Evropa ka një Pakt për Migracionin dhe Azilin, rregulla për kthimin e migrantëve, kontrolle kufitare, mekanizma emergjence dhe debate politike që po bëhen gjithnjë e më të ashpra. Por asaj i mungon diçka thelbësore: një arkitekturë e mirëfilltë e menaxhimit të migracionit.
Komisioni Evropian raportoi se në vitin 2025 u ekzekutua vetëm 28 për qind e vendimeve për kthimin e migrantëve. Ndërkohë, më 17 qershor, Parlamenti Evropian miratoi rregulla të reja për kthimin, të cilat përfshijnë edhe mundësinë e krijimit të qendrave të kthimit jashtë territorit të Bashkimit Evropian. Pas votimit, disa eurodeputetë brohoritën: «Kthejini pas!».
Evropa duhet të turpërohet për këtë. Jo sepse kthimet janë të panevojshme. Ato janë të domosdoshme. Por një kontinent me historinë e Evropës duhet ta kuptojë dallimin mes zbatimit të ligjit dhe shndërrimit të qenieve njerëzore në spektakël politik.
Një vendim që nuk mund të zbatohet nuk përbën kapacitet funksional. Po kështu, thirrjet gjithnjë e më të forta për dëbime nuk krijojnë infrastrukturën e nevojshme për t’i realizuar ato.
Evropa po përpiqet të mbyllë me shirit ngjitës një vrimë në trupin e një anijeje. Për një çast mund ta mbulojë çarjen, por kjo nuk do të thotë se e ka riparuar anijen.
Migracioni fillon shumë përpara se dikush të mbërrijë në kufijtë e Evropës. Ai nis atje ku njerëzit humbasin sigurinë, punën, stabilitetin ose perspektivën për një të ardhme të besueshme. Në kohën kur dikush arrin në Mesdhe apo në kufirin polako-bjellorus, trafikantët mund t’ia kenë marrë tashmë të gjitha kursimet, ndërsa qeveritë armiqësore mund të jenë duke i përdorur migrantët si instrument presioni politik.
Pse pret Evropa deri në këtë pikë për të filluar menaxhimin e procesit?
Rendi i veprimeve duhet të përmbyset.
Kontakti i parë me sistemin evropian të migracionit duhet të ndodhë në vendin e origjinës ose të qëndrimit aktual të aplikantit: në distancë, përmes misioneve diplomatike ose përmes ekipeve të autorizuara që veprojnë në terren. Identiteti, prejardhja, aspektet e sigurisë, kualifikimet dhe rrethanat individuale duhet të vlerësohen përpara se personi të niset drejt Evropës.
Aplikanti duhet t’i drejtohet Bashkimit Evropian dhe jo Gjermanisë, Francës apo ndonjë destinacioni tjetër të parapëlqyer. Një autoritet qendror ekzekutiv evropian duhet të koordinojë vlerësimin dhe të shpërndajë aplikantët e miratuar në përputhje me kapacitetet reale të vendeve pritëse: mundësitë e punësimit, strehimin, arsimin, infrastrukturën vendore dhe burimet për integrimin. Një person mund të caktohet në Poloni, Spanjë, Itali apo në një shtet tjetër anëtar, ku ekzistojnë kushtet e nevojshme për pritjen e tij.
Vetëm kandidatët e miratuar duhet të kalojnë në qendra evropiane të migracionit, të ngritura jashtë territorit të BE-së, ku do të kryhen përgatitjet përfundimtare, dokumentimi dhe organizimi i udhëtimit. Personat të cilëve u refuzohet kërkesa nuk do të kenë nevojë të kalojnë një tjetër kufi vetëm për të mësuar se Evropa nuk do t’i pranojë.
Kjo do të ndryshonte edhe ekonominë e migracionit. Njerëzit nuk do të duhej të rrezikonin kursimet e tyre duke iu drejtuar trafikantëve, përpara se të merrnin një vendim administrativ. Evropa do të përcaktonte se kush mund të hyjë përpara mbërritjes së tij, në vend që të përpiqej të rindërtonte identitetin dhe qëllimet e njerëzve pasi ata të kishin kaluar kufirin në mënyrë të parregullt.
Pranimi duhet të nënkuptojë edhe pjesëmarrje. Një person që mbërrin në mënyrë të ligjshme duhet të vendoset në një mjedis të përgatitur paraprakisht: me një vend ku të banojë, një rrugë drejt punësimit, kurse të gjuhës dhe mundësi për integrim në komunitetin vendas.
T’i lësh njerëzit në qendra kolektive strehimi, pa mundësi punësimi dhe në pritje të letrës së radhës nga administrata, nuk është integrim. Është prodhim i varësisë nga ndihma institucionale.
Sistemi duhet të ketë gjithashtu një mekanizëm funksional për largimin. Nëse një person i pranuar shkel më pas kushtet e qëndrimit dhe humbet të drejtën për të qëndruar, duhet të ekzistojë një rrugë kthimi e përgatitur paraprakisht. Qendra të sigurta dhe të pajisura siç duhet, jashtë BE-së, të ngritura përmes marrëveshjeve me vendet pritëse, do të siguronin infrastrukturën e nevojshme për këtë proces.
Hyrja e paligjshme duhet të ndiqet përmes një procedure të veçantë zbatimi të ligjit. Vlerësimet e verifikuara të sigurisë dhe sinjalizimet përkatëse duhet të shkëmbehen në të gjithë Bashkimin, në mënyrë që vendimet e marra përpara mbërritjes të mund të zbatohen në çdo pikë të kufirit të jashtëm të BE-së.
Çdo fazë duhet të ketë një funksion të përcaktuar qartë: kontakti, verifikimi, vendimmarrja, shpërndarja, përgatitja, hyrja, integrimi dhe, kur është e nevojshme, largimi. Secili funksion duhet të lidhet me fazën pasuese. Pikërisht kjo e shndërron një strukturë të tillë në një arkitekturë të mirëfilltë dhe jo në një tjetër grumbull rregulloresh.
Evropa mund ta ndryshojë realitetin e migracionit duke ndryshuar vendin dhe momentin kur merren vendimet. Ajo mund t’i zëvendësojë udhëtimet e kontrolluara nga trafikantët me mbërritje të organizuara dhe të ligjshme, pasigurinë e pritjes administrative me integrimin e përgatitur paraprakisht dhe vendimet e pazbatueshme me kapacitete reale operacionale.
Pyetja nuk është nëse Evropa duhet «t’i lejojë të hyjnë» apo «t’i kthejë pas». Pyetja është nëse Evropa është e gatshme të projektojë dhe të vërë në funksion të gjithë procesin.
Një pakt nuk është arkitekturë. Një gardh nuk është arkitekturë. Një qendër kthimi nuk është arkitekturë.
Evropës i nevojitet një sistem që t’i përfshijë dhe t’i koordinojë të gjitha këto mekanizma.
Mjaft më me arnime provizore!