Bashkimi Evropian po shqyrton nisjen e një misioni të ri ushtarak në Liban për të mbushur një vakum të mundshëm sigurie që mund të krijohet pas tërheqjes së Forcës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Liban (UNIFIL).
Plani u paraqit nga Kaja Kallas, Përfaqësuesja e Lartë e BE-së për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë, përpara një takimi të ministrave të jashtëm dhe të mbrojtjes të BE-së në Bruksel më 12 maj. Ajo deklaroi se “evropianët janë të gatshëm të krijojnë një mision për të ndihmuar konkretisht Forcat e Armatosura të Libanit. Është e qartë se, kur mandati i UNIFIL-it të përfundojë, do të nevojitet edhe një nismë plotësuese, dhe ministrat diskutuan se si mund të realizohet kjo”.
UNIFIL, e krijuar me Rezolutën 425 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së në mars 1978 dhe e përforcuar ndjeshëm me Rezolutën 1701 pas luftës së vitit 2006 mes Izraelit dhe Hezbollahut, aktualisht ka rreth 10,000 ushtarë nga gati 50 vende të vendosur përgjatë kufirit mes Libanit dhe Izraelit. Italia, Franca dhe Spanja janë ndër kontribuuesit më të mëdhenj të trupave.
Mandati kryesor i saj është të mbajë një zonë tampon mes dy vendeve, në të cilën prania e grupeve të armatosura përveç Forcave të Armatosura të Libanit duhet të ndalohet, veçanërisht për të parandaluar praninë e Hezbollahut dhe për të ulur rrezikun e përballjeve direkte me Izraelin.
Megjithatë, ky objektiv nuk është arritur, pasi prania ushtarake e Hezbollahut dhe përplasjet periodike me Izraelin kanë vazhduar ndër vite. Misioni ka qenë shpesh objekt kritikash, veçanërisht nga Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara, të cilat argumentojnë se ai nuk ka arritur të parandalojë rindërtimin e infrastrukturës ushtarake të grupit pranë kufirit. Përshkallëzimi më i fundit, mes fundit të vitit 2023 dhe fundit të vitit 2024, solli shkëmbime intensive zjarri përgjatë “Blue Line” dhe theksoi këto kufizime.
Pas presionit politik në rritje dhe kufizimeve buxhetore të OKB-së, pjesërisht të lidhura me uljen e kontributeve financiare të SHBA-së gjatë administratës së dytë të Donald Trump, UNIFIL pritet të fillojë të tërhiqet nga fundi i vitit 2026.
Një mision i mundshëm i BE-së (CSDP)
Një dislokim i mundshëm i BE-së do të synonte të mbushte boshllëkun e lënë nga tërheqja e UNIFIL-it, por zyrtarët e BE-së theksojnë se ai nuk do të ishte një kopje e drejtpërdrejtë e operacionit të OKB-së. Përkundrazi, ai do të fokusohej në mbështetjen dhe trajnimin e Forcave të Armatosura të Libanit (LAF), në mënyrë që ato të marrin gradualisht përgjegjësinë e plotë për sigurinë e brendshme dhe monopolin mbi përdorimin e forcës.
Gjatë dekadave, Libani është përballur me sfida të vazhdueshme nga grupe të armatosura që veprojnë jashtë kontrollit të shtetit, shpesh të mbështetura nga fuqi të huaja. Në këtë kontekst, Hezbollahu, i mbështetur nga Irani, është shndërruar në aktorin më të fuqishëm ushtarak jo-shtetëror në vend, duke e përfshirë Libanin në përplasje më të gjera rajonale.
Zyrtarët evropianë argumentojnë se forcimi i ushtrisë kombëtare është thelbësor për të ulur ndikimin e këtyre grupeve dhe për të rritur stabilitetin afatgjatë, duke reflektuar njëkohësisht përpjekjet e BE-së për të luajtur një rol më aktiv në sigurinë rajonale.
Si do të funksiononte misioni
BE nuk ka ushtri të përhershme, prandaj çdo mision do të krijohej përmes kontributeve vullnetare të shteteve anëtare, të miratuara njëzëri nga Këshilli i Bashkimit Evropian. Forcat pjesëmarrëse do të mbeteshin nën komandën kombëtare, ndërsa koordinimi operativ do të realizohej përmes strukturave ushtarake të BE-së, shpesh të mbështetura nga shtabet kombëtare. Financimi do të mund të kanalizohej përmes Instrumentit Evropian të Paqes (European Peace Facility), i përdorur tashmë për mbështetje në Ukrainë dhe në disa vende afrikane.
Kaja Kallas ka sugjeruar se BE duhet të përgatitet për një rol më aktiv në sigurinë rajonale, në një kohë pasigurie për të ardhmen e operacioneve ndërkombëtare stabilizuese në Liban. Edhe pse ende nuk është marrë një vendim përfundimtar, diskutime paraprake janë duke u zhvilluar mes shteteve anëtare dhe partnerëve rajonalë.
Pengesa politike dhe operacionale
Një mision i tillë do të përballej me pengesa të mëdha politike dhe operacionale. Disa shtete të BE-së mbeten të kujdesshme për dërgimin e trupave në Liban për shkak të situatës së paqëndrueshme të sigurisë në rajon, ndërsa qeveritë evropiane janë të shqetësuara për përfshirje në një konflikt më të gjerë që përfshin Hezbollahun, Izraelin dhe grupet e mbështetura nga Irani. Franca dhe Italia, si mbështetëse historike të UNIFIL-it, do të duhet të kontribuojnë ndjeshëm që një mision i ri të jetë i besueshëm në terren, ndërsa Berlini dhe disa kryeqytete të Evropës veriore kanë treguar deri tani pak entuziazëm për një dislokim të ri në Mesdhe.