Italia po përgatitet për një rikthim të rëndësishëm në energjinë bërthamore pas gati katër dekadash, duke shënuar një ndryshim të madh në strategjinë industriale dhe energjetike të vendit nën drejtimin e kryeministres Giorgia Meloni.
Gjatë një seance të tensionuar në Senat më 13 maj, Meloni njoftoi se qeveria synon të miratojë një ligj habilitues për energjinë bërthamore deri në verë. Ky hap do të shoqërohet edhe me dekrete zbatuese që synojnë krijimin e kuadrit ligjor për rifillimin e prodhimit të energjisë bërthamore në Itali.
Ky njoftim përbën një kthesë historike për një vend që e braktisi energjinë bërthamore pas referendumit të vitit 1987, të zhvilluar pas katastrofës së Çernobilit.
Një referendum i dytë në vitin 2011, pas aksidentit në Fukushima Daiichi, forcoi më tej kundërshtimin publik dhe praktikisht bllokoi çdo përpjekje për rikthim të këtij sektori.
Megjithatë, rritja e pasigurisë energjetike, tensionet gjeopolitike dhe agjenda evropiane për dekarbonizim po e shtyjnë Italinë sërish drejt energjisë atomike.
Meloni e ka paraqitur këtë nismë si pjesë të një strategjie më të gjerë kombëtare për të ulur varësinë nga furnizuesit e huaj të energjisë dhe për të garantuar konkurrueshmërinë industriale.
Sipas qeverisë, legjislacioni do të përfshijë teknologjitë e reja bërthamore, përfshirë reaktorët modularë të vegjël (SMR), kërkimin në energjinë e shkrirjes (fuzionit), rregullat për çmontimin e objekteve dhe menaxhimin e mbetjeve radioaktive.
Ky hap e afron Italinë me një bllok gjithnjë e më të madh vendesh evropiane pro-bërthamore. Pas viteve hezitimi, Roma iu bashkua zyrtarisht Aleancës Bërthamore Evropiane në vitin 2025, një koalicion joformal i shteteve anëtare të BE-së të udhëhequr kryesisht nga Franca, që promovon energjinë bërthamore si shtyllë strategjike të sigurisë energjetike dhe dekarbonizimit në Evropë.
Pjesëmarrja e Italisë e afron atë me vende si Polonia dhe Republika Çeke, të cilat e shohin energjinë bërthamore si element kyç të tranzicionit “të gjelbër” evropian.
Propozimi i qeverisë italiane duhet të kalojë ende në të dyja dhomat e parlamentit për t’u bërë ligj.
Megjithatë, koalicioni i qendrës së djathtë i Melonit aktualisht ka shumicë të qëndrueshme në Senat dhe në Dhomën e Deputetëve, duke e bërë miratimin të mundshëm, përveç nëse shfaqen përçarje të brendshme.
Edhe disa parti opozitare që historikisht kanë qenë skeptike, kanë zbutur qëndrimet e tyre për shkak të shqetësimeve mbi konkurrueshmërinë industriale dhe sigurinë energjetike.
Nëse miratohet, reforma nuk do të sjellë menjëherë rifillimin e prodhimit të energjisë bërthamore.
Fillimisht, ligji do t’i japë qeverisë kompetenca për të hartuar dekrete të detajuara mbi standardet e sigurisë, autoritetet mbikëqyrëse, menaxhimin e mbetjeve dhe procedurat e përzgjedhjes së vendeve.
Faza e parë do të fokusohet në rindërtimin e kuadrit qeverisës bërthamor të Italisë dhe në zhvillimin e partneriteteve për SMR dhe teknologjitë e reja të reaktorëve, përpara çdo vendimi për ndërtimin apo financimin e centraleve.
Politikisht, momentumi duket se po ndryshon. Nëse miratohet, reforma do t’i japë fund dekadave bllokimi legjislativ dhe do të rihapë zyrtarisht derën për energjinë bërthamore në një nga ekonomitë më të mëdha të Evropës.