Komisioni Evropian u ka kërkuar vendeve anëtare të shqyrtojnë masa për uljen e konsumit të gazit dhe energjisë elektrike në muajt e ardhshëm, ndërsa rezervat e gazit në BE mbeten në nivele më të ulëta se një vit më parë.
Komisioneri Evropian për Energjinë dhe Strehimin, Dan Jørgensen, e bëri kërkesën në një letër drejtuar ministrave të Energjisë të vendeve anëtare, përpara takimit informal të Këshillit të Energjisë, të zhvilluar më 28 dhe 29 shtator në Dublin, nën presidencën irlandeze të Këshillit të BE-së.
Jørgensen nuk propozoi objektiva detyruese, duke theksuar se aktualisht nuk ka rrezik të menjëhershëm për sigurinë e furnizimit. Megjithatë, ai vlerësoi se rezervat e gazit janë në nivele jashtëzakonisht të ulëta dhe situata në tregjet energjetike mbetet e vështirë.
Sipas të dhënave të Gas Infrastructure Europe, rezervat e gazit në BE ishin rreth 70% të kapacitetit në ditët e fundit të shtatorit, rreth 12 pikë përqindjeje më pak se në të njëjtën periudhë të vitit 2025.
Komisioni Evropian sugjeron masa vullnetare për uljen e kërkesës, veçanërisht në orët e pikut. Ndër propozimet janë përdorimi më i madh i matësve inteligjentë, nxitja e konsumit fleksibël përmes tregjeve me pakicë, kufizimi i temperaturave në ndërtesat publike, ndalimi i ngrohjes në ambiente të jashtme dhe fikja e ndriçimit të panevojshëm gjatë natës.
Sipas Jørgensen, ulja e konsumit gjatë orëve të pikut mund të ndikojë drejtpërdrejt në kërkesën për gaz, pasi centralet me gaz përdoren shpesh për të mbuluar nevojat shtesë të sistemit elektrik në këto periudha.
Një nga propozimet më të rëndësishme lidhet me rregullat për mbushjen e rezervave të gazit. Jørgensen u ka kërkuar ministrave të përdorin fleksibilitetin e parashikuar në rregulloren e ndryshuar për rezervat dhe të konsiderojnë uljen e objektivit të mbushjes në 80%.
Aktualisht, objektivi bazë i përcaktuar në rregullore është 90%, por rregullat e miratuara në vitin 2025 lejojnë një devijim deri në 10 pikë përqindjeje në kushte të vështira tregu. Komisioni mund ta zgjerojë më tej këtë fleksibilitet me deri në pesë pikë përqindjeje.
Sipas Komisionit, një objektiv më i ulët do të mund të lehtësonte presionin mbi çmimet dhe kostot e blerjes së gazit për mbushjen e rezervave.
Megjithatë, kjo do të nënkuptonte gjithashtu se një pjesë më e madhe e kërkesës gjatë dimrit do të duhej të mbulohej nga importet në kohë reale, në një periudhë kur tregjet evropiane konkurrojnë me blerësit aziatikë për furnizimet me gaz të lëngshëm natyror (LNG).
Situata aktuale e furnizimit ndryshon nga kriza energjetike e vitit 2022, kur ndërprerjet e furnizimit rus ishin shqetësimi kryesor për Evropën.
Këtë vit, presioni është lidhur në masë të madhe me furnizimet nga Gjiri Persik. QatarEnergy shpalli “force majeure” më 3 mars, pasi tankerët nuk mundën të largoheshin nga Gjiri Persik. Më 18 mars, një sulm iranian ndaj kompleksit Ras Laffan dëmtoi disa objekte energjetike, të cilat, sipas vlerësimeve të analistëve, mund të kërkojnë disa vite për t’u rikthyer plotësisht në funksion.
Ndërkohë, Bashkimi Evropian po riorganizon më tej politikën e tij të furnizimit me gaz. Rregullat e reja për largimin gradual nga gazi rus u miratuan përfundimisht nga Këshilli më 26 janar. Sipas tyre, ndalimi i plotë i LNG-së ruse nis në vitin 2027, ndërsa ndalimi i importeve të gazit rus përmes tubacioneve parashikohet më vonë gjatë të njëjtit vit.
Rregullorja parashikon mundësinë që Komisioni Evropian të pezullojë përkohësisht ndalimin në rast se një shtet anëtar shpall emergjencë në furnizim.
Sa i përket masave kombëtare për uljen e faturave të energjisë, Jørgensen ka bërë thirrje për kujdes. Sipas tij, çdo ndërhyrje në çmime duhet të jetë e targetuar, e kufizuar në kohë dhe e hartuar me kujdes.
Komisioneri paralajmëroi se masa të konceptuara dobët mund të nxisin konsumin e gazit, të rrisin kostot për vendet fqinje dhe të krijojnë deformime në tregun e përbashkët evropian.
Pavarësisht presioneve aktuale, Komisioni Evropian vlerëson se BE-ja është më e përgatitur se në dimrin e vitit 2021. Kapacitetet e reja për importin e LNG-së, rritja e prodhimit nga energjia diellore dhe eolike dhe ulja e përgjithshme e kërkesës për gaz kanë përmirësuar pozicionin e bllokut.
Tashmë, ministrat e Energjisë të vendeve anëtare duhet të përcaktojnë nëse këto masa vullnetare janë të mjaftueshme për të përballuar muajt e ftohtë dhe presionin e vazhdueshëm në tregjet evropiane të energjisë.