Nga Brussels Signal
Më 17 dhjetor, Parlamenti Europian miratoi një rezolutë që mbështet nismën e ashtuquajtur My Voice, My Choice. E paraqitur si çështje e të drejtave themelore dhe e shëndetit të grave, kjo rezolutë përbën në fakt një tjetër shembull të një prirjeje gjithnjë e më shqetësuese: tejkalimin sistematik të kompetencave nga institucionet e Bashkimit Europian në fusha që, sipas Traktateve, mbeten kompetencë ekskluzive e shteteve anëtare.
Ligji mbi abortin është një nga këto fusha. BE-ja nuk ka asnjë kompetencë për të rregulluar mbrojtjen e jetës njerëzore para lindjes. Kjo nuk është një hollësi juridike dytësore, por një gur themeli i rendit kushtetues europian, i mbështetur në parimin e dhënies së kompetencave (conferral), të sanksionuar në nenin 5 të Traktatit për Bashkimin Europian. Megjithatë, Parlamenti Europian ka zgjedhur edhe një herë të sillet sikur ky parim të ishte opsional, politikisht i papërshtatshëm ose thjesht i vjetëruar.
Nisma My Voice, My Choice i bën thirrje BE-së të sigurojë akses universal në shërbimet e abortit në të gjithë Europën, duke e paraqitur abortin shprehimisht si “kujdes shëndetësor”. Duke e mbështetur këtë nismë, Parlamenti jo vetëm që promovon një axhendë ideologjike radikale, por edhe ushtron presion mbi legjislacionet kombëtare në një fushë ku duhet të mbizotërojë vetëvendosja demokratike. Ky nuk është një rast i izoluar. Ai është pjesë e një procesi të përshpejtuar centralizimi, përmes të cilit institucionet europiane zgjerojnë ndikimin e tyre përtej kompetencave që u janë dhënë nga shtetet anëtare.
Prej vitesh, Parlamenti Europian i ka përdorur rezolutat jo-detyruese si një mjet presioni politik kundër sovranitetit kombëtar. Në tekste të njëpasnjëshme, ai i është referuar abortit si “kujdes për abortin”, ka denoncuar kufizimet e abortit si shkelje të të drejtave të njeriut dhe madje, në nëntor, e ka përshkruar mungesën e aksesit në abort si një formë “dhune”. Këto manovra retorike nuk janë të pafajshme. Ato synojnë të riformësojnë kategoritë ligjore dhe morale përmes përsëritjes, pavarësisht nga Traktatet.
Në këtë kontekst, vlen të kujtohet se Parlamenti Europian e ka etiketuar dy herë zyrtarisht Institutin Ordo Iuris, ku unë jam Kryetar i Bordit Drejtues, si “fundamentalistë të krishterë ultra-konservatorë” — jo për ndonjë veprimtari të paligjshme, por thjesht për mbrojtjen e të drejtës për jetën që nga konceptimi, një qëndrim plotësisht legjitim dhe i mbrojtur kushtetuesisht në shumë shtete anëtare. Kjo gjuhë është zbuluese. Ajo tregon se si zërat kundërshtues delegjitimohen, ndërsa konformizmi ideologjik imponohet nën flamurin e “vlerave europiane”.
Megjithatë, edhe mbështetësit më të zjarrtë të Parlamentit duhet të pranojnë një fakt bazë juridik: politika e abortit nuk i është transferuar kurrë BE-së. Nuk ekziston asnjë bazë traktatore për veprim të BE-së në këtë fushë. Ajo që po shohim, pra, nuk është integrim përmes ligjit, por integrim përmes presionit politik, manipulimit semantik dhe këmbënguljes institucionale.
Nëse Parlamenti Europian do të ishte institucioni i vetëm që angazhohet në këtë tejkalim kompetencash, dëmi ndoshta do të ishte ende i menaxhueshëm. Fatkeqësisht, nuk është kështu. Përshkallëzimi më dramatik ka ardhur nga Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Europian (GJDBE), jurisprudenca e fundit e së cilës shënon një shkëputje vendimtare nga ekuilibri kushtetues mbi të cilin u ndërtua BE-ja.
