SERIA I
Si u kap shteti digjital nga një grup i strukturuar kriminal
Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), institucioni që administron “zemrën digjitale” të shtetit shqiptar, rezulton e përfshirë në një dosje penale të rëndë të Prokurorisë së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, e cila hedh dritë mbi një skemë të mirëorganizuar kriminale për manipulimin e tenderëve publikë dhe përfitimin e paligjshëm të fondeve shtetërore.
Sipas hetimit të SPAK, një grup personash kanë vepruar në bashkëpunim për të kontrolluar procedurat e prokurimit në AKSHI, duke paracaktuar fituesit e tenderëve dhe duke ndërtuar kritere përjashtuese për operatorët ekonomikë që nuk ishin pjesë e skemës.
Hetimi përmend me emra shtetasit Ergys Agasi, Ermal Beqiri, Mirlinda Karçanaj, Hava Delibashi, Erjon Ismailaj, Andis Papa, Rogers Rryta dhe Gezim Hoxha, të cilët dyshohen se kanë pasur role të ndara dhe funksionale brenda këtij mekanizmi.
Tenderët, sipas SPAK, nuk zhvilloheshin për të përzgjedhur ofertën më të mirë, por për të justifikuar ligjërisht një vendim të marrë paraprakisht. Kriteret teknike dhe financiare hartoheshin në mënyrë selektive, duke garantuar skualifikimin e subjekteve konkurruese dhe duke siguruar fitoren e operatorëve të lidhur me grupin. Vlerat e projekteve manipuloheshin artificialisht, duke krijuar hapësira të mëdha për përfitime të paligjshme.
Në këtë fazë të parë të skemës, AKSHI shfaqet si një institucion ku procedurat zyrtare janë përdorur për të maskuar një veprimtari kriminale të mirëstrukturuar. Kjo dosje shënon një nga rastet e para ku shteti digjital nuk përmendet më si projekt modernizimi, por si terren abuzimi dhe kapjeje institucionale.
SERIA II
Tenderë të paracaktuar, kritere fiktive dhe prova audio: analiza e manipulimit në AKSHI
Dosja e SPAK për AKSHI-n zbulon në detaje mënyrën se si tenderët publikë janë kthyer në instrument për përfitim privat. Hetimi dokumenton se përpara se një procedurë të shpallej zyrtarisht, fituesi ishte vendosur paraprakisht, ndërsa dokumentacioni shërbente vetëm për të ndërtuar një fasadë ligjore.
Në provat audio dhe video të administruara nga prokuroria, personat nën hetim diskutojnë hapur mbi vlerat e projekteve, mbi përjashtimin e operatorëve të padëshiruar dhe mbi mënyrën se si kriteret teknike do të hartoheshin për t’iu përshtatur subjekteve fituese. Përmendja e shifrave konkrete dhe e përqindjeve të fitimit përforcon dyshimin se procesi i prokurimit ka qenë tërësisht i kontrolluar.
Sipas SPAK, operatorë ekonomikë që plotësonin kushtet ligjore janë skualifikuar me arsye formale, ndërsa subjektet e lidhura me skemën janë shpallur fituese pavarësisht mungesës së konkurrencës reale. Ky mekanizëm ka prodhuar një konkurrencë fiktive, ku rezultati ishte i parashikueshëm dhe i garantuar.
Hetimi evidenton gjithashtu se komunikimet mes personave të përfshirë nuk kanë qenë sporadike. Të dhënat nga qelizat telefonike dhe gjurmët dixhitale tregojnë koordinim të vazhdueshëm, takime të shpeshta dhe sinkronizim të plotë mes vendimmarrjes administrative dhe interesave private.
SERIA III
Kur konkurrenca mbyllet me dhunë: nga tenderët e AKSHI-t te kërcënimet, rrëmbimet dhe heshtja e detyruar e biznesit
Dosja e SPAK për AKSHI-n merr një kthesë edhe më të rëndë kur zbardh faktin se skema e manipulimit të tenderëve nuk është mbështetur vetëm në dokumente dhe vendime administrative, por edhe në përdorimin e drejtpërdrejtë të dhunës. Hetimi evidenton se operatorë ekonomikë, të cilët kanë tentuar të kundërshtojnë skualifikimet e padrejta dhe paracaktimin e fituesve, janë përballur me presione serioze, kërcënime dhe me pengmarrje.
Sipas SPAK, bizneset që kanë ushtruar të drejtën ligjore të ankimit ndaj procedurave të prokurimit të AKSHI-t janë identifikuar shpejt nga grupi i strukturuar kriminal si “rrezik” për vazhdimësinë e skemës. Në vend që ankesat të përballeshin në rrugë institucionale, mekanizmi kriminal ka zgjedhur rrugën e frikësimit. Kërcënimet kanë pasur për qëllim të qartë të detyronin operatorët ekonomikë të tërhiqeshin nga procedurat e ankimit dhe të hiqnin dorë nga çdo përpjekje për të ndjekur çështjen ligjërisht.
