Forcat amerikane pritet të largohen deri të mërkurën nga bazat e tyre të fundit në Irak, një tërheqje që Irani dhe aleatët e tij e kanë cilësuar si fitore. Largimi vjen pas më shumë se dy dekadash lufte, gjatë së cilës humbën jetën rreth 4,500 amerikanë.
Ekspertë irakianë të sigurisë thonë se tërheqja, e rënë dakord në vitin 2024 gjatë administratës së presidentit Joe Biden dhe e zbatuar nga administrata e Donald Trump, ndërsa Shtetet e Bashkuara janë përfshirë në luftë me Iranin, mund t’i japë Teheranit dhe aleatëve të tij të fuqishëm hapësirë më të madhe veprimi në Irak.
Sipas tyre, largimi amerikan mund të krijojë gjithashtu mundësi për rikthimin e disa kundërshtarëve të SHBA-së, përfshirë grupin militant Shteti Islamik.
“Irani pritet të përfitojë strategjikisht nga largimi i koalicionit, pasi kjo heq një prani ushtarake që për vite me radhë ka shërbyer si kundërpeshë ndaj ndikimit të Teheranit në Irak”, tha Jasim al-Bahadli, analist irakian i sigurisë, i specializuar në studimin e grupeve të armatosura shiite të lidhura me Iranin.
Ai parashikoi se grupet e milicive pro-Iranit jo vetëm që do ta paraqesin tërheqjen si një fitore të lëvizjes së tyre, por gjithashtu do të përpiqen ta shndërrojnë këtë momentum në ndikim më të madh mbi vendimmarrjen politike dhe atë të sigurisë.
Abu Mojtaba al-Yasiri, një komandant i “Rezistencës Islamike në Irak”, grupim ombrellë i fraksioneve të armatosura të mbështetura nga Irani, e cilësoi tërheqjen amerikane si “një fitore historike për grupet e rezistencës islamike irakiane dhe irakianët e ndershëm, si dhe një disfatë dërrmuese për projektin amerikan”.
“Më 30 shtator do të festojmë kthimin e një faqeje të zezë në historinë e Irakut dhe dështimin e pushtimit për të imponuar vullnetin e tij mbi vendin tonë”, tha ai për Reuters.
Sipas tij, “Iraku ka dëshmuar se sovraniteti i tij nuk mund të garantohet nga forcat e huaja, por nga rezistenca dhe vullneti i popullit”.
“Iraku nuk është ende gati”
Edhe pse largimi përfundimtar i forcave amerikane gëzon mbështetje të gjerë në mesin e irakianëve, ata që shqetësohen për fuqinë e grupeve të mbështetura nga Irani druhen se tërheqja po ndodh para kohe.
“Ne besojmë se Iraku ende nuk është plotësisht gati për të marrë përsipër çështjen e sigurisë në këtë moment”, tha Abdulrahman al-Zobaie, një lider fisnor sunit nga Falluxha, dikur bastion i rezistencës kundër pranisë amerikane.
“Të gjithë irakianët dëshirojnë sovranitet të plotë dhe askush nuk e kundërshton këtë. Por besoj se mënyra se si po largohet koalicioni dhe krijimi i një vakumi është ajo që i frikëson të gjithë irakianët”, shtoi ai.
Forcat amerikane pushtuan Irakun në vitin 2003, me synimin për të rrëzuar diktatorin sunit Saddam Hussein. Më pas, ato pushtuan vendin, ndihmuan në instalimin e një qeverie të drejtuar nga shiitët dhe u përfshinë për vite në luftën kundër kryengritjes.
SHBA-ja u tërhoq nga Iraku në fund të vitit 2011, por u rikthye më pak se tre vjet më vonë për të ndihmuar forcat irakiane në luftën kundër grupit militant Shteti Islamik, gjatë konfliktit të madh të viteve 2014-2017.
Rreth dy herë më shumë amerikanë humbën jetën në “Operacionin Liria e Irakut” sesa në luftën paralele në Afganistan, e cila përfundoi me tërheqjen e SHBA-së në vitin 2021.
