Vendimi i Bashkimit Evropian për ta afruar Kanadanë përmes një forme të re, të quajtur “anëtarësim i asociuar”, po shihet si një model që mund të tërheqë edhe demokraci të tjera jashtë Evropës. Por kjo qasje rrezikon njëkohësisht të krijojë pakënaqësi te vendet kandidate për anëtarësim dhe të shtojë tensionet me SHBA-në.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ftoi të mërkurën Kanadanë të bëhet “anëtari i parë i asociuar i Bashkimit Evropian”. Megjithëse kuadri i kësaj marrëdhënieje ende nuk është përcaktuar, marrëveshja që Brukseli dhe Otava do të ndërtojnë mund të shërbejë si precedent për mënyrën se si BE-ja bashkëpunon me vende të treta.
Kryeministri kanadez Mark Carney e ka mbështetur idenë si pjesë të vizionit të tij për një aleancë të fuqive të mesme. Ai propozon bashkëpunim të thelluar me BE-në në fusha strategjike si mineralet kritike, mbrojtja, inteligjenca artificiale dhe kapacitetet kompjuterike, siguria energjetike, hapësira dhe sistemet e pagesave.
Një model për demokracitë e tjera
BE-ja aktualisht nuk ka një kategori zyrtare të quajtur “anëtarësim i asociuar”. Traktatet evropiane lejojnë megjithatë marrëveshje asociimi me vende të treta, duke krijuar të drejta dhe detyrime reciproke.
Pikërisht këtu qëndron rëndësia e marrëveshjes me Kanadanë: nëse funksionon, ajo mund të shndërrohet në një model për vende të tjera si Australia, Zelanda e Re, Japonia dhe Koreja e Jugut, ndërsa edhe Norvegjia dhe Islanda janë përmendur si partnerë të mundshëm.
Carney e ka paraqitur këtë qasje jo si krijimin e një blloku të ri kundër fuqive të mëdha, por si një mënyrë që demokracitë të forcojnë sovranitetin, ekonomitë dhe sigurinë e tyre përballë një rendi ndërkombëtar gjithnjë e më të pasigurt.
Shqetësimi i vendeve kandidate
Por kjo qasje ka shkaktuar shqetësim te disa vende që prej vitesh presin të anëtarësohen në BE, veçanërisht në Ballkanin Perëndimor.
Për këto vende, krijimi i një forme të re partneriteti me një shtet joevropian mund të ngrejë pyetje mbi vetë kuptimin e anëtarësimit në BE. Gjatë viteve të fundit, Brukseli ka diskutuar disa modele të reja për afrimin gradual të vendeve kandidate, duke shtuar perceptimin se procesi i zgjerimit po bëhet gjithnjë e më kompleks.
Obrad Kesić, kreu i misionit të Bosnjë-Hercegovinës pranë BE-së, ka paralajmëruar se një partneritet i privilegjuar me Kanadanë mund të ketë pasoja për vendet e vogla kandidate dhe të ndryshojë debatin mbi zgjerimin.
Edhe marrëdhëniet me SHBA-në në pikëpyetje
Nisma mund të ndikojë edhe në marrëdhëniet transatlantike. Nëse BE-ja dhe Kanadaja thellojnë bashkëpunimin në mbrojtje, teknologji, energji dhe ekonomi, kjo mund të shihet si pjesë e një përpjekjeje më të gjerë të demokracive për të rritur autonominë dhe për të zvogëluar varësinë nga SHBA-ja.
Në këtë kuptim, partneriteti me Kanadanë mund të shënojë fillimin e një rrjeti më të gjerë bashkëpunimi mes demokracive, me BE-në në qendër.
Megjithatë, gjithçka do të varet nga përmbajtja konkrete e marrëveshjes. “Anëtarësimi i asociuar” është ende një koncept i papërcaktuar plotësisht dhe mbetet për t’u parë nëse do të jetë thjesht një partneritet i avancuar apo një formë shumë më e thellë integrimi.
Nëse modeli kanadez funksionon, BE-ja mund të fitojë një mënyrë të re për të zgjeruar ndikimin e saj përtej kufijve evropianë. Por njëkohësisht, duhet të shmangë krijimin e përshtypjes se partneritetet e reja me demokracitë e pasura jashtë Evropës po marrin përparësi ndaj vendeve që prej vitesh presin anëtarësimin.