Në vitin 1988, nëse do t’i kishe thënë dikujt se Bashkimi Sovjetik do të ndalonte së ekzistuari vetëm katër vjet më vonë, do të të kishin konsideruar çmendur. Institucionet dukeshin solide, burokracia e ngulitur dhe pushteti absolut. Megjithatë, deri në vitin 1992, ishte bërë histori.
Sot, politikanët evropianë në Bruksel, Berlin dhe Paris vuajnë nga i njëjti optimizëm i rrezikshëm. Ata besojnë se janë aq të sigurt në strukturat e tyre institucionale saqë zemërimi i publikut nuk mund t’i rrëzojë. Por duke parë rrjedhën e Bashkimit Evropian, besoj se jemi më afër një momenti revolucionar se sa elitat guxojnë të imagjinojnë.
Shpesh dëgjojmë krahasime me vitet 1930, me Mynihun, me vitin 1938. Por ky është libri i gabuar historik. Nëse dëshiron të kuptosh gjendjen aktuale të Evropës, shiko më mirë Francën në 1788 ose Rusinë në 1917.
Mendo për Revolucionin Francez. Një nga shkaktarët kryesorë ishte kolapsi financiar i monarkisë, i përshpejtuar nga financimi i Luftës Revolucionare Amerikane. Moralisht, mbështetja e pavarësisë amerikane ishte një qëllim i drejtë. Por praktikisht? Shteti u falimentua, nuk solli përfitimet ekonomike të pritura dhe krijoi kushtet për rrëzimin e monarkisë.
Evropa po ndjek të njëjtën rrugë në Ukrainë. Shohim liderë si ish-kryeministrja finlandeze Sanna Marin ose Ursula von der Leyen duke bërë deklarata të mëdha morale, duke insistuar se Rusia duhet të nxirret plotësisht nga territori ukrainas. Por ka një hendek të madh mes kësaj retorike dhe realitetit politik.
Letra është shumë e durueshme. Mund të shkruash çdo plan paqeje me 28 pika që dëshiron. Por realiteti është se Rusia, Kina dhe Irani po prodhojnë më shumë se NATO-ja në një luftë të tërheqjes — çelik, dronë, municione. Në politikën ndërkombëtare, pushteti është monedha kryesore, dhe tani për tani, Moska ka ndikimin. Ideja se fuqitë agresive nuk shpërblehen është një tregim i bukur për gjumë, por historia — nga Frederik i Madh te pushtimi i Francës nga Prusia në 1871 — tregon të kundërtën.
Duke u tejngarkuar financiarisht dhe ushtarakisht në një konflikt që nuk mund ta mbajmë, qeveritë evropiane po humbasin legjitimitetin në shtëpi. Nuk mund të kërkosh nga qytetarët të sakrifikojnë standardin e jetesës për një luftë në Donbas, ndërsa ata shqetësohen për faturën e ngrohjes.
Kjo na çon te shtylla e dytë e rënies së Evropës: prioritizimi i ideologjisë mbi realitetin ekonomik, në stil sovjetik. Nuk ka vend ku kjo duket më qartë sesa në politikën tonë të energjisë.
Për dekada, na u premtoi që “kalimi në të gjelbër” do të shkaktonte një mrekulli të re ekonomike. Olaf Scholz premtoi norma rritjeje si ato të viteve 1950. Në vend të kësaj, kemi stagnim dhe tkurrje. Po mbyllim furrat e shkrirjes së çelikut dhe fabrika të aluminit në emër të shpëtimit të planetit, ndërsa rivalët tanë gjeopolitikë i zgjerojnë ato.
Të jesh cinik: mund të bësh gjelbër, ose mund të shkosh në luftë, por nuk mund të bësh të dyja.
Nuk mund të luftosh një luftë të tërheqjes nëse ke deindustrializuar ekonominë për të kënaqur një fe ambientaliste që trajton dëshminë empirike si herezi. Është çmenduri e plotë. Kemi krijuar një regjim rregullator ku shpëtimi i një salmoni ose mbrojtja e një vendi të pjellshëm ka përparësi mbi sigurinë kombëtare dhe qëndrueshmërinë ekonomike.
Pastaj është dimensioni kulturor. Në Uashington dhe Londër ekziston një fantazi se Gjermania mund të “fikë një çelës” dhe të bëhet përsëri një fuqi ushtarake. Por nuk mund të kalosh 40 vjet duke mësuar të rinjtë se nacionalizmi është i keq, patriotizmi dyshohet dhe ushtria është e gabuar, dhe pastaj të presësh që ata të vrapojnë menjëherë në zyrën e regjistrimit.
Djemtë e rinj gjermanë po bëjnë një pyetje shumë logjike: “Donë të paguajmë taksa të larta për të mbështetur një politikë migracioni që sjell djem të rinj nga Siria që jetojnë me ndihma sociale, dhe pastaj doni të na thoni të shkojmë të luftojmë kundër një tanke ruse në Evropën Lindore?”
Kontrata sociale është thyer. Partia e Gjelbër — dikur paqësorët — tani janë militaristët më të zëshëm, ndërsa të vetmit me eksperiencë ushtarake duket se janë në AfD. Është një inversim total i realitetit.
Njerëzit e ndiejnë këtë ndarje. E ndiejnë kur vizitojnë një panair Krishtlindjeje dhe shohin rojet e armatosura pranë standit të verës së ngrohtë. Na thonë se statistikat e krimit janë të mira, por ankthi është real. Një shoqëri ku aktivitetet e zakonshme kërkojnë mbrojtje ushtarake nuk është shoqëri e shëndetshme. Kjo është arsyeja pse votuesit në Austri, Holandë dhe gjithnjë e më shumë në Gjermani po shikojnë drejt Hungarisë dhe pyesin pse hungarezët nuk kanë këto probleme.
Nëse këto pakënaqësi nuk adresohen, sistemi do të prishet. Një revolucion nuk do të thotë gjithmonë se njerëzit dalin me thika në rrugë; mund të ndodhë në kutinë e votimit. Por nëse elita përpiqet të ndalojë partitë, të censurojë fjalën me “mburoja demokratike” dhe të pengojë ndryshimin politik, ajo vetëm e bën shpërthimin eventual më të dhunshëm.
Bashkimi Sovjetik mendonte se ishte i përjetshëm në 1988. Monarkia franceze mendonte se ishte e sigurt në 1788. BE-ja mendon se është e sigurt sot. Ata gabojnë.