Presidenti amerikan Donald Trump mund të vendosë të publikojë para së premtes një marrëveshje paraprake për t’i dhënë fund luftës me Iranin, deklaroi zëvendëspresidenti i SHBA-së, JD Vance, pasi Trump tha se marrëveshja tashmë ishte nënshkruar.
Vance e përshkroi Memorandumin e Mirëkuptimit (MOU) mes SHBA-së dhe Iranit si një dokument “rreth një faqe e gjysmë” dhe “shumë të përgjithshëm”.
Zyrtarë të lartë amerikanë kanë nisur gjithashtu të japin disa detaje mbi marrëveshjen, duke bërë të ditur se Ngushtica e Hormuzit do të rihapet të premten, në të njëjtën ditë kur marrëveshja do të nënshkruhet zyrtarisht në Gjenevë.
Kjo zhvillohet ndërsa Trump merr pjesë në samitin e G7 në Francë, ku të martën do të mbahet një sesion i posaçëm për Iranin me pjesëmarrjen e liderëve të Egjiptit, Katarit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe.
Të hënën, gjatë bisedimeve me presidentin francez Emmanuel Macron, Trump deklaroi: “Jam shumë i lumtur të them se është nënshkruar, marrëveshja është plotësisht e nënshkruar”, duke iu referuar marrëveshjes paraprake.
Sipas zyrtarëve amerikanë, dokumenti është nënshkruar në mënyrë elektronike nga Trump, Vance dhe kryetari i Parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf.
Po këtë javë pritet të nisin bisedimet teknike për programin bërthamor iranian. Çdo lehtësim i sanksioneve ose zhbllokim i aseteve do të varet nga përmbushja e detyrimeve të Iranit sipas marrëveshjes.
Megjithëse Trump kishte lënë të kuptohej më herët se detajet e marrëveshjes do të publikoheshin “shumë shpejt” pas ceremonisë së së premtes, Vance tha për Fox News se presidenti mund të vendosë ta publikojë dokumentin edhe më herët.
Në një intervistë për CNN, Vance theksoi se memorandumi është një dokument shumë i përgjithshëm dhe se shumë prej detajeve do të përcaktohen gjatë negociatave të ardhshme teknike.
“Për një sërë çështjesh do të na duhet t’i zgjidhim detajet gjatë fazës së negociatave teknike, por memorandumi krijon një kornizë ku Irani përfiton nga marrëveshja duke përmbushur detyrimet e tij”, tha ai.
Sipas Vance, në paragrafin e parë të dokumentit parashikohet që Irani të angazhohet për “paqen dhe stabilitetin rajonal”, përfshirë ndërprerjen e financimit të organizatave terroriste.
“Më e rëndësishmja, Irani do të marrë një angazhim të verifikueshëm për të mos ndërtuar armë bërthamore”, shtoi ai.
Aleatët e G7 pritet të diskutojnë gjerësisht çështjen e Iranit me Trumpin. Mbretëria e Bashkuar dhe Franca kanë udhëhequr planet për një mision mbrojtës që synon sigurinë e anijeve në Ngushticën e Hormuzit.
Trump tha se nuk beson se SHBA-së do t’i duhet “shumë ndihmë” për të garantuar lirinë e lundrimit, por shtoi se nuk do të ishte “ide e keqe” që edhe vende të tjera të kishin një ose dy anije në këtë rrugë strategjike detare.
Marrëveshja parashikon zgjatjen e armëpushimit edhe për 60 ditë të tjera, periudhë gjatë së cilës palët do të negociojnë detajet e një marrëveshjeje përfundimtare.
Kryeministri i Pakistanit, Shehbaz Sharif, vendi i të cilit ka ndërmjetësuar negociatat, deklaroi të dielën se marrëveshja përfshin “ndërprerjen e menjëhershme dhe të përhershme të operacioneve ushtarake në të gjitha frontet, përfshirë Libanin”.
Megjithatë, zyrtarët amerikanë sqaruan se, edhe pse Libani përfshihet në kornizën e armëpushimit, tërheqja e forcave izraelite nga territori libanez nuk është kusht i marrëveshjes. Sipas tyre, Izraeli do të ruajë të drejtën për vetëmbrojtje.
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu deklaroi të hënën në mbrëmje se forcat izraelite do të vazhdojnë të qëndrojnë në zonat e sigurisë në Liban, Siri dhe Gaza “për aq kohë sa të jetë e nevojshme”, duke ruajtur lirinë për të reaguar ndaj sulmeve.
Ai theksoi gjithashtu se Iranit nuk do t’i lejohet të sigurojë armë bërthamore, me ose pa marrëveshje.
Deklaratat e Netanyahut erdhën pasi mediat libaneze raportuan për një sulm vdekjeprurës izraelit ndaj një automjeti në jug të Libanit, i pari që nga shpallja e marrëveshjes së paqes. Hezbollah njoftoi se ishte kundërpërgjigjur me raketa dhe dronë kundër forcave izraelite.
Trump deklaroi të dielën se kishte urdhëruar heqjen e menjëhershme të bllokadës detare amerikane ndaj porteve iraniane dhe shtoi se Ngushtica e Hormuzit do të hapej sapo të nënshkruhej marrëveshja fillestare.
Në një postim në rrjetet sociale, ai pretendoi se “anijet kanë nisur të lëvizin dhe shumë prej tyre, të ngarkuara me naftë, po dalin nga Ngushtica e Hormuzit”.
Zëvendësministri i Jashtëm iranian, Kazem Gharibabadi, konfirmoi përfundimin e operacioneve ushtarake gjatë një interviste për televizionin shtetëror iranian, i cili e paraqiti marrëveshjen si një fitore për Iranin.
Sipas Gharibabadit, ndërmjetësuesit nga Katari zhvilluan “14 deri në 15 orë negociata intensive” në Teheran për të arritur marrëveshjen fillestare.
Komanda Qendrore Khatam al-Anbiya deklaroi se iranianët, së bashku me forcat e armatosura dhe aleatët e tyre rajonalë, i kishin treguar SHBA-së dhe Izraelit se “nuk kishin alternativë tjetër veçse të pranonin humbjen dhe dorëzimin”.
Nga ana tjetër, Ministria e Jashtme e Iranit tha se Teherani vazhdon të ketë “mosbesim të thellë” ndaj SHBA-së dhe se marrëveshja përbën “vetëm një hap drejt uljes së tensioneve”.
Presidenti i Libanit, Joseph Aoun, e mirëpriti njoftimin, duke shprehur shpresën se mirëkuptimet e arritura do të shndërrohen në “hapa konkretë që do t’i japin fund përfundimisht ciklit të dhunës”.
Ndër pikat më të debatueshme të negociatave kanë qenë pasurimi bërthamor i Iranit dhe kërkesa e vendeve perëndimore që Teherani të mos zotërojë armë bërthamore, si dhe kërkesa e Iranit për heqje të gjerë të sanksioneve dhe akses në dhjetëra miliarda dollarë të ardhura të ngrira nga eksportet e naftës.