Në një vendim të dhënë javën e kaluar kundër Polonisë, GJDBE kaloi një Rubikon ligjor dhe politik. Për herë të parë në terma kaq të qartë, ajo pohoi primatin e praktikës së saj gjyqësore mbi kushtetutat kombëtare. Sipas Gjykatës, gjykatat kombëtare nuk mund të mbështeten më në normat kushtetuese për të lënë mënjanë të drejtën e BE-së ashtu siç interpretohet nga GJDBE. Me fjalë të tjera, edhe dispozitat më të larta kushtetuese të shteteve anëtare duhet t’i nënshtrohen interpretimit të së drejtës së BE-së nga Gjykata.
Kjo nuk është thjesht një riafirmim i primatit të së drejtës së BE-së mbi legjislacionin e zakonshëm kombëtar — një parim i pranuar prej kohësh brenda disa kufijve. Është krijimi i një hierarkie krejtësisht të re, në të cilën GJDBE e vendos veten praktikisht mbi kushtetutat kombëtare. Duke vepruar kështu, Gjykata i atribuon vetes fuqinë për të përcaktuar njëanshmërisht shtrirjen e kompetencave të BE-së, duke e zbrazur nga përmbajtja reale parimin e dhënies së kompetencave.
Pasojat janë të thella. BE-ja nuk u konceptua kurrë si një super-shtet kushtetues me një gjykatë supreme mbi gjykatat kushtetuese kombëtare. Traktatet mbështeten në supozimin se shtetet anëtare mbeten “zotër të Traktateve”, duke transferuar vullnetarisht kompetenca të caktuara, ndërsa ruajnë autoritetin kushtetues përfundimtar. Vendimi i fundit i GJDBE-së e përmbys këtë logjikë.
Ky vendim nuk qëndron i vetëm. Ai përshtatet në një model më të gjerë aktivizmi gjyqësor, përmes të cilit GJDBE ka zgjeruar gradualisht ndikimin e BE-së në fusha tradicionalisht të rezervuara për sovranitetin kombëtar.
Në nëntor, Gjykata detyroi shtetet anëtare të njohin martesat e të njëjtit seks të lidhura në shtete të tjera të BE-së, edhe kur e drejta kombëtare ose dispozitat kushtetuese e përkufizojnë ndryshe martesën. E drejta familjare, megjithatë, nuk i është transferuar kurrë BE-së dhe mbetet subjekt i unanimitetit në Këshill, kur ekzistojnë efekte ndërkufitare. Pavarësisht kësaj, Gjykata përdori lirinë e lëvizjes si pretekst për të imponuar pasoja të thella shoqërore.
Më herët këtë vit, GJDBE vendosi se shtetet anëtare duhet të lejojnë ndryshimin e gjinisë së regjistruar në gjendjen civile mbi bazën e vetë-identifikimit subjektiv, duke u mbështetur në rregullat e BE-së për mbrojtjen e të dhënave. Edhe një herë, një kompetencë teknike u instrumentalizua për të riformësuar norma themelore shoqërore.
Në korrik, Gjykata minoi më tej kontrollin kombëtar mbi migracionin duke lejuar gjykatat vendase të shpërfillin listat e “vendeve të sigurta të origjinës” të përcaktuara nga qeveritë, duke dobësuar aftësinë e shteteve për të menaxhuar politikat e azilit dhe dëbimit.
Së bashku, këto vendime tregojnë një trajektore të qartë: kompetencat e BE-së nuk kufizohen më nga Traktatet, por rikonceptohen vazhdimisht përmes interpretimit gjyqësor, pa pëlqim demokratik dhe pa rishikim formal të Traktateve.
Centralizimi ligjor po përforcohet tani edhe nga presioni financiar. Siç ka analizuar Ordo Iuris, kuadri i ri financiar shumëvjeçar i propozuar nga Komisioni Europian do ta rriste ndjeshëm ndikimin e Komisionit mbi shtetet anëtare. Përmes mekanizmave të kushtëzimit, “piketa” dhe vlerësimeve diskrecionale të përputhshmërisë me kritere të paqarta të “shtetit të së drejtës”, aksesi në fondet e BE-së shndërrohet në një mjet të fuqishëm disiplinimi politik.