Në aktet procedurale përmenden episode konkrete ku përfaqësues të bizneseve, si rasti i Gerond Meçes, janë ndaluar kundër vullnetit të tyre, janë izoluar përkohësisht dhe janë vënë nën presion psikologjik për të nënshkruar deklarata tërheqjeje ose për të mos vijuar më tej me ankimet pranë Komisionit të Prokurimit Publik. Këto veprime, sipas SPAK, nuk kanë qenë të shkëputura, por pjesë e një strategjie të mirëorganizuar për të garantuar mbylljen e çdo rruge ligjore që mund të cenonte interesat e grupit.
Këtu dosja e AKSHI-t kalon një vijë të kuqe. Nga manipulimi i dokumenteve dhe procedurave, skema shndërrohet në një veprimtari tipike të krimit të organizuar, ku dhuna përdoret si instrument për kontrollin e tregut dhe eliminimin e konkurrencës. Prokuroria vëren se kërcënimet dhe heqja e paligjshme e lirisë kanë shërbyer si mesazh për gjithë tregun: kush kundërshton, përballet me pasoja.
Ky realitet shpjegon edhe mungesën e ankesave të vazhdueshme në disa procedura të AKSHI-t, pavarësisht vlerave të larta financiare dhe indicieve të forta për shkelje ligjore. Heshtja e biznesit, sipas SPAK, nuk ka qenë pasojë e mungesës së interesit, por rezultat i një klime frike të ndërtuar qëllimisht për të mbrojtur skemën kriminale.
SERIA IV
Paratë publike, pastrimi i tyre dhe përgjegjësia politike: pse dosja e AKSHI-t është vetëm maja e ajsbergut
Në fazën finale të dosjes, SPAK ndalet te rrjedha e parave publike të përfituara nga tenderët e manipuluar në AKSHI dhe mënyra se si këto fonde dyshohet se janë riqarkulluar për të fshehur origjinën e tyre kriminale. Hetimi ngre dyshime të forta se përfitimet financiare nga kontratat publike nuk janë konsumuar thjesht si fitim biznesi, por janë shpërndarë, transferuar dhe investuar përmes subjekteve tregtare dhe aktiviteteve të ndryshme, me qëllim pastrimin e produkteve të veprës penale.
Dokumentet e SPAK tregojnë se kontratat e përfituara në mënyrë të paligjshme kanë krijuar flukse të konsiderueshme financiare, të cilat janë menaxhuar jashtë logjikës normale të tregut. Këto para, të dala nga fonde publike, dyshohet se kanë ushqyer jo vetëm përfitime individuale, por edhe vetë funksionimin e grupit të strukturuar kriminal, duke garantuar vazhdimësinë e skemës.
Në këtë kontekst, përgjegjësia nuk mbetet vetëm penale, por shtrihet edhe në planin politik dhe institucional. Dosja e SPAK për AKSHI-n ngre pikëpyetje serioze mbi rolin e strukturave mbikëqyrëse, mbi heshtjen e institucioneve që kishin detyrimin ligjor të kontrollonin procedurat e prokurimit dhe mbi mungesën e reagimit ndaj sinjaleve të përsëritura për shkelje. Për vite me radhë, një institucion kyç i shtetit digjital ka funksionuar si territor i kapur, pa u vënë në diskutim realisht nga askush.
AKSHI, në këtë panoramë, nuk shfaqet si një institucion i dëmtuar nga veprimet e disa individëve të veçuar, por si një strukturë ku procedurat, vendimmarrja dhe kontrolli janë orientuar në mënyrë sistematike për t’i shërbyer një skeme kriminale. Kjo e bën dosjen jo thjesht një çështje penale, por një skandal institucional me pasoja të rënda për besimin publik dhe për vetë konceptin e shtetit digjital.
Dosja e AKSHI-t rrezikon të jetë vetëm maja e ajsbergut. Hetimi hap rrugë për verifikimin e kontratave të tjera, të procedurave të mëparshme dhe të lidhjeve të mundshme politike që kanë garantuar mosndëshkimin për një kohë të gjatë. Pyetja që mbetet është nëse ky hetim do të ndalet te hallkat e ndërmjetme apo do të shkojë deri në fund, aty ku merren vendimet strategjike.
Për Shqipërinë, kjo dosje është një test real për drejtësinë e re. Për shqiptarët, është një provë se si fondet publike dhe projektet e digjitalizimit mund të kthehen në instrumente grabitjeje, nëse institucionet kapen dhe lihen pa kontroll. Përgjigjja e drejtësisë ndaj kësaj çështjeje do të tregojë nëse shteti digjital do të mbetet një premtim i dështuar apo një sistem që mund të çlirohet nga kapja kriminale.