Në vitet e fundit, Iraku ka qenë i vetmi vend që ka ruajtur aleanca të ngushta politike dhe ushtarake si me Shtetet e Bashkuara, ashtu edhe me Iranin. Në disa raste, territori irakian është përdorur si fushëbetejë indirekte mes dy vendeve.
Në vitin 2020, SHBA-ja vrau gjeneralin e lartë iranian Qasem Soleimani në një sulm pranë aeroportit të Bagdadit. Aleatët e Iranit iu përgjigjën duke kryer vazhdimisht sulme ndaj bazave amerikane, të cilat në disa raste sollën edhe kundërpërgjigje nga SHBA-ja.
Në luftën e këtij viti kundër Iranit, shtatë nga 18 ushtarakët amerikanë të raportuar të vrarë ndodheshin në Irak. I fundit ishte një rreshter i ushtrisë, i cili humbi jetën në korrik gjatë shpërthimit të kontrolluar të një droni në një bazë pranë Erbilit.
Fitore për “boshtin e rezistencës” së Iranit
Irani, i cili deklaron se synimi i tij përfundimtar është largimi i forcave amerikane nga i gjithë Lindja e Mesme, e paraqet tërheqjen e SHBA-së nga Iraku si një fitore për “boshtin e rezistencës”, që përfshin grupe të armatosura aleate në të gjithë rajonin.
“Siguria e qëndrueshme do të mbizotërojë në Irak” pasi amerikanët të largohen nga vendi dhe rajoni, tha të hënën Amir Hayat Moqaddam, nënkryetar i Komisionit të Sigurisë Kombëtare të Parlamentit iranian.
Irani “e mirëpret tërheqjen e trupave amerikane nga Iraku dhe padyshim që do ta mbështesë atë”, tha ai për shërbimin informativ të parlamentit iranian.
“Grupet e rezistencës aktualisht po ndërmarrin veprime, duke synuar dhe përballur në disa raste me trupat amerikane”, shtoi Moqaddam.
Uashingtoni ka akuzuar grupet e milicive irakiane të mbështetura nga Irani se kanë luajtur rol në konfliktin më të gjerë në Lindjen e Mesme, duke kryer sulme ndaj vendeve fqinje nën drejtimin e Teheranit.
Qeveria irakiane thotë se po përpiqet të kufizojë ndikimin e këtyre grupeve.
A do të rikthehet Shteti Islamik?
Disa zyrtarë irakianë të sigurisë, si në qeverinë federale, ashtu edhe në rajonin autonom kurd në veri, paralajmërojnë se largimi i SHBA-së mund t’i japë jetë të re edhe Shtetit Islamik.
Pavarësisht humbjes së “kalifatit” të vetëshpallur gati një dekadë më parë, grupi militant vazhdon të ketë një rrjet qelizash të fjetura në Irak.
Në kulmin e fuqisë së tij, Shteti Islamik kontrollonte rreth një të tretën e territorit të Irakut dhe vrau mijëra njerëz.
Komandanti kurd Sirwan Barzani tha se mungesa e inteligjencës amerikane, mbështetjes logjistike dhe dronëve mund t’i japë grupit mundësinë për t’u riorganizuar.
“Për më shumë se dy javë kemi vërejtur lëvizje të qelizave të fjetura të Shtetit Islamik, pasi u njoftua publikisht se do të ketë një tërheqje zyrtare të koalicionit ndërkombëtar nga Iraku deri në fund të shtatorit”, tha ai.
Sipas Barzanit, kjo ka rritur moralin e luftëtarëve të grupit.
Forcat irakiane të sigurisë thanë se një qelizë e dyshuar e Shtetit Islamik po përgatitej të kryente sulme vetëvrasëse që përkonin me tërheqjen e forcave amerikane.
Komploti ka nxjerrë në pah shqetësimet se grupi militant mbetet në gjendje të shfrytëzojë boshllëqet e sigurisë, pavarësisht humbjeve të shumta ushtarake gjatë viteve të fundit, thanë katër zyrtarë irakianë të sigurisë dhe ushtrisë.
“Shteti Islamik po përpiqet të dërgojë një mesazh se grupi është ende i fuqishëm dhe i aftë të ndërmarrë sulme të përgjakshme”, tha koloneli Khalid al-Bayati, një zyrtar i lartë i sigurisë në Kirkuk.