Ekziston një “lojë” e zakonshme mes komentatorëve europianë: debati nëse SHBA është e destinuar të bjerë apo jo. Optimistët këmbëngulin se Amerika do të jetë mirë, sepse gjithmonë ka qenë mirë; pesimistët thonë se Amerika është në rënie, sepse çdo perandori një ditë bie.
Por ndoshta të dyja palët gabojnë. Ajo që po ndodh aktualisht mund të mos jetë as rënie dhe as stabilitet, por një tranzicion: kalimi nga republikë në perandori.
Kjo ide vjen nga një bisedë me Brent Johnson të Santiago Capital, i cili e sheh situatën përmes librit The Storm Before the Storm të Mike Duncan. Libri përshkruan një periudhë 70-vjeçare të historisë romake, nga viti 146 deri në 78 para Krishtit, ku Roma u përball me kriza monetare, trazira demografike, atentate politike, luftëra të vazhdueshme dhe kolaps të qendrës politike — fenomene që tingëllojnë çuditërisht familjare edhe për vitin 2026.
Megjithatë, pas gjithë atyre krizave nuk erdhi fundi i Romës, por ngritja e Augustus dhe lindja e Perandorisë Romake, e cila mbijetoi për shekuj.
Çfarë është një perandori?
Një perandori nuk është thjesht një term pompoz, por një formë konkrete qeverisjeje me karakteristika të caktuara.
Sipas autorit, një perandori është më pak liberale sesa një republikë — jo në kuptimin kulturor modern, por në kuptimin klasik: tregje të lira, bankë qendrore të pavarur dhe një shtet që qëndron larg ekonomisë.
Një perandori:
merr aksione në kompani strategjike,
e trajton bankën qendrore si pjesë të ekzekutivit,
vendos cilat industri janë “shumë të rëndësishme për të dështuar” dhe ndërhyn për t’i shpëtuar.
“Një perandori mund të ketë martesa homoseksuale, por nuk mund të ketë bankë qendrore të pavarur”, shkruan autori.
Sipas tij, shumë nga këto zhvillime tashmë po ndodhin në SHBA. Qeveria amerikane zotëron 9.9% të aksioneve të kompanisë Intel, ndërsa Department of Defense është aksioneri më i madh i MP Materials, kompania kryesore amerikane e mineraleve të rralla.
Ndërhyrje të ngjashme po ndodhin në industri të tjera strategjike si çeliku dhe ndërtimi i anijeve.
“Fantazia europiane”
Autori argumenton se nëse Europa mendonte se Republika Amerikane ishte problematike, duhet të përgatitet për Perandorinë Amerikane.
Shpesh në Europë thuhet se kontinenti është thjesht “vasal” i Amerikës. Por lufta e fundit me Iranin tregoi diçka tjetër.
Sipas artikullit, Spain, Italy, France dhe përkohësisht edhe United Kingdom refuzuan t’i lejonin avionët amerikanë të përdornin bazat e tyre për operacione kundër Iranit.
Madje, sipas autorit, Pentagon ka diskutuar mundësinë e pezullimit të Spanjës nga NATO.
“Në përgjithësi, një vasal nuk ia mohon perandorit bazat ajrore gjatë luftës”, shkruan ai.
Autori sjell edhe shembuj historikë, si ndërtimi nga Europa Perëndimore i gazsjellësit sovjetik Yamal në vitet 1980, pavarësisht kundërshtimeve të administratës së Ronald Reagan.
Problemi amerikan
Sipas analizës, problemi më i madh i Amerikës është se ajo nuk mund ta pranojë lehtësisht fjalën “perandori”.
Ndryshe nga britanikët, habsburgët apo osmanët, amerikanët e ndërtuan identitetin e tyre mbi refuzimin e monarkive dhe strukturave perandorake.
Në vitin 1783, koloneli Lewis Nicola i sugjeroi George Washington që të bëhej mbret i Amerikës së re, por Washington e quajti këtë një nga fyerjet më të mëdha që kishte marrë ndonjëherë.
Autori përmend historianin Tom Holland, i cili argumenton se gjeniu i vërtetë i Augustit ishte fakti që ruajti pamjen e republikës edhe kur e kishte transformuar atë në perandori.
Augusti nuk e quajti veten “perandor”, por “princeps” — qytetari i parë i Romës — ndërsa institucionet republikane mbetën formalisht në këmbë.
Pyetja, sipas autorit, është nëse SHBA-ja e vitit 2026 ka “Augustin” e saj.
Çfarë duhet të bëjë Europa?
Autori pranon se do të preferonte rikthimin e rendit liberal dhe të bazuar te rregullat të viteve 1990, por mendon se kjo epokë ka përfunduar.
Sipas tij, bota po hyn në një fazë ku Amerika po transformohet në një perandori që nuk guxon ta pranojë këtë hapur, ndërsa fuqitë e tjera si China, Russia, Turkey dhe Iran nuk kanë të njëjtin kompleks.
Pyetja për Europën është nëse do të zgjedhë të jetë “Athina e vogël” përballë “Romës amerikane” — e pasur dhe e zhvilluar kulturorisht, por e varur strategjikisht nga fuqia amerikane — apo do të vazhdojë të pretendojë një sovranitet që nuk ka fuqinë reale për ta mbështetur.
“Përulësia është fillimi i seriozitetit”, përfundon autori. “Perandoria amerikane po lind në kohë reale dhe Europa duhet të përballet me llojin e fqinjit që tashmë ka.”