Gjermania dhe Franca kanë propozuar një plan të përbashkët për ta vendosur Përfaqësuesen e Lartë të BE-së për Politikën e Jashtme, Kaja Kallas, nën mbikëqyrjen e drejtpërdrejtë të presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, si pjesë e një reforme të politikës së jashtme të Bashkimit Evropian.
Sipas planit franko-gjerman, Kallas do të kishte një rol më të drejtpërdrejtë dhe përgjegjësi më të gjera brenda Komisionit Evropian. Megjithatë, vendimmarrja përfundimtare për politikën e jashtme do të mbetej në duart e von der Leyen.
Propozimi pritet të diskutohet të mërkurën në një takim joformal të ministrave të Jashtëm të BE-së në Wicklow të Irlandës, ku vetë Kallas do të drejtojë diskutimet.
Nisma franko-gjermane synon të adresojë një nga dobësitë më të vazhdueshme të BE-së në veprimin e jashtëm: mungesën e koordinimit dhe përplasjet institucionale.
Sipas strukturës komplekse të përcaktuar nga Traktati i Lisbonës, Përfaqësuesja e Lartë drejton Shërbimin Evropian për Veprimin e Jashtëm (EEAS) dhe harton, koordinon dhe zbaton politikën e jashtme në emër të 27 vendeve anëtare. Në të njëjtën kohë, ajo është edhe një nga zv/presidentet e Komisionit Evropian.
Megjithatë, portofolet që kanë ndikim të madh në politikën ndërkombëtare – si tregtia, energjia, klima dhe migracioni – janë kryesisht nën përgjegjësinë e Komisionit. Kjo i kufizon EEAS-it hapësirën për të ushtruar ndikim konkret në këto fusha. Edhe zgjerimi i BE-së, një tjetër çështje me rëndësi të fortë gjeopolitike, është kryesisht në duart e Komisionit.
Kjo ndarje e kompetencave i ka mundësuar Ursula von der Leyen të zgjerojë ndjeshëm rolin e saj në politikën e jashtme, veçanërisht pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia. Ajo ka udhëtuar gjithashtu gjerësisht jashtë BE-së për të nënshkruar një sërë marrëveshjesh të rëndësishme.
Rritja e ndikimit të von der Leyen ka shkaktuar shqetësime në disa kryeqytete evropiane, duke sjellë kritika për “tejkalim kompetencash” dhe “përqendrim të pushtetit”, edhe pse liderët e BE-së shpesh e kanë inkurajuar të marrë drejtimin në përballjen me krizat globale.
Çfarë parashikon plani?
Plani franko-gjerman parashikon që Kallas të ketë një rol më aktiv në koordinimin e fushave që lidhen me politikën e jashtme dhe që aktualisht administrohen nga drejtoritë e përgjithshme të Komisionit Evropian.
Këtu përfshihen ndihma për zhvillim, ndihma humanitare, industria e mbrojtjes dhe marrëdhëniet me vendet fqinje. Në diskutim mund të përfshihet edhe tregtia, një prej fushave më të rëndësishme për BE-në.
Në kuadër të strukturës së re do të krijohej edhe një departament i posaçëm për politikën e jashtme. Komisioni kishte më parë një drejtori të përgjithshme për marrëdhëniet me jashtë (DG RELEX), e cila u përfshi në EEAS në vitin 2010.
Në praktikë, Kallas do të kishte përgjegjësi më të gjera dhe një rol më aktiv brenda Komisionit Evropian.
Megjithatë, ndryshimi do të forconte në fund pozitën e von der Leyen, e cila do të mbetej autoriteti më i lartë si presidente e Komisionit. Struktura do të ngjante me marrëdhënien mes një kryeministri dhe ministrit të Jashtëm në nivel kombëtar.
Në të njëjtën kohë, EEAS-i, që aktualisht drejtohet nga Kallas në mënyrë të pavarur nga von der Leyen, do të dobësohej për të ulur rrezikun e përplasjeve institucionale.
Propozimi synon gjithashtu të forcojë rolin e shteteve anëtare në përcaktimin e politikës së jashtme të BE-së.
Reforma nuk do të kërkonte ndryshimin e Traktatit të Lisbonës, por të vendimit të vitit 2010 që krijoi EEAS-in. Për miratimin e saj do të nevojitej marrëveshje unanime e vendeve anëtare.
BE-ja kërkon një politikë të jashtme më të unifikuar
Plani vjen në një periudhë trazirash globale, të cilat kanë nxjerrë në pah dobësitë e politikës së jashtme të BE-së.
Edhe pse vendet anëtare bien dakord se nevojitet një reformë e gjerë, ato ende nuk kanë gjetur konsensus mbi mënyrën se si duhet të ndryshojë struktura aktuale.
Në qershor, një dokument francez propozoi tre mundësi për reformimin e postit të Përfaqësueses së Lartë: zgjerimin e kompetencave të saj, transferimin e tyre te Komisioni Evropian ose kalimin e tyre te vetë shtetet anëtare. Dy opsionet e fundit do ta dobësonin ndjeshëm pozitën e Përfaqësueses së Lartë.
Dokumenti e detyroi Kallas të dërgonte një mesazh sigurie për stafin e EEAS-it. Më pas, ajo u kërkoi qeverive të vendeve anëtare të paraqisnin propozimet e tyre për mënyrën se si mund të përmirësohet veprimi i jashtëm i Bashkimit Evropian.