SHBA-ja dhe Irani kanë arritur një marrëveshje paraprake për t’i dhënë fund konfliktit mes dy vendeve dhe për të rihapur Ngushticën e Hormuzit, një zhvillim që ka sjellë rënie të menjëhershme të çmimeve të naftës në tregjet ndërkombëtare.
Marrëveshja, e cila konsiderohet si përparimi më i madh drejt zgjidhjes së konfliktit që ka shkaktuar mijëra viktima dhe tronditje në tregjet energjetike që nga fillimi i tij në shkurt, ende nuk adreson përfundimisht programin bërthamor iranian, çështje që do të diskutohet në negociatat e ardhshme.
Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi në platformën e tij Truth Social se “marrëveshja me Republikën Islamike të Iranit tashmë është përfunduar”, ndërsa njoftimi erdhi pak pasi kryeministri pakistanez Shehbaz Sharif, vendi i të cilit ka luajtur rolin e ndërmjetësuesit, konfirmoi arritjen e saj.
Sipas informacioneve paraprake, memorandumi i mirëkuptimit pritet të nënshkruhet zyrtarisht të premten në Zvicër. Ndër pikat kryesore të marrëveshjes është ndërprerja e menjëhershme dhe e përhershme e operacioneve ushtarake në të gjitha frontet, përfshirë edhe Libanin.
Autoritetet iraniane konfirmuan se armëpushimi do të hyjë në fuqi që nga e hëna në mbrëmje, ndërsa zëvendësministri i Jashtëm i Iranit, Kazem Gharibabadi, bëri të ditur se gjatë një periudhe 60-ditore armëpushimi do të negociohet një marrëveshje më e gjerë, ku do të përfshihen edhe lehtësimet e sanksioneve ndaj Teheranit.
Një nga çështjet më të ndërlikuara mbetet programi bërthamor iranian. Burime të afërta me negociatat kanë bërë të ditur se kjo temë do të trajtohet në raundet e ardhshme të bisedimeve.
Rihapet Ngushtica e Hormuzit
Trump deklaroi se Ngushtica e Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme detare për transportin global të naftës dhe gazit, do të rihapet të premten. Ai shtoi gjithashtu se ka urdhëruar përfundimin e bllokadës amerikane ndaj porteve iraniane.
“Anijet e botës, ndizni motorët. Le të rrjedhë nafta!”, shkroi Trump.
Menjëherë pas njoftimit, çmimet e naftës ranë ndjeshëm. Kontratat e naftës Brent humbën rreth 4% në tregtinë e hershme të së hënës, ndërsa bursat aziatike shënuan rritje.
Megjithatë, analistët paralajmërojnë se mungesa e detajeve konkrete mbi lirinë e lundrimit dhe zbatimin e marrëveshjes mbetet një pikë shqetësuese.
Mijëra viktima dhe presion politik
Konflikti nisi më 28 shkurt, kur forcat amerikane dhe izraelite ndërmorën sulme ndaj Iranit. Që prej asaj kohe, mijëra persona janë vrarë, kryesisht në Iran dhe Liban.
Irani ka ndërmarrë sulme ndaj Izraelit dhe vendeve të Gjirit që strehojnë baza amerikane, ndërsa bllokimi i Ngushticës së Hormuzit ka shkaktuar rritje të çmimeve globale të energjisë.
Në SHBA, lufta është kthyer në një barrë politike për administratën Trump, për shkak të pakënaqësisë së qytetarëve lidhur me rritjen e çmimeve të karburanteve para zgjedhjeve të ardhshme.
Nga ana tjetër, brenda Partisë Republikane ka presion që çdo marrëveshje përfundimtare të garantojë mbylljen e plotë të programit bërthamor iranian.
Senatori republikan Lindsey Graham përshëndeti marrëveshjen, por paralajmëroi se do të ndjekë me vëmendje negociatat e ardhshme mbi çështjen bërthamore.
Çështja bërthamore mbetet pengesa kryesore
Sipas burimeve diplomatike, drafti i marrëveshjes mund të përfshijë lirimin e 25 miliardë dollarëve asete të ngrira iraniane. Në këmbim, SHBA kërkon kufizime të forta ndaj programit bërthamor të Teheranit.
Zyrtarë amerikanë kanë deklaruar se marrëveshja përfundimtare synon çmontimin e programit bërthamor iranian dhe eliminimin e rezervave të uraniumit të pasuruar në nivele të larta.
Irani, i cili mohon se synon të ndërtojë armë bërthamore, kërkon që uraniumi i pasuruar të hollohet dhe të mbetet brenda territorit të tij.
Ndërkohë, Britania, Gjermania, Franca dhe Italia kanë sinjalizuar gatishmërinë për të lehtësuar sanksionet ndaj Iranit nëse Teherani ndërmerr hapa të verifikueshëm për kufizimin e programit të tij bërthamor.