Ish-presidenti amerikan Donald Trump deklaroi të hënën se Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave (FDA) do të njoftojë mjekët se përdorimi i Tylenol-it (paracetamolit) gjatë shtatzënisë mund të lidhet me një “rrezik të lartë për autizëm,” megjithëse prej dekadash ky medikament është konsideruar i sigurt.
“Ata po rekomandojnë fuqishëm që gratë të kufizojnë përdorimin e Tylenol-it gjatë shtatzënisë, përveç nëse është vërtet i nevojshëm nga pikëpamja mjekësore,” tha Trump. “Për shembull, për të trajtuar ethet, nëse nuk mund ta përballoni pa ilaçe.”
Sipas ekspertëve, autizmi ka shumë shkaqe, dhe lidhja midis Tylenol-it dhe autizmit nuk është shkencërisht e provuar.
Nëse ethet nuk trajtohen, ato mund të jenë të rrezikshme si për fetusin, ashtu edhe për nënën shtatzënë. Rreziqet përfshijnë abortin spontan, defekte në lindje dhe presion të lartë të gjakut.
Studimet tregojnë se shumica e grave gjatë shtatzënisë përdorin një herë ose më shumë paracetamol. Ky është medikamenti i vetëm pa recetë që konsiderohet i sigurt për dhimbje ose ethe gjatë shtatzënisë. Opsionet e tjera, si ibuprofeni apo aspirina me dozë të zakonshme, lidhen me rreziqe serioze gjatë shtatzënisë.
Duke folur nga Shtëpia e Bardhë përkrah Sekretarit të Shëndetësisë Robert F. Kennedy Jr., Komisionerit të FDA-së Dr. Marty Makary, Drejtorit të Institutit Kombëtar të Shëndetit Dr. Jay Bhattacharya dhe Administratori i CMS Dr. Mehmet Oz, Trump nuk u ndal vetëm te Tylenol-i. Ai sugjeroi vonimin e vaksinave për fëmijë, përfshirë vaksinën kundër hepatitit B për të porsalindurit, që është një nga strategjitë më të suksesshme për eliminimin e kësaj sëmundjeje në fëmijëri, duke e shtyrë administrimin e saj deri në moshën 12 vjeç.
“Është shumë lëng, shumë gjëra të ndryshme që po futen në trupin e atij foshnjeje,” tha Trump, pa dhënë ndonjë provë.
Trump falënderoi Kennedy-n për sjelljen e çështjes së autizmit në “qendër të politikës amerikane, së bashku me mua.” Kennedy, i njohur për qëndrimet e tij kundër vaksinave, ka promovuar teoritë e diskredituara që lidhin vaksinat me autizmin.
“Ne kuptuam shumë më tepër sesa shumë nga ata që e kanë studiuar këtë çështje,” tha Trump.
Mesazhet e Kennedy-t dhe FDA-së të hënën ishin më të moderuara krahasuar me qëndrimin e ashpër të Trump për të shmangur Tylenol-in gjatë shtatzënisë ose për ta administruar te foshnjat.
Kennedy tha se Departamenti i Shëndetësisë do të nisë një fushatë kombëtare informuese për të edukuar familjet mbi përdorimin e Tylenol-it gjatë shtatzënisë. Ai theksoi se agjencia po inkurajon mjekët që të përdorin gjykimin klinik dhe të përshkruajnë paracetamol vetëm kur është i nevojshëm, në dozat më të ulëta dhe për periudha sa më të shkurtra.
FDA tha se ka nisur procesin për të ndryshuar etiketën e sigurisë në produktet me paracetamol dhe do të dërgojë një letër mjekëve, duke theksuar se vendimi për përdorimin e Tylenol-it “vazhdon t’i takojë prindërve.” Agjencia shtoi se, megjithëse disa studime kanë përshkruar një lidhje të mundshme, “nuk është vërtetuar ndonjë lidhje shkak-pasojë.”
Prodhuesi i Tylenol-it, Kenvue, deklaroi të hënën se “kundërshton fuqishëm” pretendimin se paracetamoli shkakton autizëm dhe se është “thellësisht i shqetësuar për rreziqet shëndetësore dhe konfuzionin që kjo sjell për nënat shtatzëna dhe prindërit.”
“Paracetamoli është zgjidhja më e sigurt për lehtësimin e dhimbjes dhe etheve gjatë gjithë shtatzënisë,” thuhet në deklaratë. “Pa të, gratë përballen me zgjedhje të rrezikshme: të vuajnë nga ethet që mund të jenë të dëmshme si për nënën, ashtu edhe për beben, ose të përdorin alternativa më të rrezikshme.”
Kenvue gjithashtu u bëri thirrje grave shtatzëna që të konsultohen me profesionistët e kujdesit shëndetësor përpara se të marrin çfarëdo ilaçi pa recetë.
Çfarë thotë shkenca
Lidhja mes Tylenol-it dhe autizmit nuk është e qartë. Një studim suedez i vitit 2024, i publikuar në revistën JAMA dhe që përfshinte mbi 2 milionë fëmijë, nuk gjeti asnjë lidhje mes paracetamolit gjatë shtatzënisë dhe autizmit, çrregullimit të vëmendjes apo problemeve të tjera neurozhvillimore.
