Brussels-signal
Politikanët ambiciozë nuk digjen për të zgjidhur detajet e lodhshme të politikës së brendshme, me gjithë përplasjet që sjellin buxhetet e kufizuara dhe favorizimet zyrtare. Egot e mëdha publike tërhiqen nga kënga joshëse e diplomacisë. Të shfaqesh në darka shtetërore e pritje zyrtare, të udhëtosh me autokolona nëpër kryeqytete dhe të shkëmbesh biseda të shkurtra me mbretër e krerë shtetesh ofron dëshminë dehëse se ke mbërritur në klubin më ekskluziv.
Marrëdhëniet ndërkombëtare ofrojnë gjithashtu një mundësi të parezistueshme për t’i shpërqendruar votuesit e bezdisshëm nga dështimet e brendshme dhe, ndoshta, për ta përqendruar vëmendjen e tyre te kundërshtarë të dobishëm jashtë vendit. Në raste ekstreme, kjo mund të çojë në katastrofë. Gjenerali Galtieri e devijoi zemërimin e argjentinasve për vështirësitë ekonomike përmes pushtimit të Ishujve Falkland nga Britania e Madhe. Junta ushtarake greke, që po lëkundej, mbështeti një grusht shteti në përpjekje për të realizuar Enosis, bashkimin e Qipros me mëmëdheun grek. Fakti që të dyja këto raste përfunduan me rrëzimin e regjimeve nuk ka rezultuar një mësim mjaftueshëm i dobishëm. Pushtimi i Krimesë i solli Putinit një mbështetje të madhe në vend, por e shtyu atë drejt projektit për t’u shndërruar në një car të kohëve moderne, përmes pushtimit të plotë të Ukrainës.
Oportunizmi ndërkombëtar ruan joshjen e tij edhe mes politikanëve të sjellshëm dhe joofendues. Mark Carney fitoi zgjedhjet duke i larguar vëmendjen kanadezëve nga dështimet e njëpasnjëshme të paraardhësit të tij liberal, përmes fushatës së tij “elbows up” kundër Donald Trumpit. Në vend që të përdorte mandatin e tij për të trajtuar problemet që shqetësojnë votuesit – rritjen e ngadaltë ekonomike, pagat e ndenjura, strehimin e papërballueshëm dhe emigracionin e pakontrolluar – Carney preferoi të merrte një rol në skenën ndërkombëtare si ikonë e internacionalizmit liberal.
Qartazi, mandati i tij si guvernator i Bankës së Anglisë vetëm sa ia shtoi oreksin për një rol edhe më të madh në çështjet botërore. Përse të harxhosh kohë duke riparuar sistemin kombëtar të shëndetësisë, duke u përballur me separatistët e Albertës apo, Zoti na ndihmoftë, duke qetësuar quebecois-ët, kur mund të shijosh duartrokitjet e bashkëudhëtarëve të tu në Davos?
Carney e gjeti shpirtin e tij binjak te presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e cila gjithashtu preferon t’i shmanget mërzisë së politikës së brendshme të BE-së përmes aventurave në politikën e jashtme.
Duke lënë mënjanë ministren e saj të jashtme në detyrë, Kaja Kallas, dhe duke ia lënë negociatat e vështira buxhetore homologut të saj në Këshillin Evropian, António Costa, “Mbretëresha Ursula” ushtroi privilegjin e saj mbretëror dhe i dha Kanadasë së Carney-t një status të ri: anëtare e asociuar e BE-së.
Askush nuk është saktësisht i sigurt se çfarë është një “anëtare e asociuar”. Ajo nuk është kandidate për anëtarësim, nuk është pjesë e unionit doganor dhe as e Zonës Ekonomike Evropiane, por sigurisht paraqitet si diçka shumë më madhështore se Marrëveshja Gjithëpërfshirëse Ekonomike dhe Tregtare (CETA), e nënshkruar në vitin 2016.
Anëtarësimi i asociuar mund të shërbejë si model edhe për Ukrainën, e cila është gjithashtu një eksportuese e madhe bujqësore dhe, për këtë arsye, duhet të mbahet në një distancë të caktuar për një kohë të pacaktuar, në mënyrë që fermerët francezë të mos dalin në rrugë.
