Trump pohon përparim në bisedimet sekrete me Iranin ndërsa sulmet raketore dhe grumbullimi i trupave amerikanë rrisin frikën e një lufte rajonale më të gjerë
Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi papritur këtë javë se bisedimet me Iranin po jepnin përparime të mëdha, një pohim që erdhi në një kohë kur sulmet dhe kërcënimet në rajon po rriteshin, ndërsa qëllimet e Shteteve të Bashkuara në konflikt ende nuk janë të qarta.
Figura të shumta të udhëheqjes iraniane kanë mohuar deri tani çdo negociatë, duke premtuar të luftojnë “deri në fitoren e plotë”. Shtete si Egjipti, Pakistani, Turqia dhe vendet e Gjirit po përpiqen në mënyrë diskrete të organizojnë bisedime, por përpjekjet duket se janë ende në faza fillestare.
Në praktikë, konflikti duket se po eskalon: Irani lëshoi sulme të përditshme në Lindjen e Mesme të martën dhe të mërkurën. Ndërkohë, mijëra Marins amerikanë po dërgoheshin drejt Gjirit, dhe Ushtria amerikane po përgatiste të dislokonte të paktën 1,000 trupa nga 82nd Airborne Division në Lindjen e Mesme në ditët e ardhshme.
Kush po negocion me kë?
Që nga fillimi i luftës më 28 shkurt, Trump ka përcaktuar objektiva të ndryshueshme dhe shpesh të paqartë për fushatën amerikane. Ai ka folur për dobësimin ose shkatërrimin e kapaciteteve raketore iraniane dhe aftësinë e tyre për të kërcënuar fqinjët, që janë objektiva me fleksibilitet.
Qëllimi më i fortë është sigurimi që Irani kurrë të mos ndërtojë armë bërthamore, dhe Trump ka insistuar se kjo do të jetë pjesë e çdo marrëveshjeje. Një prioritet tjetër është rindërtimi i qarkullimit në Ngushticën e Hormuzit, një rrugë jetike për transportin e naftës që Irani e bëri pothuajse të papërdorshme kur filloi lufta.
Trump ka deklaruar se po përpiqet të angazhohet me liderë iranianë, duke u larguar nga ideja e rrëzimit të Republikës Islamike, ndërsa Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu vazhdon të thotë se qëllimi i luftës është të ndihmojë iranianët të rrëzojnë regjimin.
Trump pretendoi se emissari i SHBA, Steve Witkoff, dhe dhëndri i tij Jared Kushner zhvilluan bisedime të dielën me një udhëheqës iranian që ai e përshkroi si “njeriu më i respektuar dhe shumë i arsyeshëm”. Më vonë u zbulua se personi ishte Mohammad Bagher Ghalibaf, kryetar i parlamentit iranian dhe figurë e shquar jo fetare. Megjithatë, Ghalibaf mohoi çdo negociatë, duke e quajtur njoftimin “lajm të rremë” për të manipuluar tregjet.
Sipas burimeve anonime, ka pasur komunikim të drejtpërdrejtë midis ministrit të jashtëm iranian Abbas Araghchi dhe Witkoff, por asnjëra palë nuk e ka konfirmuar publikisht.
Kush po ndihmon në organizimin e bisedimeve?
Shtetet e Bashkuara kanë rënë dakord “në parim” të marrin pjesë në bisedime në Pakistan, sipas zyrtarëve pakistanezë dhe egjiptianë, ndërsa ndërmjetësit po përpiqen të bindin Iranin. Qëllimi është ndërtimi i besimit dhe arritja e një ndalese të përkohshme të luftimeve, si dhe një “mekanizëm” për të rihapur Ngushticën e Hormuzit.
Administrata amerikane ka dorëzuar një plan 15-pikësh për Iranin përmes ndërmjetësve pakistanezë, të cilët ofruan edhe mikpritjen e bisedimeve të rinovuara. Megjithatë, dërgimi i trupave shtesë nga SHBA po shihet si një manovër për të ruajtur fleksibilitet në veprimet e ardhshme, përfshirë mundësinë e marrjes së ishullit Kharg, ku transportohet 90% e naftës së Teheranit.
Kush është në krye në Teheran?
Pavarësisht bombardimeve të rënda dhe vrasjes së shumë figurave të larta, përfshirë Ayatollah Ali Khamenei, struktura e ushtrisë iraniane duket e qëndrueshme. Ayatollah Mojtaba Khamenei, i emëruar pas vdekjes së babait, nuk është parë publikisht. Brendësia e Iranit përfshin ushtrinë, Revolutionary Guard (IRGC) dhe figura politike si Ghalibaf, Araghchi dhe presidenti Masoud Pezeshkian.
Çfarë kërkon Irani nga bisedimet?
- Marrëveshje e plotë për fundin e luftës, jo vetëm armëpushim.
- Garanci për mos-agresion në të ardhmen dhe kompensim financiar për bombardimet.
- Heqja e plotë e sanksioneve.
Irani gjithashtu vazhdon të mbështesë grupe militante në rajon, përfshirë Hamas, Hezbollah dhe Houthi-t, ndërsa sulmet e fundit janë kryesisht për të mbështetur Libanin dhe Palestinën.
Çfarë po ndodh me Izraelin?
Izraeli nuk është pjesë e negociatave, por do të ndjekë udhëzimet e SHBA-së. Netanyahu ka përshëndetur përpjekjet diplomatike të Trump, por paralajmëroi se Izraeli do të vazhdojë sulmet ndaj armiqve për momentin.
Organizata Ndërkombëtare e Migracionit (IOM) raportoi se rreth 1 milion njerëz janë zhvendosur në Liban për shkak të luftimeve javët e fundit.