Situata në të cilën ndodhemi po thellohet gjithnjë e më shumë. Jo vetëm që nuk ka një zgjidhje të shpejtë në horizont për krizën me Iranin, duke e futur botën në një pasiguri ekonomike të paprecedentë, por pasojat rrezikojnë të shkatërrojnë disa nga vetë themelet e rendit botëror siç e njohim. Në mes të një stuhie që duket se po shndërrohet në një përmbytje biblike, spirancat tona – duke nisur nga NATO – po shkëputen.
Nuk është më e paimagjinueshme. Aleanca Atlantike mund të jetë duke hyrë në orët e saj të fundit. Për shtatëdhjetë vjet, ne e kemi marrë të mirëqenë mbrojtjen amerikane. Ajo ishte mburoja që i lejoi Europës të fokusohej në programe sociale, ndërsa dikush tjetër paguante faturën. Por në vitin 2026, sinjalet nga Uashingtoni po bëhen alarmante. Pronari i çadrës po kërcënon ta lërë Europën në shi.
Paralajmërimet nuk janë më të tërthorta. Donald Trump e ka quajtur vazhdimisht Europën një “shtet mirëqenieje në siguri”, por zemërimi aktual në Uashington shkon përtej parave dhe objektivave buxhetore. Amerika është e zemëruar. Ndërsa u përfshi në konfliktin me Iranin, ajo me siguri priste që aleatët e saj të NATO-s të qëndronin krah për krah me aleancën SHBA–Izrael. Në vend të kësaj, Europa u tregua hezituese, kritike ndaj luftës dhe padyshim e pavullnetshme për t’u përfshirë drejtpërdrejt.
Për elitën strategjike amerikane që është aktualisht në pushtet, kjo ishte pika e fundit. Mesazhi nga Uashingtoni është i qartë: Nëse nuk na mbështesni në betejat tona, pse duhet t’ju ndihmojmë në tuajat? Dhe kjo nuk është thjesht çështje komunikimi. Është një “divorc” i thellë emocional. Uashingtoni është i lodhur fizikisht dhe i hidhëruar politikisht. Rezervat e armëve po konsumohen me shpejtësi dhe durimi për aleatët që e trajtojnë sigurinë si rrugë njëkahëshe po shteron.
Çfarë ndodh nëse NATO shpërbëhet? Kjo nuk është më një skenar filmi. Është një llogaritje e ftohtë mbijetese. Nëse SHBA largohet, ose nëse sinjalizon se neni 5 varet nga besnikëria, Bashkimi Europian bëhet menjëherë një objektiv. Pa shtyllën ushtarake dhe bërthamore amerikane, “autonomia strategjike” rezulton një iluzion. Nuk mund të mbrosh një kontinent me burokraci. Duhet fuqi reale. Europa – të paktën si e tërë – ka shumë pak prej saj.
Rënia do të vijë për arsye të ndryshme. Për Poloninë, vendet baltike dhe ato nordike, problemi është gjeografik: Rusia. Moskës nuk i duhet të dërgojë tanke në Paris apo Berlin për të fituar. Mjafton të provojë se askush nuk do të vijë për të shpëtuar Varshavën apo Vilniusin. Sapo kjo të kuptohet, projekti europian siç e njohim do të marrë fund. Besimi do të zhduket. Çdo vend do të bëjë marrëveshjen e vet me Kremlinin dhe BE-ja do të kthehet në një bashkësi politikash të fragmentuara.
Në Jug, zhdukja e NATO-s do të ndezë përplasje mes fuqive rajonale. Pa SHBA si “polic”, doktrina turke “Atdheu Blu” do të sfidojë drejtpërdrejt status quo-në ligjore në Mesdhe. Por në një botë pas NATO-s, Ankaraja nuk do të përballet vetëm me një Europë të dobët dhe të fragmentuar, por edhe me Izraelin.
Aleanca mes Athinës, Nikozisë dhe Jerusalemit – e mbrojtur deri tani nga SHBA – do të detyrohej të shndërrohej në realitet ushtarak. Pa NATO-n për t’i frenuar, Turqia dhe Izraeli mund të përplasen, me Greqinë dhe Qipron si vijë fronti. Ndërkohë, Turqia do të përdorte kontrollin mbi migracionin dhe energjinë për të ushtruar presion mbi Brukselin. Një gabim i vetëm mund të ndezë një luftë rajonale që Europa nuk është në gjendje ta ndalë.
Realiteti i pakëndshëm është se Europa e ka deleguar sigurinë e saj te ushtria amerikane për shumë gjatë. Për shtatëdhjetë vjet kemi harruar si të jemi kombe ushtarake – në mos thjesht kombe. Tani, ndërsa kapacitetet tona ushtarake tregohen të pamjaftueshme dhe aleatët në Uashington po na kthejnë shpinën, po kuptojmë se një shtëpi nuk mbrohet vetëm me vlera apo para. Duhet forcë dhe vullnet për ta përdorur atë.
Pra, nëse nuk ndodh diçka dramatike që ta përmbysë situatën, qoftë nëse SHBA del zyrtarisht nga NATO apo aleanca thjesht shteron, rezultati është i njëjtë. Europa mund të përballet me një epokë të rrezikshme rivalitetesh rajonale, ku nëse nuk rindërton fuqinë e saj mbrojtëse, e ardhmja e saj do të diktohet nga kryeqytete si Moska, Ankaraja dhe Jerusalemi. Zgjedhja është e thjeshtë: të rindërtojë fuqinë dhe të armatoset me çdo kusht, ose të bëhet e parëndësishme – në mos pre.