Ideja e “anëtarësimit të asociuar” e propozuar nga Friedrich Merz do t’i lejonte Ukrainës të kërkonte ndihmë nga vendet e tjera të BE-së në rast sulmi rus. Sipas Merz, kjo do të krijonte një “garanci të konsiderueshme sigurie”.
Ukraina duhet të bëhet fillimisht “anëtare e asociuar” e Bashkimit Evropian përpara se të anëtarësohet plotësisht, ka deklaruar kancelari gjerman Friedrich Merz në një propozim që synon të zhbllokojë ngërçin e gjatë në procesin e anëtarësimit të vendit.
“Është e qartë se nuk do të jemi në gjendje ta përfundojmë procesin e anëtarësimit në një kohë të shkurtër, për shkak të pengesave të shumta dhe kompleksitetit politik të ratifikimeve në shtetet anëtare,” shkruan Merz në një letër drejtuar liderëve të BE-së, të parë nga Euronews.
“Tani është koha të ecim përpara me guxim në integrimin e Ukrainës në BE përmes zgjidhjeve inovative si hapa të menjëhershëm.”
Sipas propozimit, statusi “i asociuar” do t’i jepte Ukrainës akses në institucionet vendimmarrëse të BE-së – Këshillin Evropian, Komisionin Evropian dhe Parlamentin Evropian – por pa të drejtë vote dhe pa portofol të dedikuar. Gjithashtu, Ukraina do të mund të përfitonte gradualisht nga disa programe financuara nga BE.
Në mënyrë vendimtare, ky status do t’i lejonte Kievit të kërkonte ndihmë nga shtetet anëtare në rast të një sulmi të ri rus. Kjo do të bëhej në bazë të nenit 42.7 të Traktatit të BE-së, i cili po diskutohet për t’u forcuar në mënyrë që të krijojë një “garanci të fortë sigurie”.
Kjo dispozitë i lë shteteve liri të konsiderueshme për të përcaktuar llojin e ndihmës që ofrojnë – nga mbështetje ushtarake dhe ekonomike deri te ndihma mjekësore dhe diplomatike. Ajo është krahasuar shpesh me nenin 5 të NATO-s, megjithëse formulimi është i ndryshëm.
Merz propozon gjithashtu një “mekanizëm rikthimi”, i cili do të ngrinte statusin e asociuar nëse Ukraina shkel të drejtat themelore, shtetin e së drejtës ose reformat strukturore.
“Ne do t’i ofronim Ukrainës një ekuivalent të konsiderueshëm të anëtarësimit që tejkalon ndjeshëm atë që mund të ofrojmë në afatmesëm përmes metodologjisë aktuale të zgjerimit,” shkruan ai.
“Ndërkohë do të vazhdonim procesin e rregullt të anëtarësimit për të siguruar që të arrijmë anëtarësimin e plotë sa më shpejt të jetë e mundur.”
Sinjal i fortë politik
Letra përfaqëson formalizimin e një ideje që Merz e kishte përmendur më herët në një samit informal të BE-së në Qipro, ku presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy kërkoi përshpejtimin e anëtarësimit dhe kundërshtoi idenë e “anëtarësimit simbolik”.
Zelenskyy theksoi se Ukraina kërkon “anëtarësim të plotë si çdo vend tjetër i BE-së”.
Propozimi i Merz-it është pritur me rezerva nga disa liderë evropianë, të cilët theksojnë se procesi duhet të mbetet gjithmonë i bazuar në meritë.
Merz pranon se ideja e “anëtarësimit të asociuar”, e cila nuk ka precedent, mund të ngrejë pyetje ligjore dhe teknike, por sipas tij këto mund të zgjidhen nëse ka vullnet politik.
Sipas tij, kjo do të ishte një “sinjal i fortë politik” për Ukrainën dhe do të ndihmonte edhe procesin e paqes, duke forcuar sigurinë e gjithë kontinentit.
Ai gjithashtu thekson se kjo nuk duhet të pengojë procesin e anëtarësimit të vendeve të tjera kandidate, si Moldavia dhe vendet e Ballkanit Perëndimor, të cilat mund të përfitojnë gjithashtu nga lidhje më të ngushta me BE-në.
Disa vende si Austria, Republika Çeke, Italia, Sllovakia dhe Sllovenia kanë paraqitur gjithashtu propozime të tjera për integrim sektorial të vendeve kandidate.
Merz shprehet se synon një marrëveshje të shpejtë dhe krijimin e një task-force të posaçme për detajet e planit, duke theksuar se një zgjidhje e përbashkët mund të gjendet për Ukrainën dhe vendet e tjera kandidate.
Situata politike vjen edhe në një moment ndryshimesh në Hungari, ku kundërshtimi ndaj zgjerimit të BE-së mund të zbutet, duke hapur rrugën për përparim në negociatat e Ukrainës.
Nëse arrihet progres, Ukraina mund të hapë kapitujt e parë të negociatave në samitin e BE-së në qershor, ndërsa të tjerët mund të hapen gjatë vitit 2026.