Fushata e Rusisë për rekrutimin e qytetarëve bjellorusë është kthyer në një mjet të rëndësishëm për rritjen e numrit të trupave në fushën e betejës, duke shfrytëzuar vështirësitë ekonomike dhe izolimin e tyre.
Rusia e ka parë prej kohësh Bjellorusinë si një rezervë të përshtatshme për të plotësuar radhët e ushtrisë së saj në luftën kundër Ukrainës, veçanërisht pas humbjeve të mëdha në front.
Varësia ekonomike e Minskut nga Moska, dobësia politike e regjimit të Aliaksandr Lukashenkos dhe pasiguritë ligjore që lidhen me Shtetin Union krijojnë kushte në të cilat Kremlini mund të veprojë me hapësirë të konsiderueshme manovrimi.
Në internetin bjellorus, muajt e fundit janë shfaqur një numër i madh njoftimesh që u ofrojnë qytetarëve mundësinë të nënshkruajnë kontratë me ushtrinë ruse. Ato qarkullojnë kudo: në kanalet e Telegramit, në grupet e Viber-it dhe në faqet lokale ku njerëzit diskutojnë për çështje të përditshme.
Në disa raste, situata duket pothuajse surrealiste: mes njoftimeve për shitjen e perimeve apo kërkimit të një mësuesi privat shfaqet papritur një ofertë që premton “pagë të lartë, përfitime dhe shtetësi ruse” në këmbim të shkuarjes në luftë.
Hetime të kryera nga DW, TVNET, CityDog dhe Current Time kanë dokumentuar një rritje të ndjeshme të këtyre njoftimeve.
Nisma për të drejtat e njeriut Belpol publikon rregullisht shembuj të reklamave ku rekrutuesit përdorin numra telefoni bjellorusë për të krijuar besim te personat që synojnë.
Në kanalin e Belpol në Telegram shfaqen mesazhe që premtojnë pagesa të mëdha, ndihmë për shlyerjen e kredive, “anulimin e dënimeve penale” dhe marrjen e shpejtë të shtetësisë ruse.
Në rrjetin X, llogaria e OSB Belpol ka publikuar pamje të njoftimeve ku bjellorusëve u ofrohet një kontratë me ushtrinë ruse, një pagesë fillestare prej 4.35 milionë rublash dhe pajisja e shpejtë me pasaportë ruse.
Këto raste nuk duken si incidente të izoluara, por si pjesë e një fushate të organizuar që synon veçanërisht njerëzit në situata të vështira sociale dhe ekonomike.
Çfarë u premtojnë rekrutuesit?
Bjellorusëve u premtohen shuma që arrijnë në dhjetëra mijëra euro, paga të larta, strehim, ushqim, pension ushtarak dhe sigurim jete.
Disa njoftime premtojnë madje edhe “zgjidhjen e problemeve me ligjin”. Kjo është veçanërisht problematike, pasi pjesëmarrja në një konflikt të armatosur jashtë vendit konsiderohet aktivitet mercenar sipas Kodit Penal të Bjellorusisë dhe mund të dënohet me deri në shtatë vjet burg.
Rekrutuesit këmbëngulin se shërbimi është “i ligjshëm”, duke pretenduar se nuk bëhet fjalë për aktivitet mercenar, por për “shërbim në ushtrinë e Shtetit Union”.
Kush nënshkruan kontratat?
Studimet tregojnë se shumica e personave të rekrutuar janë burra nga qytete të vogla dhe zona rurale, njerëz me të ardhura të ulëta, borxhe ose probleme të mëparshme me ligjin.
Shumë prej tyre nuk i kuptojnë pasojat ligjore të vendimit. Disa kërkojnë thjesht një mënyrë për të fituar shpejt para, pa e kuptuar se mund të dërgohen në sektorët më të rrezikshëm të frontit.
Aktivistët për të drejtat e njeriut paralajmërojnë se ushtarët e huaj që nënshkruajnë kontrata me ushtrinë ruse shpesh vendosen në njësitë e sulmit, ku numri i viktimave është veçanërisht i lartë.
Skema e rekrutimit është e thjeshtë dhe efektive.
Një person sheh një njoftim në rrjetet sociale dhe kontakton rekrutuesin, i cili përdor një numër telefoni bjellorus. Më pas i shpjegohen pagesat, përfitimet dhe “ligjshmëria” e pretenduar e shërbimit.
Pas kësaj, personit i ofrohet përgatitja e shpejtë e dokumenteve dhe udhëtimi drejt Rusisë, zakonisht përmes Smolenskut ose Pskovit.
Atje nënshkruhet kontrata dhe personi bëhet pjesë e forcave të armatosura ruse. Në atë pikë, mundësia për t’u tërhequr është pothuajse zero.
Për ata që pranojnë të nënshkruajnë kontratën, pasojat mund të jenë tragjike.
Përveç rrezikut për të humbur jetën, ata mund të përballen me përgjegjësi penale në Bjellorusi, humbje të mundshme të shtetësisë ose kufizime të të drejtave të tyre.
Shumë prej tyre përfundojnë si “mish për top” në një luftë të dikujt tjetër, të cilën shpesh nuk e kuptojnë plotësisht.
Reagimi i shoqërisë dhe shtetit
Shoqëria bjelloruse në përgjithësi e ka pritur me shqetësim këtë fenomen.
Qytetarët ankohen për rekrutimet masive përmes mesazheve të padëshiruara. Disa u drejtohen edhe Ministrisë së Brendshme, por përgjigjja institucionale është pothuajse inekzistente.
Regjimi i Lukashenkos nuk e pranon zyrtarisht se rekrutimi po zhvillohet, por as nuk ndërmerr masa për ta ndaluar.
Bjellorusia është shumë e varur nga subvencionet ruse për të hyrë në një përplasje të hapur me Kremlinin.
Ndërkohë, masat e mobilizimit brenda vendit po shtohen, duke ushtruar presion të mëtejshëm mbi burrat në moshë për shërbimin ushtarak.
Rekrutimi, pjesë e strategjisë së Kremlinit
Rekrutimi i bjellorusëve nuk duket të jetë rezultat vetëm i disa njoftimeve të rastësishme apo iniciativave të individëve.
Sipas analizës së paraqitur në material, bëhet fjalë për një fushatë të koordinuar, të integruar në strategjinë e Kremlinit për zgjerimin e rezervës njerëzore të përdorur në luftën kundër Ukrainës.
Kuadri ligjor i Shtetit Union i jep Moskës hapësirë shtesë për veprim. Në aspektin formal, qytetarët e Bjellorusisë dhe Rusisë kanë “të drejta të barabarta”, ndërsa institucionet ruse po përpiqen ta paraqesin këtë parim edhe si “detyrime të barabarta”, përfshirë detyrimin për shërbimin ushtarak.
Instituti për Studimin e Luftës (ISW) ka paralajmëruar se një interpretim i tillë mund të përdoret si bazë për të ushtruar presion ndaj bjellorusëve dhe përpjekje për mobilizimin e tyre.
Sipas kritikëve të kësaj politike, Rusia po shfrytëzon cenueshmërinë ekonomike dhe sociale të shoqërisë bjelloruse, izolimin e saj informativ dhe varësinë politike të Minskut për ta kthyer Bjellorusinë në një burim shtesë të fuqisë njerëzore për luftën.
Dhe sa më shumë të zgjasë lufta, aq më agresive bëhet kjo fushatë rekrutimi.