Rusia ka planifikuar të ndërtojë një central bërthamor në Hënë gjatë dekadës së ardhshme për të furnizuar programin e saj hapësinor hënor dhe stacionin e përbashkët kërkimor ruso-kinez, ndërsa fuqitë kryesore garojnë për të eksploruar satelitin e vetëm natyror të Tokës.
Që kur kosmonauti sovjetik Yuri Gagarin u bë njeriu i parë që shkoi në hapësirë në vitin 1961, Rusia është krenuar si një fuqi kryesore në eksplorimin hapësinor, por në dekadat e fundit ka mbetur pas Shteteve të Bashkuara dhe, gjithnjë e më shumë, Kinës.
Ambiciet e Rusisë morën një goditje të madhe në gusht 2023, kur misioni i saj pa ekuipazh Luna-25 u përplas në sipërfaqen e Hënës gjatë përpjekjes për të aterruar, ndërsa Elon Musk ka revolucionarizuar lansimin e mjeteve hapësinore – një fushë që dikur ishte specialitet i Rusisë.
A DO TË JETË KY NJË REAKTOR BËRTHAMOR NË HËNË?
Korporata shtetërore hapësinore e Rusisë, Roscosmos, njoftoi në një deklaratë se planifikon të ndërtojë një central energjetik hënor deri në vitin 2036 dhe ka nënshkruar një kontratë me kompaninë ajrore Lavochkin Association për ta realizuar.
Roscosmos nuk tha drejtpërdrejt që qendra do të jetë bërthamore, por theksoi se pjesëmarrësit përfshijnë korporatën shtetërore bërthamore të Rusisë, Rosatom, dhe Institutin Kurchatov, instituti kryesor hulumtues bërthamor i Rusisë.
Roscosmos tha se qëllimi i centralit është të furnizojë me energji programin hënor të Rusisë, duke përfshirë roverët, një observator dhe infrastrukturën e Stacionit Ndërkombëtar të Kërkimeve Hënore ruso-kinez.
“Ky projekt është një hap i rëndësishëm drejt krijimit të një stacioni shkencor hënor funksional në mënyrë të përhershme dhe kalimit nga misionet një-herë në një program afatgjatë të eksplorimit të Hënës,” tha Roscosmos.
Drejtori i Roscosmos, Dmitry Bakanov, deklaroi në qershor se një nga objektivat e korporatës është të vendosë një central bërthamor në Hënë dhe të eksplorojë Venusin, i njohur si “vëllai” i Tokës.
Hëna, që ndodhet 384,400 km nga Toka, ndihmon në stabilizimin e boshtit të Tokës, duke siguruar një klimë më të qëndrueshme. Ajo gjithashtu shkakton baticat dhe zbaticat në oqeane.
EDHE SHBA PLANIFIKON NJË REAKTOR NË HËNË
Rusia nuk është e vetmja me plane të tilla. NASA deklaroi në gusht synimin për të vendosur një reaktor bërthamor në Hënë deri në tremujorin e parë të vitit fiskal 2030.
“Jemi në një garë për në Hënë, në një garë me Kinën. Dhe për të pasur një bazë në Hënë, na duhet energji,” tha sekretari amerikan i Transportit, Sean Duffy, në gusht, kur u pyet për planet.
Ai shtoi se Shtetet e Bashkuara aktualisht janë mbrapa në garën për në Hënë dhe se energjia është e domosdoshme për të mbajtur jetë në Hënë dhe më tej për të shkuar njerëzit në Mars.
Rregullat ndërkombëtare ndalojnë vendosjen e armëve bërthamore në hapësirë, por nuk ndalojnë burimet e energjisë bërthamore – për sa kohë që respektojnë disa rregulla.
Disa analistë hapësinorë parashikojnë një “garë për Hënë” për pasuri: NASA thotë se ka estimime për një milion ton Helium-3, një izotop i heliumit i rrallë në Tokë, në Hënë.
Metalet e rralla – të përdorura në telefonat inteligjentë, kompjuterë dhe teknologji të avancuara – gjithashtu gjenden në Hënë, përfshirë skandiumin, itrin dhe 15 lanthanidet, sipas kërkimeve të Boeing.