Transporti normal në Gjirin e Hormuzit ende nuk ka rifilluar, përkundër marrëveshjes së armëpushimit, pasi Irani po forcon pozicionin e tij të fortë dhe unilateral mbi heqjen e bllokadës, duke dukur se vepron në kundërshtim me marrëveshjen e paqëndrueshme të armëpushimit.
Më shumë se 24 orë pas shpalljes së armëpushimit SHBA-Iran, vazhdon konfuzioni mbi rifillimin e sigurt të trafikut detar përmes Gjirit të Hormuzit, një pikë kyçe e marrëveshjes, duke shtuar pasiguri dhe çrregullim në përpjekjet e para për rifillimin normal të transportit në një nga rrugët më të rëndësishme të energjisë në botë.
Gjatë ditës së parë të armëpushimit dhe deri të enjten, trafiku i pritur i tankerëve të naftës dhe gazit ende nuk ka rifilluar, edhe pse Irani kishte njoftuar të martën se do të sigurojë navigim të sigurt gjatë armëpushimit. Vetëm katër anije mallrash të zakonshëm me sistemin e identifikimit automatik kanë kaluar Gjirin e Hormuzit, sipas të dhënave të gjurmimit të anijeve që citohen nga Associated Press. Një dataset tjetër nga AXSMarine tregon se numri i konfirmuar i anijeve që kaluan gjatë 24 orëve të para të armëpushimit ishte 11.
Këto të dhëna nuk përfshijnë anijet e quajtura “dark fleet”, që operojnë me transponderët e fikur për të shmangur sanksionet iraniane për naftën, ndërsa burime të tjera paralajmërojnë për “spoofing”, duke treguar pozicione të rreme të anijeve.
Irani duket se po forcon një pozicion të fortë unilateral për heqjen e bllokadës së Gjirit të Hormuzit, duke e vënë atë në kontradiktë me marrëveshjen e armëpushimit. Garda Revolucionare Islamike e Iranit (IRGC) lëshoi të enjten një njoftim për “rrugë alternative detare” përmes gjirit, si masë paraprake ndaj asaj që pretendon të jenë “mundësitë e përplasjes me minat detare”.
Raportime nga burime të ndryshme që Irani ka vendosur mina detare në Gjirin e Hormuzit që nga fillimi i konfliktit ende nuk janë konfirmuar në mënyrë të pavarur. Njoftimi i IRGC-së paralajmëron:
“Të gjitha anijet që synojnë të kalojnë Gjirin e Hormuzit njoftohen që për të respektuar parimet e sigurisë detare dhe për t’u mbrojtur nga përplasjet me minat detare, duhet të përdorin rrugë alternative për trafikun në Gjirin e Hormuzit.”
Pas këtij njoftimi, zëvendësministri i Jashtëm iranian, Saeed Khatibzadeh, deklaroi se gjiri është i hapur, por të gjitha anijet duhet të koordinojnë kalimin me Iranin për siguri.
“Çdo kush që komunikon me autoritetet iraniane ka leje për të kaluar,” tha Khatibzadeh për një televizion britanik.
SHBA dhe Irani pretenduan të mërkurën se të dyja palët kishin fituar, pas arritjes së armëpushimit dy-javor, por secila ka prezantuar versione të ndryshme për kushtet, duke përfshirë rifillimin e trafikut detar. Konfuzioni u shtua kur Irani surprizoi botën duke njoftuar se nën marrëveshje do të fillonte të tarifojë anijet që kalojnë gjirin, së bashku me Omanin, dhe se navigimi do të ishte i mundur vetëm “në koordinim me Forcat e Armatosura iraniane dhe duke marrë parasysh kufizimet teknike.”
Ky njoftim shkaktoi reagim global, pasi anijet kurrë nuk kanë paguar për të përdorur këtë rrugë natyrore dhe planet e Iranit shkelin Konventën Ndërkombëtare për Ligjin e Detit (UNCLOS).
Pas sulmeve të Izraelit mbi Libanin të mërkurën, Irani forcoi qëndrimin e tij, duke marrë një pozitë presioni ndaj SHBA-së dhe botës, duke deklaruar se do të kontrollojë dhe vendosë kushtet për kalimin e anijeve.
Të enjten, Khatibzadeh njoftoi se Irani do të lejojë kalimin e anijeve sipas “normave dhe ligjit ndërkombëtar” vetëm pasi SHBA të ndalë “agresionin” në Lindjen e Mesme dhe Izraeli të ndalojë sulmet mbi Libanin, duke cilësuar bombardimin fatal të Beirutit të mërkurën si “shkelje të qëllimshme e armëpushimit.”
Këto deklarata janë në kontradiktë me Trump, i cili kishte deklaruar se “Gjiri i Hormuzit do të jetë i hapur dhe i sigurt” nën marrëveshjen e armëpushimit.
Omani e hodhi poshtë kërkesën e Iranit për të mbledhur tarifa tranziti gjatë armëpushimit, duke theksuar respektimin e Ligjit të Detit:
“Gjiri i Hormuzit është një rrugë natyrore dhe për këtë arsye nuk mund të vendosen tarifa sipas marrëveshjeve ndërkombëtare,” deklaroi Ministri i Transportit të Omanit, Saeed bin Hamoud bin Saeed al Maawali.
Po ashtu, vendet e Gjirit theksojnë se Irani nuk mund të kontrollojë Gjirin e Hormuzit. Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Katarit, Dr. Majed al-Ansari, tha se:
“Kjo është një rrugë natyrore që e ndajmë të gjithë dhe të gjithë duhet të kemi fjalën e vet për mënyrën e menaxhimit të saj.”
Drejtori i përgjithshëm i kompanisë shtetërore të naftës të Abu Dhabit, Sultan Al Jaber, bëri thirrje për hapjen “pa kushte” të Gjirit të Hormuzit, duke theksuar se Irani ka vendosur kontroll dhe kushte, që nuk përbën liri navigimi, por presion dhe detyrim.