Një analizë e botuar në BMC Environmental Health në gusht shqyrtoi 46 studime mbi përdorimin e paracetamolit gjatë shtatzënisë. Gjashtë prej tyre u fokusuan posaçërisht në lidhjen me autizmin. Përfundimi ishte se kishte “prova të forta për një lidhje”, por autorët theksuan se nuk mund të provohej se paracetamoli shkaktonte autizëm — vetëm se kishte një asociacion.
“Ne rekomandojmë përdorim të kujdesshëm të paracetamolit — doza më e ulët efektive, kohëzgjatje më e shkurtër — gjithmonë nën udhëzimin e mjekut,” shkruan autorët.
Fondacioni për Shkencën e Autizmit e quajti njoftimin “jashtëzakonisht shqetësues dhe të rrezikshëm”.
“Nuk e kuptojmë pse u bë ky njoftim tani dhe mbi çfarë provash u bazua,” tha Alison Singer, presidente e fondacionit. “Nuk u prezantua asnjë e dhënë e re. Presidenti Trump foli për atë që ai mendon dhe ndien, pa ofruar prova shkencore.”
Kritikat e ekspertëve
Dr. Steven J. Fleischman, president i Kolegjit Amerikan të Obstetër-Gjinekologëve, e quajti njoftimin të papërgjegjshëm.
“Njoftimi i sotëm nga HHS nuk mbështetet nga provat shkencore dhe e thjeshton në mënyrë të rrezikshme një çështje komplekse,” tha ai.
FDA aprovon ilaç për trajtimin e autizmit
FDA tha se ka aprovuar përdorimin e ilaçit leucovorin — një formë e acidit folinik që zakonisht përdoret gjatë kimioterapisë — si trajtim për autizmin tek fëmijët, duke e quajtur “trajtimin e parë të njohur nga FDA për autizmin.” Kjo do të lejojë që Medicaid të mbulojë shpenzimet për ilaçin.
Shkencëtarët kanë zbuluar një lidhje të mundshme mes niveleve të ulëta të folatit në tru dhe autizmit, por kërkohen më shumë prova. Leucovorin është përdorur jashtë indikacioneve të zakonshme për të trajtuar mungesën e folatit në tru.
Dr. Richard Frye, neurolog pediatrik në Arizona, tha se ka parë përmirësime në komunikim tek disa fëmijë me autizëm që kanë përdorur leucovorin. Megjithatë, ai theksoi: “Nuk ka një pilulë për autizmin. Çdo fëmijë është i ndryshëm.”
Rritja e rasteve të autizmit
Trump e quajti autizmin një “krizë të tmerrshme” dhe vuri në dukje rritjen e rasteve si një nga “zhvillimet më alarmante në histori.” Ai kërkoi që shkencëtarët të veprojnë më shpejt për të gjetur shkaqet.
Sipas CDC, në vitin 2022, 1 në 31 fëmijë u diagnostikua me autizëm, krahasuar me 1 në 36 në vitin 2020 dhe 1 në 68 në vitin 2015. Rritja e rasteve i atribuohet ndryshimeve në përkufizimin e autizmit dhe rritjes së ndërgjegjësimit për simptomat.
Por ekspertët theksojnë se fajësimi i Tylenol-it dhe ofrimi i një ilaçi të vetëm nuk do ta zgjidhin problemin.
Dr. Susan Kressly nga Akademia Amerikane e Pediatrisë tha: “Autizmi është kompleks dhe i ndryshëm nga një rast në tjetrin. Nuk ka një shkak të vetëm, dhe nuk ka një ilaç universal. Nevojiten plane të personalizuara që përfshijnë strategji zhvillimore, edukative dhe sociale.”
Dr. Peter Hotez shtoi: “Ka mbi 100 gjene të ndryshme të lidhura me autizmin. Nuk ka asnjë agjent kimik të vetëm që mund të shpjegojë apo të trajtojë të gjitha rastet.”
Përfundim
Asnjë nga shoqatat kryesore mjekësore nuk ishte konsultuar përpara njoftimit të administratës Trump.
“Ngjarja e sotme nga Shtëpia e Bardhë ishte plot me pretendime të rrezikshme dhe informacione të rreme,” tha Dr. Kressly.
Dr. Veronica Gillispie-Bell theksoi se “Edhe për mjekët, kjo deklaratë na vë në pozitë të vështirë. Ne e dimë që Tylenol është i sigurt, por kur FDA thotë ndryshe, krijohet konfuzion.”
Ndërkohë, Dr. Paul Offit e quajti këshillën e Trump për të “përballuar ethet” si të papërgjegjshme dhe të rrezikshme, veçanërisht në tremujorin e parë të shtatzënisë.
Dr. Arthur Caplan, nga Universiteti NYU, tha se deklaratat ishin “një përzierje e thashethemeve, miteve të vjetra, këshillave të këqija dhe gënjeshtrave të rrezikshme nga dikush që pretendon se kupton shkencën.”/CNN
Përktheu dhe përshtati në shqip, Media Ditari