Shtetet e Bashkuara kanë akuzuar Bashkimin Evropian dhe disa prej shteteve të tij anëtare se përbëjnë një pjesë të rëndësishme të një rrjeti global që i mundëson Kinës t’u shmanget tarifave amerikane, duke i dërguar mallrat përmes vendeve të treta, sipas një raporti të Shtëpisë së Bardhë të publikuar më 13 gusht.
Dokumenti prej 25 faqesh, me titull “The Great Transshipment Scam” dhe i hartuar nga Zyra e Politikës së Tregtisë dhe Prodhimit në Shtëpinë e Bardhë, e rendit BE-në në kategorinë më të lartë të rrezikut – Nivelin 1, të cilin e cilëson si “liderë me shkallë të diversifikuar” – së bashku me Kanadanë, Meksikën, Indinë, Japoninë, Korenë e Jugut, Izraelin dhe Tajvanin.
Raporti i përshkruan këto vende dhe juridiksione si ekonomi që trajtojnë vëllime të mëdha të mallrave të lidhura me Kinën, ndërsa shërbejnë edhe si platforma të rëndësishme për eksportet drejt Shteteve të Bashkuara.
Sipas dokumentit, rreziku i pretenduar i rieksportimit përmes vendeve të treta është “i ndërthurur me flukse të gjera dhe legjitime tregtare”.
Raporti nuk pretendon se çdo dërgesë apo kompani është e përfshirë në veprimtari të paligjshme, por argumenton se shkalla e tregtisë së lidhur me Kinën dhe rrjetet e sofistikuara logjistike i bëjnë këto ekonomi të ekspozuara ndaj praktikave të ndryshimit të origjinës së mallrave.
Brenda BE-së, raporti veçon disa shtete anëtare sipas rolit të tyre funksional. Polonia, Çekia, Hungaria dhe Rumania identifikohen si pjesë e një “brezi të përpunimit në Evropën Qendrore dhe Lindore”, ku komponentët kinezë mund t’i nënshtrohen montimit përfundimtar, testimit, ripaketimit ose përpunimit përpara se të dërgohen në Shtetet e Bashkuara me dokumentacion evropian.
Belgjika dhe Holanda renditen ndër “platformat e zhvilluara logjistike”, të vlerësuara për sistemet e tyre të avancuara doganore, portet me ujëra të thella, kompanitë tregtare, magazinat doganore dhe rrjetet globale të rieksportit. Në këtë grup përfshihen gjithashtu Kanadaja, Singapori, Zvicra dhe Turqia.
Peter Navarro, drejtuesi i zyrës së Shtëpisë së Bardhë që hartoi raportin, u tha gazetarëve gjatë një konference telefonike: “Për vite me radhë, skema e madhe e rieksportimit ka lejuar Kinën komuniste të fshehë eksportet e saj përmes më shumë se 40 vendeve, duke i grabitur Thesarit tonë dhjetëra miliarda dollarë dhe duke u vjedhur pagat punëtorëve amerikanë.”
Dokumenti e karakterizon këtë praktikë si “mashtrim të maskuar pas dokumenteve”, që përfshin rietiketimin, përpunimin minimal, ri-faturimin ose deklarimet e rreme për vendin e origjinës, të cilat nuk përmbushin kriterin ligjor të transformimit thelbësor të produktit.
Vlerësimet për vlerën vjetore të mallrave potencialisht të paligjshme të rieksportuara përmes vendeve të treta variojnë nga rreth 40 miliardë dollarë (34.7 miliardë euro), sipas Goldman Sachs, deri në 303 miliardë dollarë (262.7 miliardë euro), sipas Altana. Vlerësimet qendrore janë rreth 60 miliardë dollarë (52 miliardë euro), sipas Këshillit të Këshilltarëve Ekonomikë të Shtëpisë së Bardhë, dhe 75 miliardë dollarë (65 miliardë euro), sipas Exiger.
Raporti thekson se këto pesë vlerësime nuk duhet të mblidhen së bashku, pasi bazohen në të dhëna, përzgjedhje produktesh dhe përkufizime të ndryshme të rieksportimit të paligjshëm.
Humbjet vjetore të të ardhurave nga tarifat vlerësohen nga 19 deri në 26 miliardë dollarë (16.5–22.5 miliardë euro), në skenarin qendror, i cili supozon 75 miliardë dollarë në mallra të rieksportuara çdo vit dhe diferenca tarifore prej 25% deri në 35%.
I njëjti skenar nënkupton se rreth 450,000 vende pune në SHBA janë zhvendosur ose humbur dhe se prodhimi vjetor i ekonomisë amerikane është reduktuar me deri në 150 miliardë dollarë (130 miliardë euro).
Gjetjet e raportit vijnë në një kohë kur Komisioni Evropian po shqyrton tashmë përmasat e mallrave kineze të devijuara drejt tregut të BE-së, pas valëve të njëpasnjëshme të tarifave amerikane gjatë presidencës së Donald Trump, mes shqetësimeve se këto flukse mund të dëmtojnë prodhuesit evropianë.
Komisioni ngriti një task-forcë për mbikëqyrjen e importeve më 7 prill 2025 dhe dy muaj më vonë aktivizoi një mekanizëm për monitorimin e të dhënave doganore. Komisioneri për Tregtinë, Maroš Šefčovič, tha se kjo do të forconte kapacitetin e bllokut për të frenuar rritjet e importeve të devijuara.
Zyrtarët kanë deklaruar më herët se do të monitoronin gjithashtu rreziqet e mundshme të rieksportimit përmes vendeve të treta, të lidhura me këto devijime.
Raporti e gjurmon zgjerimin e këtij rrjeti te tarifat e para të vendosura ndaj Kinës në bazë të Seksionit 301 në korrik 2018. Ato tarifa mbulonin afro 70% të eksporteve kineze drejt Shteteve të Bashkuara, ose rreth 370 miliardë dollarë (320.8 miliardë euro) mallra, si dhe diferencat tarifore të krijuara nga masat e mëvonshme amerikane.
Raporti paralajmëron se vendet e tjera që përballen me tarifa më të larta mund të kopjojnë të njëjtin model dhe njofton forcimin e kontrolleve, përfshirë përdorimin e mjeteve të inteligjencës artificiale (AI) për zbulimin e modeleve të pazakonta të kalimit të mallrave në kufi.
Dokumenti e quan sistemin e planifikuar “Kufiri Detektiv” (“Detective Border”) dhe e lidh atë me Urdhrin Ekzekutiv 14411, të nënshkruar nga Trump më 3 qershor 2026, i cili forcon rregullat për importuesin e regjistruar, kërkesat për garanci financiare dhe deklarimin e pronësisë.
Dogana dhe Mbrojtja Kufitare e SHBA-së ka regjistruar tashmë një rritje të aktivitetit të kontrollit. Numri i dërgesave të sinjalizuara për mospërputhje pas çlirimit nga dogana është rritur nga 93,744 në 323,677, ndërsa vlerësimet për detyrimet dhe të ardhurat përkatëse janë rritur nga 9.6 miliardë në 25.8 miliardë dollarë (8.3–22.4 miliardë euro).
Raporti është publikuar disa javë përpara vizitës së pritshme të presidentit kinez Xi Jinping në Shtetet e Bashkuara në shtator, ndërsa pritet edhe një raund i ri bisedimesh tregtare mes Uashingtonit dhe Pekinit.
“Brussels Signal” iu drejtua Komisionit Evropian për të marrë një koment mbi akuzat, por nuk kishte marrë përgjigje në momentin e publikimit.