Lista e shteteve që Moska i konsideron “jomiqësore”, e miratuar në mars të vitit 2022 si pjesë e politikës së jashtme ekonomike, po përdoret tashmë edhe në çështje të brendshme gjyqësore, familjare dhe pronësore. Përmes një sërë dekretesh dhe vendimesh gjyqësore, kufizimet janë shtrirë edhe te individët, duke përfshirë kujdestarinë e fëmijëve, regjistrimin e automjeteve dhe shlyerjen e detyrimeve financiare.
Lista u formalizua nga qeveria ruse në mars të vitit 2022, si një masë hakmarrëse, disa javë pas nisjes së pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia.
Në të përfshihen Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Mbretëria e Bashkuar, Kanadaja, Japonia, Koreja e Jugut, Zvicra, Ukraina, Australia, Zelanda e Re dhe vendet anëtare të Bashkimit Evropian. Këto shtete kanë ndërmarrë masa kundër Rusisë në përgjigje të agresionit ushtarak ndaj Ukrainës.
Gjatë kësaj vjeshte, qeveria ruse pothuajse dyfishoi tarifat doganore për pijet alkoolike të importuara nga vendet e konsideruara jomiqësore, duke i rritur ato nga 20% në 35%. Masa prek kryesisht prodhuesit evropianë dhe ata të Amerikës së Veriut.
Zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, deklaroi se vendosja nën administrim të përkohshëm e aseteve në Rusi të kompanive të huaja lidhet drejtpërdrejt me faktin se shtetet e origjinës së tyre ndodhen në listën e vendeve jomiqësore.
Kjo masë ka prekur aktivitetin e kompanive të njohura në tregun rus, mes tyre Nestlé, Auchan, FM Logistic, Leroy Merlin, Metro Cash & Carry, Tarkett dhe Japan Tobacco International (JTI).
Lista përdoret edhe në çështjet e kujdestarisë së fëmijëve
Gjykata e Lartë e Rusisë iu referua listës së vendeve jomiqësore në një çështje që lidhej me kujdestarinë e një fëmije, duke argumentuar se kthimi i vajzës në Francë mund të ishte në kundërshtim me interesat e saj, pjesërisht për shkak se Franca përfshihet në këtë listë.
Në mars të vitit 2025, shtetasi rus Alexei Ermakov mori vajzën e tij për një pushim dyjavor në Turqi dhe Sllovaki, me pëlqimin e nënës së saj, shtetases ukrainase Anna Tishkova. Megjithatë, në prill ai e solli fëmijën në Rusi.
Më pas, Ermakov siguroi edhe shtetësinë ruse për vajzën. Pavarësisht marrëveshjeve ndërkombëtare që parashikojnë kthimin e fëmijëve në vendin ku kanë pasur vendbanimin e zakonshëm, gjykata ruse nuk urdhëroi kthimin e saj në Francë.
Pronat dhe automjetet në rrezik
Një projektligj i mbështetur në Dumën Shtetërore parashikon mundësinë që automjetet e vjedhura ose të eksportuara në mënyrë të paligjshme nga vendet jomiqësore të mund të regjistrohen në Rusi.
Mbështetësit e projektligjit argumentojnë se nisma synon të adresojë boshllëqet ligjore të krijuara nga ndërprerja e bashkëpunimit me shtetet perëndimore. Kundërshtarët, nga ana tjetër, paralajmërojnë se kjo mund të dobësojë mbrojtjen ligjore të pronës së shtetasve të këtyre vendeve.
Në një çështje tjetër, Gjykata e Lartë urdhëroi Ministrinë e Brendshme të regjistronte një automjet për të cilin ishte dhënë sinjalizim nga Kanadaja në një bazë të dhënash ndërkombëtare. Gjykata argumentoi se përfshirja e një automjeti në regjistrin ndërkombëtar të mjeteve të vjedhura nuk përbën, në vetvete, arsye të mjaftueshme për të refuzuar regjistrimin e tij në Rusi.
Ndërkohë, presidenti rus Vladimir Putin nënshkroi gjatë kësaj vjeshte një dekret, sipas të cilit personat që nuk mund të provojnë shtetësinë ruse ose të një shteti mik, apo nuk disponojnë leje qëndrimi, trajtohen automatikisht si persona nga vende jomiqësore.
Një tjetër dekret u lejon debitorëve rusë të mos kryejnë pagesat ndaj kreditorëve nga vendet e konsideruara jomiqësore, duke shmangur kështu parimin standard të trajtimit të barabartë të palëve në marrëdhëniet kontraktore.
Masa që bien ndesh me parimet e së drejtës ndërkombëtare
Parimet standarde të së drejtës ndërkombëtare private parashikojnë që gjykatat të shqyrtojnë kontratat, çështjet e kujdestarisë dhe mosmarrëveshjet pronësore mbi bazën e meritave juridike të çështjes, pavarësisht shtetësisë apo statusit politik të palëve.
Megjithatë, zbatimi nga Rusia i një klasifikimi të politikës së jashtme në këto fusha përbën një shmangie nga normat e parashikuara në konventat ndërkombëtare ku vendi është palë.
Mes tyre është edhe Konventa e Hagës e vitit 1980 për Aspektet Civile të Rrëmbimit Ndërkombëtar të Fëmijëve, e cila detyron shtetet nënshkruese të kthejnë fëmijët e larguar përtej kufijve pa pëlqimin e nevojshëm.
Zgjerimi i zbatimit të listës së vendeve jomiqësore tregon se masat e Moskës nuk kufizohen më vetëm në marrëdhëniet ekonomike dhe diplomatike, por po prekin gjithnjë e më shumë edhe të drejtat individuale dhe marrëdhëniet juridike brenda vendit.