Udhëheqja e Iranit po përballet me presion të madh, por sistemi politik i vendit është ndërtuar për të qëndruar, thotë eksperti i Lindjes së Mesme, profesori Mehran Kamrava, duke paralajmëruar se konflikti mund të shndërrohet në një luftë të gjatë dhe rraskapitëse.
Tre javë pas fillimit të luftës mes SHBA, Izraelit dhe Iranit, po bëhet gjithnjë e më e qartë se të dyja palët po zhvillojnë beteja shumë të ndryshme.
“SHBA dhe Izraeli kërkojnë një fitore të shpejtë dhe vendimtare,” thotë Kamrava, profesor i qeverisjes në Georgetown University in Qatar.
“Për Iranin, thjesht rezistenca dhe mbijetesa përbëjnë një fitore.”
Ky hendek strategjik po formëson konfliktin dhe po rrit frikën se ai mund të zgjasë shumë më gjatë nga sa pritej.
Çfarë shkoi keq
Sipas Kamravës, rruga drejt luftës u shtrua nga një kombinim ambiciesh politike dhe llogaritjesh të gabuara.
“Për sa i përket Benjamin Netanyahu, lufta e mëparshme nuk kishte përfunduar kurrë realisht,” shpjegon ai. “Ai ishte i vendosur të sigurohej që sistemi – si politikisht ashtu edhe ushtarakisht – të çmontohej.”
Në të njëjtën kohë, Irani e keqinterpretoi situatën në Uashington.
“Irani negocioi sipas kushteve të veta dhe nuk e kuptoi paqëndrueshmërinë dhe paparashikueshmërinë e vendimmarrjes së presidentit Donald Trump,” thotë ai.
Ky kombinim faktorësh i shtyu të dyja palët drejt një konflikti të hapur.
Një luftë me dy logjika
Pavarësisht pretendimeve konkurruese për fitore, Kamrava thotë se realiteti është më kompleks.
“Ajo që shohim janë dy logjika të ndryshme në veprim,” shpjegon ai. “SHBA dhe Izraeli e matin suksesin përmes dëmeve të dukshme ushtarake. Ndërsa Irani e sheh këtë si një konflikt të zgjatur.”
Në këndvështrimin e Teheranit, qëllimi nuk është një fitore e shpejtë, por qëndresa në kohë.
“Është një luftë në të cilën, me kalimin e kohës, Irani do të përpiqet të konsumojë vendosmërinë amerikane dhe izraelite,” thotë ai. “Pyetja është: kush do të dorëzohet i pari?”
Një sistem i ndërtuar për të duruar
Konflikti ka ngritur gjithashtu pyetje mbi udhëheqjen iraniane, veçanërisht pas raportimeve nga Izraeli se figura e lartë e sigurisë Ali Larijani është vrarë. Por Kamrava thotë se sistemi politik iranian është projektuar për të përballuar goditje të tilla.
“Sistemi është ndërtuar që të vazhdojë të funksionojë edhe nëse udhëheqja e lartë mungon,” shpjegon ai. “Vendimet mund të merren në mënyrë relativisht autonome.”
Edhe nëse vdekja e Larijanit konfirmohet nga Irani, ai e përshkruan këtë më shumë si një pengesë sesa një pikë kthese.
“Nëse ai është gjallë apo në gjendje të marrë vendime, në thelb nuk ndryshon shumë. Sistemi vazhdon të funksionojë.”
Sipas tij, vendimet ushtarake po drejtohen nga institucione si Islamic Revolutionary Guard Corps, të cilat janë të strukturuara për të vepruar edhe pa udhëheqje të drejtpërdrejtë.
Fuqi pa dukshmëri brenda Iranit
Në të njëjtën kohë, pasiguria rreth Mojtaba Khamenei ka tërhequr vëmendjen.
“Mungesa e tij është e dukshme. Nuk kemi asnjë regjistrim të zërit të tij,” thotë Kamrava.
Megjithatë, ai thekson se tabloja më e madhe është institucionale dhe jo personale.
“Nëse ai është apo jo në gjendje të marrë vendime komanduese nuk ka shumë rëndësi,” thotë ai. “Sistemi vazhdon të funksionojë dhe vendimet ushtarake po merren.”
Pa një fund të qartë në horizont
Për momentin, ka pak siguri se si apo kur do të përfundojë konflikti.
“Vetëm presidenti Donald Trump e di kur do të përfundojë lufta,” thotë Kamrava. “Ai mund të shpallë fitore edhe nesër.”
Ndërkohë, përpjekjet e vendeve të rajonit për të ndërmjetësuar vazhdojnë në mënyrë të heshtur në prapaskenë. Ajo që mbetet e qartë është se as Irani dhe as fqinjët e tij nuk do të zhduken nga harta.
“Këto janë vende që janë ose të bekuara, ose të mallkuara nga gjeografia për të qenë fqinjë,” përfundon ai. “Ata duhet të gjejnë një mënyrë për të jetuar me njëri-tjetrin.”
Deri atëherë, lufta rrezikon të shndërrohet pikërisht në atë për të cilën Irani duket se është përgatitur: një konflikt i gjatë dhe i ngadaltë, pa një rrugëdalje të lehtë.