Presidenti turk Recep Tayyip Erdoğan ka deklaruar se anëtarësimi në Bashkimin Evropian nuk është më prioritet për Ankaranë, megjithëse theksoi se Turqia nuk e ka mbyllur derën për një anëtarësim të mundshëm në të ardhmen.
Në një intervistë për emisionin Al Muqabala (“Intervista”), transmetuar më 16 gusht në Al Jazeera Arabic, Erdoğan tha: “Bashkimi Evropian nuk është prioritet për ne.”
Ai shtoi se Evropa do të ishte ajo që do të humbiste nëse do të vazhdonte ta refuzonte Turqinë.
Sipas Erdoğan, BE-ja nuk duket se ka vullnetin për ta pranuar Turqinë si anëtare, duke argumentuar se vendet evropiane nuk kanë treguar një gatishmëri të vërtetë për integrimin e saj.
“Evropa nuk e ka pranuar Turqinë në radhët e saj prej 53 vitesh dhe as nuk ka ndërmend ta bëjë këtë në të ardhmen, por ne nuk e kemi mbyllur derën”, tha presidenti turk.
Erdoğan nuk sqaroi se nga cili moment e llogarit periudhën 53-vjeçare. Turqia nënshkroi Marrëveshjen e Ankarasë në vitin 1963, e cila krijoi kuadrin ligjor për lidhje më të ngushta ekonomike dhe perspektivën afatgjatë të anëtarësimit në Komunitetin Ekonomik Evropian, paraardhësin e BE-së. Më 14 prill 1987, Ankara aplikoi zyrtarisht për anëtarësim të plotë.
“Ne ende po e shqyrtojmë anëtarësimin në Bashkimin Evropian. Nëse na pranojnë, aq më mirë; nëse nuk na pranojnë, edhe kjo është në rregull”, tha Erdoğan.
Ai tha se Turqia i ka theksuar gjithmonë BE-së se në këtë situatë humbëse do të ishte Brukseli dhe jo Ankaraja.
Intervista u dha në ditën kur Partia për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP) në pushtet shënoi 25-vjetorin e themelimit.
Negociatat me BE-në, të ngrira prej vitesh
Turqia është vend kandidat zyrtar për anëtarësim në BE që prej vitit 1999. Negociatat për anëtarësimin nisën zyrtarisht në tetor 2005, por prej vitesh janë praktikisht të ngrira për shkak të shqetësimeve të vendeve evropiane lidhur me përkeqësimin e standardeve demokratike, sundimin e ligjit dhe të drejtat themelore në Turqi.
Nga 35 kapitujt e negociatave, 16 janë hapur dhe vetëm një është mbyllur përkohësisht, sipas Këshillit të Bashkimit Evropian.
Konferenca e fundit ndërqeveritare me Ankaranë u zhvillua më 30 qershor 2016.
Në qershor 2018, Këshilli i Çështjeve të Përgjithshme i BE-së deklaroi se negociatat kishin hyrë praktikisht në një ngërç, pa parashikuar hapjen apo mbylljen e kapitujve të rinj dhe pa punë të mëtejshme për modernizimin e Bashkimit Doganor BE–Turqi.
Raportet e njëpasnjëshme të Komisionit Evropian kanë evidentuar kufizime ndaj lirisë së shprehjes, pavarësisë së gjyqësorit dhe trajtimit të figurave të opozitës. Raporti i zgjerimit i vitit 2025 e vlerësoi Turqinë në një fazë të hershme sa i përket kapitullit për gjyqësorin dhe të drejtat themelore.
Erdoğan flet edhe për marrëveshjen e mbrojtjes me Pakistanin dhe Arabinë Saudite
Në të njëjtën intervistë, Erdoğan foli edhe për marrëveshjen e fundit të mbrojtjes të nënshkruar nga Turqia, Pakistani dhe Arabia Saudite në Pallatin Safa, më 7 gusht.
Ai e përshkroi marrëveshjen si një mundësi për t’i dërguar botës një mesazh të rëndësishëm paqeje dhe tha se pakti funksionon në mënyrë të ngjashme me nenin 5 të NATO-s, që përcakton parimin e mbrojtjes kolektive.
Marrëveshja bazohet në nenin 51 të Kartës së Kombeve të Bashkuara, i cili përcakton të drejtën për vetëmbrojtje.
Sipas Erdoğan, nëse njëri prej tre vendeve do të sulmohej, dy të tjerët do të ndërmerrnin së bashku masat e nevojshme.
Presidenti turk la të hapur mundësinë që Egjipti t’i bashkohet marrëveshjes në të ardhmen. Arabia Saudite dhe Pakistani kishin nënshkruar më herët një marrëveshje të veçantë për mbrojtjen reciproke, në shtator 2025.
Turqia dhe programi amerikan F-35
Sa i përket bashkëpunimit ushtarak me Shtetet e Bashkuara, Erdoğan tha se pret që presidenti amerikan Donald Trump të përmbushë premtimin për rikthimin e Turqisë në programin e avionëve luftarakë F-35.
Turqia u përjashtua nga programi në vitin 2019, pasi bleu sistemin rus të mbrojtjes ajrore S-400.
Deklaratat e Erdoğan vijnë në një periudhë tensionesh të vazhdueshme mes Turqisë dhe BE-së.
Ankaraja po kërkon të ketë akses në instrumentin e huadhënies prej 150 miliardë eurosh SAFE (Security Action for Europe), i krijuar nga BE-ja për forcimin e kapaciteteve të mbrojtjes. Kompanitë turke aktualisht mbeten të përjashtuara nga ky mekanizëm.
Vendet e treta mund të marrin pjesë në projektet SAFE deri në një kufi prej 35%, sipas Komisionit Evropian. Çdo ndryshim i këtij kufiri do të kërkonte një marrëveshje dypalëshe mes Brukselit dhe Ankarasë, e cila deri tani nuk është arritur. Greqia ka deklaruar se do ta bllokonte një hap të tillë.
Përplasjet për opozitën
Zyrtarët evropianë kanë kritikuar vazhdimisht Ankaranë për mënyrën se si trajton opozitën, përfshirë gjyqin ndaj kryebashkiakut të pezulluar dhe të burgosur të Stambollit dhe kandidatit presidencial Ekrem İmamoğlu.
İmamoğlu përballet me akuza, ndër të tjera, për korrupsion dhe krijimin e një organizate kriminale. Çështja nisi më 9 mars dhe përfshin më shumë se 400 të pandehur dhe 142 akuza ndaj tij.
Human Rights Watch, Parlamenti Evropian dhe Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës e kanë cilësuar ndjekjen penale si të motivuar politikisht.
Deklaratat e fundit të Erdoğan shënojnë një ndryshim të tonit krahasuar me thirrjet e mëparshme të tij që BE-ja të rikthejë procesin e anëtarësimit.
Megjithatë, Ankaraja vazhdon të jetë pjesë e Bashkimit Doganor BE–Turqi, në fuqi që prej vitit 1996, dhe bashkëpunon me Brukselin në çështjet e migracionit, energjisë dhe sigurisë.
BE-ja mbetet partneri kryesor tregtar i Turqisë. Në vitin 2025, Turqia përbënte rreth 4% të tregtisë së mallrave të BE-së.
Turqia është gjithashtu plotësisht e asociuar me programin Erasmus+, duke u mundësuar studentëve dhe stafit të studiojnë, trajnohen ose kryejnë praktika profesionale në vendet e BE-së, në kushte të njëjta me ato të qytetarëve të vendeve anëtare.