Viti 2026 mund të hyjë në histori për shkak të një prej episodeve më të fuqishme të fenomenit klimatik El Niño, ndërsa bota përgatitet për pasoja të mundshme të motit ekstrem.
El Niño, që në spanjisht do të thotë “djali”, është një fenomen natyror klimatik që shfaqet në mënyrë të parregullt, afërsisht çdo dy deri në shtatë vjet, kur temperaturat e sipërfaqes së detit në pjesën lindore të Oqeanit Paqësor bëhen jashtëzakonisht të larta.
Ekspertët nisën të paralajmëronin që në fillim të këtij viti për formimin e një episodi të fuqishëm, i favorizuar nga sasi të mëdha nxehtësie në shtresat nënujore dhe dobësimi i pritshëm i erërave tregtare. Në javën e parë të qershorit, Organizata Botërore Meteorologjike (WMO) konfirmoi zyrtarisht fillimin e kushteve të El Niño-s.
Nga fundi i verës, ekspertët paralajmëruan se fenomeni mund të bëhej më i fuqishmi që nga shekulli XIX, duke marrë nofkën “Godzilla” ose “Super El Niño”.
A po bëhet El Niño më i fuqishëm?
Sipas WMO-së, temperaturat e sipërfaqes së detit në pjesën qendrore dhe lindore të Paqësorit tropikal pritet të arrijnë nivele rekord gjatë muajve tetor, nëntor dhe dhjetor.
Indeksi Niño 3.4, i përdorur gjerësisht për të matur anomalitë e temperaturës së detit në zonën kryesore të këtij fenomeni, u rrit nga mesatarisht 1,6°C mbi normalen në qershor 2026, në 2,5°C mbi normalen në gusht.
Për periudhën tetor–dhjetor, anomalia mesatare sezonale parashikohet të arrijë rreth 3,7°C mbi normalen. Nëse ky parashikim realizohet, do të ishte niveli më i lartë që nga fillimi i matjeve, duke tejkaluar rekordin e mëparshëm prej 2,6°C, të regjistruar gjatë periudhës nëntor 2015–janar 2016.
Cilat janë pasojat e mundshme për motin?
Episodet e mëparshme të El Niño-s kanë kontribuar në temperatura rekord, thatësira të zgjatura, përmbytje të menjëhershme dhe zjarre shkatërruese në shumë rajone të botës.
Ndikimet kryesore ndihen në zonat tropikale, por edhe Evropa mund të përjetojë dimra më të butë dhe më të lagësht. Kulmi i fenomenit mund të dobësojë gjithashtu vorbullën polare, duke rritur mundësinë e episodeve të të ftohtit të fortë.
Rajone si Amerika e Jugut, jugu i SHBA-së, Afrika Lindore dhe Azia Qendrore kanë përjetuar rrezik më të lartë për përmbytje gjatë episodeve të mëparshme. Ndërkohë, në pjesë të mëdha të Australisë, veriut të Amerikës së Jugut dhe vendeve aziatike si Indonezia, rritet rreziku i thatësirave dhe zjarreve në pyje.
Pasojat mund të ndihen edhe në Evropë përmes furnizimit me ushqime. Disa kultura bujqësore që eksportohen drejt tregjeve evropiane mund të rrezikohen nga mungesa e reshjeve dhe kufizimet e ujit për ujitje.
Në Nikaragua, për shembull, prodhimi i misrit dhe fasuleve mund të dëmtohet, duke përkeqësuar pasigurinë ushqimore dhe duke ulur të ardhurat e fermerëve. Kufizimet e ujit mund të ndikojnë gjithashtu në prodhimin bujqësor në Kolumbi, Brazilin verilindor dhe Indi.
Kur pritet të arrijë kulmin dhe kur do të përfundojë?
Sipas parashikimit më të fundit të WMO-së, El Niño pritet të arrijë kulmin në dhjetor 2026 dhe të vazhdojë edhe gjatë vitit 2027.
“ El Niño është vendosur plotësisht dhe po fuqizohet me shpejtësi”, paralajmëroi sekretarja e përgjithshme e WMO-së, Celeste Saulo.
Sipas saj, parashikimet tregojnë një probabilitet pothuajse 100% që fenomeni të vazhdojë deri në shkurt 2027 dhe mund të jetë një nga episodet më të fuqishme të regjistruara që nga viti 1950.
Ky parashikim mbështetet në të dhënat e mbledhura nga 13 qendra kombëtare dhe ndërkombëtare, përfshirë matjet nga satelitët, bojët oqeanike dhe instrumentet atmosferike.
El Niño nuk pritet të përfundojë përpara pranverës së vitit 2027. Megjithatë, ndikimet e tij klimatike mund të zgjasin edhe më shumë, duke shtuar shqetësimet se viti i ardhshëm mund të bëhet më i nxehti i regjistruar ndonjëherë.
El Niño dhe ndryshimet klimatike po përforcojnë njëri-tjetrin
Zakonisht, episodet e El Niño-s rrisin temperaturën mesatare globale me rreth 0,2°C. Por ky efekt po ndërthuret me ngrohjen globale të shkaktuar nga aktiviteti njerëzor dhe djegia e lëndëve djegëse fosile.
Ngrohja globale ka rritur temperaturën mesatare të sipërfaqes së Tokës me rreth 1,3–1,4°C krahasuar me periudhën paraindustriale. Kjo ka kontribuar në valë të nxehti, thatësira të zgjatura dhe zjarre shkatërruese.
Viti 2025 ishte viti i tretë më i nxehtë i regjistruar, madje më i nxehtë se viti 2016, kur El Niño ishte veçanërisht i fuqishëm.
Studime të fundit sugjerojnë gjithashtu se ndryshimet klimatike mund t’i bëjnë episodet e El Niño-s rreth 36% më të fuqishme krahasuar me periudhën paraindustriale.
“El Niño nuk shton nxehtësi të re në planet. Ai çliron nxehtësinë që oqeani ka ruajtur nën sipërfaqe, prandaj një episod i fuqishëm shpesh shoqërohet me një nga vitet më të nxehta të regjistruara”, shpjegoi Saulo.
Sipas saj, oqeani po përmban më shumë nxehtësi se kurrë më parë, duke krijuar kushte që pasojat e El Niño-s të jenë edhe më të theksuara.