Lufta me Iranin ka hyrë tashmë në muajin e dytë. Edhe pse mbetet e paqartë se si do të përfundojë, një gjë është e sigurt: NATO nuk do të jetë më kurrë e njëjtë.
Europa nuk ishte aspak entuziaste për këtë luftë. Megjithëse disa liderë, si kancelari gjerman Friedrich Merz, fillimisht shprehën mbështetje për Shtetet e Bashkuara, më pas ata ndryshuan qëndrim, me Merz që bëri një kthesë të plotë. Të tjerë, si “shefja” e politikës së jashtme të BE-së, Kaja Kallas, këmbëngulën se “kjo nuk është lufta e Europës”.
Kallas, në veçanti, i ka shërbyer keq kontinentit dhe e ka lexuar gabim situatën. Marrëdhënia e saj me Sekretarin e Shtetit, Marco Rubio, ishte tashmë e dobët, por komentet e saj në një takim të fundit të G7 e përkeqësuan më tej situatën. Aty, ajo thuhet se e sfidoi Rubion duke e pyetur se kur SHBA do të rrisnin presionin ndaj Moskës për t’i dhënë fund luftës. Rubio iu përgjigj me irritim: “Nëse mendoni se mund ta bëni më mirë, vazhdoni. Ne do të tërhiqemi.”
Kjo përgjigje tregon pse administrata Trump është kaq e zhgënjyer me Brukselin, dhe veçanërisht me Kallas. Liderët europianë e kuptojnë se nuk mund ta bëjnë më mirë; nëse SHBA do të tërhiqeshin plotësisht nga lufta ruso-ukrainase, Europa me shumë gjasa nuk do të ishte në gjendje ta ndalte Rusinë. Brukseli shpesh flet sikur ka në anën e vet një epërsi morale — por drejtësia nuk i ka fituar kurrë luftërat.
Fuqia i fiton ato. Dhe fuqia është në duart e Shteteve të Bashkuara, jo të Europës.
Kjo nuk do të thotë se SHBA dëshiron ta përdorë fuqinë e saj kudo dhe gjithmonë. Amerika nuk synon më hegjemoninë e pas Luftës së Ftohtë (ose të paktën pranon se epoka unipolare ka përfunduar). Siç e ka pranuar edhe Rubio, bota tashmë është multipolare, me Kinën dhe Rusinë si pole të rëndësishme, megjithëse më të dobëta se SHBA.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se SHBA është tërhequr nga skena globale, siç tregohet nga veprime të tilla si përfshirja në luftën me Iranin apo ndërhyrje të tjera strategjike.
Europa ka një objektiv më të kufizuar: të mbajë Rusinë larg. Të paktën zyrtarisht ky është qëllimi i Brukselit. Por në disa kryeqytete, si Parisi apo Madridi — dhe ndoshta edhe Berlini — ekziston bindja se Rusia nuk ka kapacitetin për të kërcënuar gjithë kontinentin. Megjithatë, për shkak të mënyrës si funksionon Bashkimi Europian, vendet duhet të ndjekin të njëjtën linjë.
Europa nuk është në gjendje ta frenojë Rusinë pa ndihmën e SHBA-së. Nëse do të riarmatoseshin seriozisht, ndoshta do ta arrinin këtë pas një ose dy dekadash. Por riarmatimi europian mbetet i pamjaftueshëm: ndërsa vendet lindore si Polonia dhe shtetet baltike po armatosen fuqishëm, pjesa tjetër e kontinentit ecën shumë ngadalë.
Për këtë arsye, Europa — në mënyrë logjike — duhet të kërkojë mënyra për ta mbajtur Amerikën të kënaqur me kosto minimale. Lufta me Iranin mund të ishte një mundësi e tillë: lejimi i përdorimit të bazave ushtarake ose hapësirës ajrore do të ndihmonte në forcimin e marrëdhënieve me administratën amerikane.
Por shumë vende europiane kanë hezituar. Kjo ka irrituar SHBA-në. Rubio deklaroi së fundmi: “Nëse kemi arritur në një pikë ku NATO do të thotë që nuk mund të përdorim bazat për të mbrojtur interesat tona, atëherë kjo është një rrugë njëkahëshe”, duke shtuar se Uashingtoni mund të “rishqyrtojë” marrëdhënien me NATO-n.
Në periudhën pas Luftës së Ftohtë, Europa e ka justifikuar rëndësinë e saj për SHBA-në pikërisht përmes ofrimit të bazave ushtarake. Por reagimi ndaj luftës me Iranin ka treguar se këto privilegje mund të kufizohen në çdo moment.
Për administratën Trump dhe një pjesë të konservatorëve amerikanë, NATO është e dobishme sepse i lejon SHBA-së të përdorë baza ushtarake dhe të ruajë kontrollin strategjik në Atlantik. Ajo nuk shihet më si një aleancë “e shenjtë”, siç e përshkruante shpesh ish-presidenti Joe Biden.
Nga ana tjetër, pa SHBA-në, Europa do të përballej me rreziqe serioze: Ballkani mund të destabilizohej sërish, Rusia mund të përpiqej të rifitonte ndikimin në hapësirat e saj të dikurshme, dhe tensionet mes vetë vendeve europiane mund të rishfaqeshin.
Në thelb, kjo do të duhej të ishte një marrëveshje e lehtë për Europën: të lejonte përdorimin e bazave dhe të ofronte mbështetje minimale, në këmbim të mbrojtjes amerikane. Por kjo nuk ka ndodhur.
Brukseli mund të argumentojë se kjo nuk ishte lufta e tij. Por nëse kjo është mënyra se si Europa e justifikon rëndësinë e NATO-s për SHBA-në, atëherë Uashingtoni mund të mos e blejë më këtë argument.