Në raste të rënda, sëmundjet e lidhura me nxehtësinë, si rraskapitja nga nxehtësia ose goditja termike, mund të jenë fatale.
Ku po godet më fort stresi termik në Evropë?
Studiuesit analizuan stresin termik në tre nivele:
- I fortë – temperatura e indeksit ≥ 32°C
- Shumë i fortë – temperatura e indeksit ≥ 38°C
- Ekstrem – temperatura e indeksit ≥ 46°C
Rezultatet tregojnë se në jug të Spanjës, Italisë, Greqisë dhe Turqisë, disa zona do të përjetojnë deri në 40 ditë shtesë me stres të fortë termik krahasuar me vitet 1970. Në pjesën më të madhe të Evropës Jugore, numri i ditëve me stres termik është rritur pothuajse me një muaj të plotë.
Autorja kryesore e studimit, Rebecca Emerton, thekson se është veçanërisht domethënëse të shihet jo vetëm përkeqësimi i situatës në zonat tradicionalisht të nxehta, por edhe zgjerimi i ndikimit të stresit termik në rajone ku më parë ka qenë i rrallë ose pothuajse i panjohur.
Temperaturat e perceptuara po rriten
Studimi tregon se temperaturat e perceptuara gjatë dhjetë netëve më të ngrohta të vitit janë rritur me 0.32°C për dekadë, më shpejt sesa gjatë dhjetë ditëve më të nxehta, të cilat janë rritur me 0.27°C për dekadë.
Temperaturat e larta gjatë natës kanë ndikim të rëndësishëm në shëndetin e njerëzve, pasi organizmi mbështetet te freskia e natës për të rregulluar temperaturën e brendshme dhe për t’u rikuperuar nga nxehtësia e ditës. Kjo mund të çojë në stres më të madh kardiovaskular dhe probleme me gjumin.
Sipas Ruth Engel, shkencëtare e të dhënave për shëndetin mjedisor dhe nxehtësinë ekstreme në Institutin Botëror të Burimeve (WRI), nxehtësia gjatë natës shpesh nënvlerësohet, por mund të jetë veçanërisht e rrezikshme sepse njerëzit zakonisht ndodhen në shtëpi dhe mund të mos kenë qasje në ambiente të freskëta ose me ajër të kondicionuar.
Në Evropë, ku përdorimi i kondicionerëve mbetet relativisht i kufizuar dhe temperaturat po rriten më shpejt se në çdo rajon tjetër të botës, netët tropikale po kthehen në një shqetësim serioz për shëndetin publik.
Studime të shumta kanë treguar se temperaturat e larta gjatë natës lidhen me rritjen e vdekshmërisë, veçanërisht tek të moshuarit dhe personat me probleme shëndetësore ekzistuese.
Megjithatë, ekzistojnë mënyra të shumta për të mbajtur shtëpinë të freskët edhe pa përdorimin e ajrit të kondicionuar.