Studimi tregon se dhjetëra milionë njerëz po detyrohen të përdorin një platformë që mund të shërbejë si “derë e pasme” në pajisjet e tyre
Gjatë 18 muajve të fundit, dhjetëra milionë rusë janë detyruar të instalojnë në telefonat e tyre Max, një “super-aplikacion” për komunikim, pagesa dhe shërbime të ndryshme. Autoritetet ruse e kanë promovuar si një alternativë patriotike ndaj Telegram dhe WhatsApp, ndërsa aplikacioni është përhapur me shpejtësi në institucione shtetërore, shkolla dhe universitete.
Max është zhvilluar nga VKontakte, kompania ruse e rrjeteve sociale me lidhje të ngushta me shtetin. Platforma bashkon në një aplikacion të vetëm shërbime bankare, komunikimin dhe aplikacione për shërbime qeveritare, në një model të ngjashëm me WeChat në Kinë.
Një studim i kryer nga studiues të Universitetit të Miçiganit ka ngritur shqetësime serioze për kapacitetet e mbikëqyrjes së Max. Sipas studiuesve, versioni i aplikacionit të përdorur në Rusi mund të marrë pamje të ekranit pa dijeninë e përdoruesit, të aksesojë të dhëna, mesazhe dhe pagesa brenda mini-aplikacioneve, si dhe të imitojë përdoruesin. Ai mund të injektojë gjithashtu kod në mini-aplikacione, gjë që, sipas studiuesve, mund të krijojë mundësi për përdorimin e platformës në sulme kibernetike.
Roya Ensafi, profesoreshë e asociuar e shkencave kompjuterike në Universitetin e Miçiganit, e ka përshkruar Max si një model që mund të ndiqet nga qeveritë autoritare për të zgjeruar kontrollin dixhital. Megjithatë, sipas saj, aplikacioni nuk mund të depërtojë drejtpërdrejt në Telegram apo WhatsApp të instaluara në të njëjtën pajisje.
Përdorimi i Max është bërë në disa raste praktikisht i detyrueshëm. Punonjës të sektorit publik, zyrtarë, mësues, studentë dhe nxënës janë përballur me presion për të kaluar komunikimet në platformë. Një mësuese në Moskë tha se shkolla i kërkoi stafit të përdorte Max për komunikimin me prindërit, dërgimin e detyrave dhe çështje të tjera shkollore. Një student në Shën Petersburg tha se iu kërkua të përdorte aplikacionin për të gjeneruar një kod QR të nevojshëm për të hyrë në universitet dhe konvikt.
Megjithatë, brenda elitës ruse, përdorimi i Max duket se është shpesh më shumë formal. Sipas personave të cituar nga The Guardian, Telegram dhe Signal vazhdojnë të përdoren për komunikimet e përditshme. Një person nga rrethi i Kremlinit tha se kishte blerë një telefon të dytë vetëm për të instaluar Max, ndërsa vazhdonte të përdorte pajisjen kryesore dhe aplikacionet e preferuara.
Max ende nuk e ka zëvendësuar Telegram si burim kryesor lajmesh në Rusi. Kanalet publike në platformë mbeten shumë më pak të zhvilluara dhe vetëm pak prej tyre kanë arritur audienca të krahasueshme me kanalet më të mëdha të Telegram.
Për studiuesit, përhapja e shpejtë e Max përfaqëson një zhvillim të rëndësishëm në kontrollin dixhital. Ensafi paralajmëron se ndërsa Kina e ndërtoi sistemin e saj të kontrollit të internetit gjatë dekadave, Rusia ka vendosur kufizime të gjera dhe ka orientuar qytetarët drejt një interneti të kontrolluar nga shteti brenda një periudhe shumë më të shkurtër.