Sovraniteti buxhetor — një element thelbësor i vetëqeverisjes demokratike — po kufizohet gjithnjë e më shumë nga organe mbikombëtare që nuk gëzojnë legjitimitet të drejtpërdrejtë zgjedhor. Qeveritë kombëtare detyrohen të përshtatin legjislacionin dhe prioritetet politike jo përmes debatit parlamentar, por nën kërcënimin e sanksioneve financiare.
Ky kombinim i supremacisë gjyqësore, aktivizmit parlamentar dhe kushtëzimit buxhetor krijon një sistem në të cilin pushteti real largohet gradualisht nga institucionet kombëtare të përgjegjshme para qytetarëve dhe përqendrohet te aktorë teknokratikë dhe gjyqësorë në nivel të BE-së.
Rezultati është një deficit demokratik gjithnjë e më i thellë. Institucionet më të fuqishme të BE-së — Komisioni Europian dhe GJDBE — veprojnë pa një mandat të drejtpërdrejtë nga qytetarët europianë. Parlamenti Europian, pavarësisht pretendimeve të tij, nuk përfaqëson një demos të vetëm europian dhe, për rrjedhojë, i mungon legjitimiteti politik i një legjislature të vërtetë.
Ndërsa institucionet e BE-së ndërhyjnë gjithnjë e më shumë në fusha si e drejta familjare, bioetika, liria e ndërgjegjes dhe siguria e brendshme, hendeku midis vendimmarrësve dhe qytetarëve thellohet. Elektoratet kombëtare mund t’i largojnë qeveritë përmes votës, por nuk mund të votojnë kundër gjyqtarëve europianë apo komisionerëve që rishkruajnë shtrirjen e pushtetit të BE-së.
Ky erozion i demokracisë përfaqësuese nuk është aksidental. Ai është pasoja logjike e një procesi integrimi që ka braktisur subsidiaritetin në favor të centralizimit dhe pluralizmin në favor të uniformitetit ideologjik.
Europa ka arritur tashmë në një pikë kritike. Nëse kjo trajektore vazhdon, ekzistojnë vetëm dy përfundime realiste: ose Bashkimi do të shndërrohet në një super-shtet shumë të centralizuar dhe jo demokratik, të qeverisur nga gjykata dhe komisione në vend të qytetarëve dhe parlamenteve — ose do të shpërbëhet përfundimisht nën peshën e krizës së vet të legjitimitetit.
Alternativa e vetme është një reformë e thellë e Traktateve, si ajo e propozuar bashkërisht nga Instituti Ordo Iuris i Polonisë dhe Mathias Corvinus Collegium i Hungarisë, në raportin me titull The Great Reset: Restoring Member State Sovereignty in the European Union. Kjo nënkupton rivendosjen e primatit të kushtetutave kombëtare, rikthimin e parimit të subsidiaritetit, kufizimin e kompetencave të institucioneve të BE-së vetëm në ato të dhëna shprehimisht dhe kthimin e pushtetit real vendimmarrës te qeveritë e zgjedhura në mënyrë demokratike. Nëse kjo mund të arrihet përmes një “kthimi te rrënjët” e bashkëpunimit europian apo do të kërkojë një rivendosje më radikale institucionale, mbetet një çështje e hapur.
Ajo që nuk është më e qëndrueshme është iluzioni se BE-ja mund të vazhdojë të zgjerojë pushtetet e saj në heshtje, pa pasoja politike. Rezoluta My Voice, My Choice nuk ka të bëjë vetëm me abortin. Ajo është simptomë e një rrëshqitjeje më të gjerë kushtetuese — një rrëshqitje që kërcënon si sovranitetin kombëtar, ashtu edhe vetë të ardhmen e bashkëpunimit europian.
Nëse Europa do të mbijetojë si një bashkësi kombesh të lira dhe jo si një perandori burokratike, kjo rrëshqitje duhet të ndalet — tani.