Autoritetet kineze kanë filluar ndërtimin e një prej projekteve më ambicioze të energjisë hidrike në botë, një digë gjigante në territorin e Tibetit, e cila pritet të jetë më e madhja në botë. Ky projekt ka nxitur shqetësime të thella në Indi dhe Bangladesh për ndikimin e mundshëm në mjedis dhe burimet ujore ndërkufitare.
Diga e re po ndërtohet në lumin Yarlung Tsangpo, i cili rrjedh përmes pllajës tibetiane për të hyrë në shtetet verilindore të Indisë dhe më tej në Bangladesh, ku njihet si Siang, Brahmaputra dhe më pas Jamuna. Projekti është vlerësuar në rreth 12 miliardë juanë (1.67 miliardë dollarë) dhe do të tejkalojë digën Tre Grykës (Three Gorges) si më e madhja në botë, me kapacitet për të prodhuar trefishin e energjisë së saj.
Ekspertët kanë ngritur alarmin se diga mund t’i japë Kinës kontroll mbi rrjedhën e lumenjve që furnizojnë miliona njerëz në Indi dhe Bangladesh. Ndërhyrjet e njëanshme, si devijimi apo lirimi i menjëhershëm i sasisë së ujit, mund të shkaktojnë përmbytje të mëdha ose tharje të lumenjve në pjesën e poshtme të tyre, duke kërcënuar jetesën e komuniteteve vendase.
Indi ka shprehur shqetësimin për mungesën e transparencës nga pala kineze dhe ka kërkuar konsultime të rregullta mbi projekte të tilla që prekin drejtpërdrejt vendet përreth. Autoritetet indiane kanë paralajmëruar për rrezikun që paraqet diga ndaj rajoneve si Arunachal Pradesh dhe Assam, ndërsa është planifikuar ndërtimi i një dige tjetër në lumin Siang për të vepruar si tampon ndaj lirimeve të mundshme të ujit nga ana kineze.
Edhe Bangladeshi ka kërkuar informacione shtesë mbi projektin, duke kërkuar garanci për mosdëmtimin e interesave të vendeve në rrjedhën e poshtme.
Zona ku po ndërtohet diga njihet për potencialin e saj të jashtëzakonshëm për energji hidrike. Ajo ndodhet në një kanion të thellë dhe të gjatë, ku lumi Yarlung Tsangpo bën një kthesë të mprehtë rreth malit Namcha Barwa, duke rënë qindra metra në lartësi — një fenomen i njohur si “Kthesa e Madhe”.
Sipas raportimeve, autoritetet kineze planifikojnë të ndërtojnë disa tunele të gjata për të devijuar pjesërisht lumin, si dhe pesë centrale hidroelektrike në kaskadë. Energjia e prodhuar do të dërgohet kryesisht në rajonet lindore të Kinës, për të mbështetur qendrat urbane me konsum të lartë, ndërsa një pjesë do të shërbejë për nevojat lokale të Tibetit.
Pekini e ka paraqitur projektin si një zgjidhje të pastër energjetike që ul ndotjen dhe ndihmon zhvillimin ekonomik të rajoneve perëndimore rurale, përmes politikës “energia nga perëndimi për lindjen”. Megjithatë, aktivistët e akuzojnë qeverinë për shfrytëzim të tokës dhe burimeve natyrore tibetiane, duke shtypur protestat vendase dhe duke injoruar ndikimet mjedisore.
Ndër shqetësimet më të mëdha janë përmbytja e luginave me biodiversitet të lartë dhe rreziku nga ndërtimi i digave në zona të ndjeshme ndaj tërmeteve, për shkak të afërsisë me thyerje tektonike aktive.
Projekti i ri pritet të shtojë më tej tensionet rajonale dhe të rikthejë debatin mbi sigurinë ujore në Azinë Jugore, në një kohë kur efektet e ndryshimeve klimatike e bëjnë menaxhimin e qëndrueshëm të burimeve ujore edhe më kritik.