Normat e lindshmërisë në Europë kanë qenë në rënie prej vitesh. Një studim i ri hedh dritë mbi një faktor të mundshëm që mund të ketë ndikuar në këtë fenomen.
Sipas Zyrës Federale të Statistikave të Gjermanisë, norma e fertilitetit në vitin 2024 ishte 1.35 fëmijë për grua, 2% më e ulët se një vit më parë. Të dhënat paraprake për vitin 2025 tregojnë një rënie të mëtejshme, me rreth 654,300 lindje.
Megjithatë, dëshira për të pasur fëmijë mbetet e fortë. Një analizë e Institutit Federal për Kërkime mbi Popullsinë (BiB) tregon se gratë dëshirojnë mesatarisht 1.76 fëmijë, ndërsa burrat 1.74.
“Pasja e fëmijëve mbetet një nga objektivat kryesorë të jetës për shumicën e të rinjve. Rënia aktuale e lindjeve nuk tregon mungesë dëshire për familje, por shtyrje të lindjeve për një periudhë më të vonshme”, shprehet studiuesja e popullsisë, Dr. Carmen Friedrich.
Tek gratë, diferenca midis numrit të dëshiruar dhe atij real të fëmijëve – e njohur si “hendeku i fertilitetit” – është dyfishuar së fundmi, duke arritur në 0.41.
Si po ndryshojnë telefonat inteligjentë marrëdhëniet shoqërore
Në kërkim të shkaqeve të rënies globale të lindshmërisë, gazeta Financial Times i kushtoi vëmendje një studimi të ri amerikan të realizuar nga studiuesit Nathan Hudson dhe Hernan Moscoso Boedo nga Universiteti i Cincinnati-t.
Sipas tyre, telefonat inteligjentë nuk janë shkaku i vetëm i rënies së shtatzënive tek adoleshentët, por kanë luajtur një rol të rëndësishëm në përshpejtimin e këtij fenomeni.
Që nga viti 2007, kur u prezantua iPhone-i i parë, normat e lindshmërisë tek të rinjtë e moshës 15–19 vjeç kanë rënë ndjeshëm në mbarë botën.
Studiuesit analizuan të dhëna nga 128 vende me sisteme të ndryshme shëndetësore, politika sociale, besime fetare dhe nivele zhvillimi ekonomik. Ata konstatuan se në shumë prej tyre rënia e lindshmërisë përkoi me periudhën kur telefonat inteligjentë u përhapën masivisht.
Në Shtetet e Bashkuara, lindshmëria tek vajzat 15–19 vjeç ra me 71% ndërmjet viteve 2007 dhe 2024, ndërsa tek gratë 20–24 vjeç me 43%. Ndërkohë, tek gratë në mesin e të tridhjetave, normat mbetën të qëndrueshme ose madje u rritën.
“Konstatuam se fertiliteti tek adoleshentët ka rënë më shpejt se në çdo grupmoshë tjetër në nivel global”, tha Moscoso Boedo.
Më pak takime ballë për ballë, më pak shtatzëni
Sipas studiuesve, mekanizmi qëndron më shumë tek ndryshimet sociale sesa tek faktorët biologjikë. Kur një numër i madh të rinjsh në të njëjtin grup shoqëror zotërojnë smartphone, një pjesë e madhe e jetës së tyre sociale zhvendoset në internet. Si rezultat, takimet fizike bëhen më të rralla, duke ulur edhe mundësinë e shtatzënive të paplanifikuara.
Të dhënat nga Anketa Amerikane e Përdorimit të Kohës mbështesin këtë teori. Në vitin 2003, adoleshentët amerikanë kalonin mesatarisht 68 minuta në ditë me miq dhe kontakte sociale. Në vitin 2019 kjo kohë kishte rënë në vetëm 38 minuta.
Në të njëjtën periudhë, koha e kaluar për aktivitete argëtuese para ekraneve u rrit nga 22 në 96 minuta në ditë.
Për të dalluar lidhjen mes teknologjisë dhe lindshmërisë, studiuesit analizuan edhe përhapjen e rrjeteve 4G në qarqet amerikane. Ata zbuluan se në zonat ku 4G u bë i disponueshëm më herët, rënia e lindshmërisë tek adoleshentët ndodhi më shpejt dhe ishte më e theksuar. I njëjti model u konstatua edhe në Angli dhe Uells.
Çfarë tregon dhe çfarë nuk tregon studimi
Efekti i dokumentuar lidhet kryesisht me shtatzënitë e paplanifikuara tek adoleshentët. Për gratë mbi 25 vjeç, të cilat përbëjnë rreth 80% të të gjitha lindjeve, studimi nuk gjeti ndikime domethënëse.
Prandaj, ai nuk mund të shpjegojë i vetëm rënien e përgjithshme të lindshmërisë. Megjithatë, studimi nxjerr në pah një mekanizëm të rëndësishëm social: kur të rinjtë kalojnë më pak kohë së bashku fizikisht dhe më shumë kohë online, ndryshojnë edhe kushtet në të cilat krijohen marrëdhëniet dhe familjet.
Europa përballet me një trend të përbashkët
Gjermania nuk është një rast i izoluar. Sipas Eurostat, në Bashkimin Europian lindën rreth 3.55 milionë fëmijë gjatë vitit 2024, 3.3% më pak se një vit më parë.
Norma mesatare e fertilitetit ishte 1.34 fëmijë për grua, nga 1.38 në vitin 2023. Krahasuar me vitin 1964, kur kjo normë ishte 2.62, ajo është pothuajse përgjysmuar.
Aktualisht, asnjë vend europian nuk e arrin nivelin e zëvendësimit të popullsisë prej 2.1 fëmijësh për grua. Brenda BE-së, normat variojnë nga 1.01 në Maltë deri në 1.72 në Bullgari. Ndër ekonomitë më të mëdha, Franca kryeson me 1.61, ndërsa Spanja dhe Italia regjistrojnë respektivisht 1.10 dhe 1.18.
Edhe vendet nordike, të konsideruara prej kohësh modele për politikat familjare dhe barazinë gjinore, kanë shënuar rënie të ndjeshme të lindshmërisë vitet e fundit.
A mund të ndihmojë puna nga shtëpia?
Sociologu Martin Bujard nga BiB thekson se reformat familjare të zbatuara në Gjermani rreth vitit 2010 kontribuuan në një rritje të përkohshme të fertilitetit. Sot, megjithatë, faktorë si rritja e çmimeve të banesave dhe inflacioni kanë ndikim më të madh.
Një studim i fundit nga Instituti Ifo dhe Universiteti Stanford sugjeron një faktor tjetër pozitiv: puna nga shtëpia.
Sipas studimit, familjet ku të paktën njëri prej partnerëve punon nga shtëpia të paktën një ditë në javë kanë një normë fertiliteti mesatarisht 14% më të lartë sesa familjet pa mundësi pune në distancë.
“Fleksibiliteti më i madh që ofron puna nga shtëpia mund t’i ndihmojë njerëzit të realizojnë numrin e fëmijëve që dëshirojnë”, tha studiuesi Mathias Dolls.
Autorët vlerësojnë se nëse Gjermania do të kishte të njëjtin nivel të punës nga shtëpia si Shtetet e Bashkuara, vendi mund të regjistronte rreth 13,500 lindje shtesë në vit.