Pakti i Bashkimit Evropian për Migracionin dhe Azilin ka hyrë në fuqi në të 27 shtetet anëtare, duke i dhënë fund një tranzicioni dyvjeçar dhe duke u dorëzuar qeverive mjete më të forta për të vendosur se kush hyn në bllok dhe kush duhet të largohet.
Rregullat e reja filluan të zbatohen më 12 qershor, duke përfunduar një reformë të propozuar për herë të parë nga Komisioni Evropian në shtator 2020 dhe të miratuar në maj 2024. Paketa bashkon 10 akte ligjore që mbulojnë kontrollin në kufirin e jashtëm, procesimin e azilit, një bazë të përbashkët të të dhënave të shenjave të gishtave dhe një mekanizëm solidariteti midis shteteve anëtare.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e ka cilësuar këtë ndryshim si një pikë ktheje, duke thënë se Pakti krijoi kushtet “për të vendosur se kush mund të vijë në Evropë, kush mund të qëndrojë dhe kush duhet të largohet”. Komisari për Çështjet e Brendshme dhe Emigracionin, Magnus Brunner, u shpreh se sistemi i ri sjell efikasitet dhe forcon pozicionin e bllokut në kufi.
Çfarë ndryshon në kufi
Sipas kornizës së re, kushdo që mbërrin në mënyrë të parregullt — përfshirë pas një shpëtimi në det ose ndalimi në kufi — duhet të kalojë tani përmes një kontrolli të përbashkët (screening) përpara se të pranohet zyrtarisht. Ky kontroll mbulon verifikimin e identitetit, sigurisë, kontrollin e shëndetit dhe vlerësimin e rasteve vulnerabël.
Pakti prezanton gjithashtu një procedurë të përshpejtuar për aplikantët nga vendet, shtetasit e të cilëve rrallë kualifikohen për mbrojtje. Procedura e shpejtë zbatohet kur shkalla e njohjes së azilit është nën 20 për qind. Reforma harmonizon rregullat për regjistrimin dhe ekzaminimin e kërkesave dhe shkurton afatet për rastet që gjykohen se kanë pak gjasa suksesi.
Rezistenca ndaj zhvendosjes së detyruar
Pakti detyron shtetet anëtare që çdo vit ose të pranojnë kërkues azili nga vendet nën presion, ose të paguajnë në sistem. Ky element ka hasur në rezistencë. Objektivi i zhvendosjes për vitin 2026 ishte 21,000 njerëz, por zotimet kanë rënë nën gjysmën e kësaj shifre — një shenjë se sa ngurruese mbeten shumë kryeqytete për të pranuar kuota mandatore. Spanja u përcaktua si “shtet anëtar nën presion migrator” në dhjetor, duke u bërë e kualifikueshme për të përfituar nga skema.
Synimi për rritjen e dëbimeve
Qëllimi qendror i reformës është mbyllja e hendekut midis urdhrave të dëbimit dhe dëbimeve të kryera realisht. Komisioni Evropian vlerëson se aktualisht zbatohen vetëm rreth 20 për qind e urdhrave të kthimit. Ky deficit synohet të zgjidhet përmes një Rregulloreje të veçantë për Kthimin, mbi të cilën Parlamenti Evropian dhe Këshilli arritën një marrëveshje paraprake më 1 qershor 2026.
Rregullorja e re do të krijonte një Urdhër Kthimi Evropian të standardizuar, do të lejonte ndalimin deri në 24 muaj për ata që refuzojnë të largohen dhe do të lejonte “hube kthimi” (return hubs) në vende të treta për emigrantët me urdhër dëbimi përfundimtar. Pesë qeveri — Holanda, Austria, Gjermania, Greqia dhe Danimarka — kanë formuar tashmë një grup që nxit modelin e qendrave jashtë BE-së (offshore-hub).
Një bllok që lëviz djathtas
Nxitja e dëbimeve gëzon mbështetje të gjerë. Parlamenti Evropian mbështeti hapjen e negociatave më 26 mars me një shumicë të nxjerrë nga grupet e qendrës së djathtë dhe të djathtës. Megjithatë, organizatat për të drejtat e njeriut kanë kundërshtuar. International Rescue Committee e ka quajtur regjimin e ri një zmbrapsje të mbrojtjes, ndërsa Human Rights Watch argumenton se ai dobëson të drejtën për azil.
Me mbi 400,000 njerëz të urdhëruar të largohen nga BE çdo vit dhe shumicën që mbeten ende aty, qeveritë kanë arritur në përfundimin se modeli i vjetër ishte i papërdorshëm — një gjykim që tani është shkruar në ligjin e bllokut.