Mundësia e një marrëveshjeje të afërt për t’i dhënë fund konfliktit mes SHBA-së dhe Iranit duket sërish e pamundur, ndërsa palët ndërluftuese shkëmbejnë sulme dhe retorikë të pakompromis.
Sulmet vijnë disa ditë pasi SHBA-ja tha se po hynte në një fazë të re – një bllokadë gjithëpërfshirëse ekonomike ndaj Iranit dhe vendeve që tregtojnë me të.
Synimi i SHBA-së ishte ta detyronte Iranin të negocionte dhe të ndalonte sulmet ndaj anijeve në Ngushticën e Hormuzit. Rruga kryesore e transportit tregtar është mbyllur praktikisht që kur SHBA-ja dhe Izraeli nisën konfliktin në shkurt.
Një Memorandum Mirëkuptimi (MoU) që të dyja palët nënshkruan në qershor dhe që synonte të çonte në një armëpushim të përhershëm dhe një marrëveshje brenda 60 ditësh ka skaduar.
Ndërsa konflikti hyn në muajin e shtatë, ne pyetëm tre ekspertë për mendimin e tyre se si mund të zhvillohet situata.
SHBA-ja shpreson se presioni ushtarak dhe ekonomik do ta dobësojë fuqinë negociuese të Iranit
Jason Campbell, studiues i lartë në Middle East Institute, Uashington DC
Problemi është se ende nuk e dimë me siguri se cilat janë objektivat strategjike të SHBA-së në Iran. Shtëpia e Bardhë po rivlerëson vazhdimisht atë që është e gatshme të pranojë nga pikëpamja politike.
Mendohej se komponenti ushtarak do të mjaftonte për një fitore të shpejtë dhe kjo nuk ka dhënë efektin e dëshiruar.
Ajo që po shohim janë leva të ndryshme – si ushtarake, ashtu edhe ekonomike – që SHBA-ja po përpiqet të përdorë.
Tani për tani, administrata duket se është e kënaqur me një formë ngecjeje. Mendoj se është e kënaqur me ruajtjen e bllokadës dhe me lejimin e disa goditjeve periodike kundër aftësive të Iranit për të penguar rrugën e transportit detar në ngushticë.
Zyrtarët amerikanë shpresojnë se sanksionet e reja do të mjaftojnë për ta detyruar regjimin iranian të ulet në tryezën e negociatave në një pozicion më të dobët.
Forcat amerikane duket se kanë qenë në gjendje të mundësojnë një qarkullim të kufizuar përmes Ngushticës së Hormuzit gjatë ditëve të fundit, duke shmangur një tronditje të çmimit të naftës ose një kolaps të ekonomisë globale. Por këto nuk ishin objektivat e SHBA-së kur nisi lufta.
Mendimi im është se Irani ka të ngjarë të kërkojë një çmim të lartë për të arritur një zgjidhje, gjë që ka të ngjarë të mbetet politikisht e papranueshme për administratën Trump.
Irani do të presë lëshime nga SHBA-ja
Dr Aniseh Bassiri Tabrizi, studiuese e asociuar në Programin për Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut në Chatham House, Londër
Nuk mendoj se sulmet e fundit ndryshojnë realisht llogaritjet e Iranit lidhur me luftën. Mendoj se Teherani po përgatitet për një shtrëngim të shtuar mbi ekonominë e tij dhe për vazhdimin e sulmeve që ndodhin herë pas here dhe ndërpriten herë pas here, të cilat i kemi parë gjatë muajve të fundit. Synimi i tyre do të jetë t’u përgjigjen këtyre sulmeve në mënyrë proporcionale, në mënyrë që të mos përshkallëzohet një konflikt më i madh.
Nga ana ekonomike, padyshim që kjo ka gjasa të dëmtojë ekonominë iraniane, e cila tashmë është prekur nga lufta dhe ka pasur probleme strukturore edhe më parë, siç e dimë nga demonstratat e dhjetorit dhe janarit në Iran.
Por nuk mendoj se nga pala iraniane ekziston ndjesia se presioni ekonomik do të ndryshojë së shpejti llogaritjet e Iranit, përfshirë edhe ato lidhur me negociatat.
Kjo nuk do të thotë se Irani nuk po kërkon një rrugëdalje, por mendoj se ajo që po shohim është se ai po pret që SHBA-ja të rikthehet te Memorandumi i Mirëkuptimit (MoU), ose të paktën të ofrojë një lloj lëshimi. Teherani nuk dëshiron t’i nënshtrohet presionit amerikan apo të ndryshojë qasjen e tij si përgjigje ndaj sanksioneve ose sulmeve shtesë.
SHBA-ja e di çfarë duhet të bëjë – të rikthehet te marrëveshja e armëpushimit
Nicholas Hopton, studiues i shquar për sigurinë ndërkombëtare në institutin kërkimor Royal United Services Institute në Londër dhe ish-ambasador britanik në Iran
Rritja e fundit e veprimeve ushtarake nuk do të prodhojë kapitullimin e Iranit – është thjesht kthesa më e fundit. Presioni ekonomik gjithashtu nuk ka gjasa të funksionojë, sepse Kina, Rusia dhe shumë vende të tjera që tregtojnë me Iranin nuk do të mbështesin sanksionet e njëanshme amerikane.
Irani mund të vazhdojë të pengojë Ngushticën e Hormuzit – ai ka gishtin mbi “arterien kryesore” të ekonomisë globale.
Cila është strategjia e daljes e Shtëpisë së Bardhë?
Epo, SHBA-ja tashmë e ka gjetur atë. Nëse Trump do të ishte në gjendje të përqendrohej në mënyrë të qëndrueshme në negociimin e marrëveshjes së përcaktuar në Memorandumin e Mirëkuptimit të qershorit, kjo do të ishte rruga e daljes.
Jo vetëm që një marrëveshje do t’i jepte SHBA-së një lloj fitoreje, sepse do të dobësonte linjën e ashpër brenda Republikës Islamike, por gjithashtu do t’i siguronte të gjithëve se Irani nuk do të pajiset me armë bërthamore.
Në Memorandumin e Mirëkuptimit ekziston një zgjidhje vendimtare: heqja e të gjitha sanksioneve amerikane ndaj Iranit.
Ajo që heqja e këtyre sanksioneve do të bënte me kalimin e kohës është dobësimi i Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) me ndikim të madh. Angazhimi ekonomik mes botës së jashtme dhe Iranit në një mënyrë të re do të detyronte gradualisht ndryshime radikale politike dhe shoqërore – kështu që do të përfundonim me një regjim islamik, por të një natyre shumë të ndryshme.
Sigurisht, kjo nuk do të ishte e thjeshtë për t’u arritur, për shkak të depërtimit të gjerë të IRGC-së në ekonominë iraniane. Por duhet të funksionojë, nëse i jepet kohë e mjaftueshme dhe nëse SHBA-ja dhe partnerët e saj do të ushtronin durim strategjik, gjë që, fatkeqësisht, mungon në këtë moment.
Për momentin, mendoj se do të vazhdojmë me një situatë të rrëmujshme dhe pa rezultat përfundimtar, e cila është e keqe për të gjithë.