Miti i Turqisë si një urë e pazëvendësueshme midis Lindjes dhe Perëndimit po fillon të shembet nën peshën e kontradiktave të veta. Për dekada me radhë, Perëndimi e trajtoi Ankaranë si një partnere të vështirë, por të domosdoshme: një fuqi e madhe ushtarake, laike, që siguronte krahun lindor të NATO-s. Sot, megjithatë, nën një udhëheqje që sheh me admirim më shumë nga epoka e Sulltanatit sesa nga idealet e demokracisë, Turqia ka ndryshuar. Ajo nuk është më një urë. Është shndërruar në një lundërtar gjeopolitik, që kërkon tarifë nga të gjithë, ndërsa nuk i shërben asnjë interesi përveç atij të vetin.
Ky transformim është më i dukshëm në krizën aktuale që përfshin Republikën Islamike të Iranit. Ndërsa Uashingtoni dhe Jerusalemi finalizojnë strategjinë për një përballje të mundshme me programin bërthamor të Teheranit, Ankaraja mungon plotësisht nga tryezat e planifikimit. Udhëheqja turke e ka bërë të qartë se territori i saj nuk do të përdoret si bazë për operacione sulmuese kundër regjimit iranian. Përkundrazi, Turqia është pozicionuar si kritike e zëshme e “ndërhyrjeve të jashtme”, duke i ofruar praktikisht Teheranit një mburojë diplomatike, ndërsa pjesa tjetër e Perëndimit përgatitet për përballje.
A është armiqësia ndaj Izraelit faktori që ka diktuar politikën turke? Retorika e Presidentit Erdogan prej kohësh ka ushqyer konsumin nacionalist të brendshëm. Por marrëdhëniet me Izraelin tashmë janë përkeqësuar ndjeshëm. Bojkotet tregtare të Turqisë dhe etiketimi i grupeve terroriste rajonale si “çlirimtare” kanë krijuar një përçarje të pakalueshme me Jerusalemin. A mund të quhet aleat një shtet që trajton pikën kryesore rajonale të Perëndimit në Lindjen e Mesme si të përjashtuar? Përgjigjja po bëhet gjithnjë e më e qartë: zemra e Turqisë nuk rreh më në kampin atlantik.
Ky model i lojës me dy krahë nuk është i ri. Ai u shfaq me qartësi të dhimbshme gjatë luftës në Ukrainë. Ndërsa Turqia furnizoi Kievin me dronë, njëkohësisht u shndërrua në një qendër kryesore për shmangien e sanksioneve ruse dhe në një strehë mikpritëse për kapitalin e Moskës. Ankaraja ka përvetësuar artin e “neutralitetit transaksional”, duke i shitur armë njërës palë dhe duke bërë biznes me tjetrën. Kjo lojë e dyfishtë nuk është shenjë e një partneri të besueshëm, por e një fuqie tregtare që e sheh sigurinë globale si mall për t’u shkëmbyer në funksion të përfitimeve të veta.
Pikërisht në këtë kontekst fleksibiliteti strategjik, Ankarasë i është dhënë dorë e lirë në veri të Sirisë. Duke shfrytëzuar fluiditetin e luftës civile siriane, Turqia ka ndjekur në mënyrë agresive axhendën e saj, shpesh në dëm të drejtpërdrejtë të partnerëve të mbështetur nga Perëndimi. Përmes financimeve dhe milicive, Ankaraja u bë mbështetëse e fortë e qeverisë së re siriane, duke e shkëmbyer bashkëpunimin e saj me të drejtën për të dobësuar entitetet kurde. Megjithëse në këtë front Turqia gjendet formalisht në të njëjtën anë me Perëndimin, Uashingtoni nuk përpiqet më ta udhëheqë, por thjesht ta menaxhojë.
Çështja kurde mbetet nxitësi kryesor i pasigurisë turke. Ankaraja përndiqet nga frika se kurdët iranianë mund të arrijnë një shkallë autonomie ose njohjeje etnike në rast të kolapsit të regjimit në Teheran. Kjo frikë krijon një përkim të çuditshëm midis një aleati të NATO-s dhe regjimit teokratik në Iran. Të dyja palët bashkohen në dëshirën për të shtypur aspiratat kurde, edhe nëse kjo do të thotë që Turqia duhet të kundërshtojë përpjekjet perëndimore për të dobësuar një shtet që sponsorizon terrorizmin global dhe shtyp hapur popullin e vet. Është një aleancë e lindur nga brishtësia e brendshme e ndërsjellë.
Nëse Turqisë nuk mund t’i besohet në Ukrainë dhe përgjatë gjithë Lindjes së Mesme, pse duhet që Evropa ta trajtojë si një hallkë jetike të mekanizmave tanë të sigurisë? Për një kohë të gjatë, Brukseli ka vepruar nën iluzionin se Turqia mund të ankorohet në Evropë përmes stimujve ekonomikë ose bashkëpunimit në mbrojtje. Por një partner që vepron si faktor destabilizues në çdo krizë madhore nuk mund të konsiderohet mik i besueshëm. Ne po ushqejmë një ambicie neo-otomane që e sheh sigurinë evropiane si kartë pazari, dhe jo si përgjegjësi të përbashkët.
Ka ardhur koha për një rivlerësim të ftohtë dhe realist. Turqia ka zgjedhur një rrugë që synon maksimalizimin e hegjemonisë së saj, edhe nëse kjo rrugë kalon përmes Moskës, Teheranit, Katarit apo kryeqyteteve të tjera problematike. Shtetet e Bashkuara po fillojnë ta kuptojnë se një vend i tillë nuk mund të jetë partner i besueshëm afatgjatë, duke shkëputur gradualisht interesat e veta energjetike, tregtare dhe ushtarake nga Ankaraja. Evropa, nga ana e saj, duhet të vendosë nëse vërtet dëshiron t’i besojë sigurinë e saj një pale me të cilën nuk ndan më vlera kulturore dhe objektiva strategjikë.