Fakti që CETA vazhdon të zbatohet përkohësisht dhe ende nuk është ratifikuar nga 10 shtete anëtare të BE-së tregon boshllëkun e këtij gjesti. Von der Leyen nuk ka kompetenca, sipas Traktatit të Lisbonës, për t’u dhënë vendeve të tjera ndonjë status të ri. Çfarëdo që të jetë “anëtarësimi i asociuar”, ai mund të jepet vetëm me votë unanime në Këshillin e Bashkimit Evropian, njësoj si anëtarësimi në Zonën Ekonomike Evropiane. Nuk është një stoli që shpërndahet sipas tekave të presidentes së Komisionit.
Megjithatë, kjo dalje në skenën botërore ka shërbyer për ta shpërqendruar Europën politike nga dështimet e saj. Tregu i Vetëm mbetet thellësisht i paplotë, i penguar nga standardet dhe rregulloret e ndryshme kombëtare, të cilat, sipas autorit, i kushtojnë BE-së disa pikë përqindjeje rritje ekonomike çdo vit.
Euroja ende nuk mbështetet nga një union i plotë bankar, një skemë e përbashkët sigurimi të depozitave apo një treg i unifikuar kapitalesh që do t’i orientonte kursimet kolektive të europianëve drejt investimeve produktive.
Komisioni i Von der Leyen mbetet i përkushtuar ndaj idesë se mund ta rregullojë rrugën drejt prosperitetit përmes rregullave, por, sipas autorit, ka arritur vetëm të rrisë çmimet e energjisë dhe të zhvendosë kapitalin industrial drejt Kinës dhe Shteteve të Bashkuara. Kthimi i Europës në një destinacion joatraktiv për investime përmes mbirregullimit dhe objektivave të “Net Zero”, argumenton ai, po dëmton perspektivat ekonomike të të rinjve europianë.
Pas përfundimit të përqafimeve dhe komplimenteve, çfarë do t’u ofrojë qytetarëve të tyre partneriteti i ri mes Carney-t dhe von der Leyen?
Njoftimi zyrtar sugjeroi bashkëpunim më të madh në mbrojtje, inteligjencë artificiale dhe furnizimin me energji. Kanadaja, e cila dikur kishte plazhin e saj të zbarkimit në Normandi, sot ka vetëm hijen e një ushtrie dhe mund të kontribuojë pak në përpjekjet e Europës për të frenuar Rusinë.
Në çdo rast, Kanadaja dhe fuqitë kryesore europiane udhëhiqen nga planet e mbrojtjes së NATO-s dhe jo nga përpjekjet e BE-së për ta zëvendësuar atë. Carney shpreson qartë të marrë një pjesë të rritjes së shpenzimeve europiane për mbrojtjen, si një partner i preferuar, por ka shumë më pak ekspertizë dhe kapacitete për të ofruar sesa Britania e Madhe, e cila, pavarësisht këtyre avantazheve, ende nuk ka fituar akses të barabartë në fondet e përbashkëta të mbrojtjes së BE-së.
As Kanadaja dhe as BE-ja nuk kanë krijuar kompani të inteligjencës artificiale të afta të sfidojnë Kinën apo Shtetet e Bashkuara. Bashkëpunimi mes vendeve që janë prapa në këtë garë nuk ka gjasa të sjellë përfitime për asnjërën palë. Duke pasur parasysh prirjet e tyre qeverisëse, ka shumë më tepër gjasa që të bashkëpunojnë për të mbytur industritë e tyre të reja të AI-së përmes mbirregullimit.
Kanadaja ka burime të jashtëzakonshme energjetike, por i mungon infrastruktura për t’i furnizuar në masë Europën. Tubacionet kanadeze shkojnë drejt perëndimit, në Paqësor, për t’u shërbyer tregjeve aziatike, ose drejt lindjes, në Ontario, përmes Shteteve të Bashkuara.
Çdo ndihmë për zgjidhjen e problemeve energjetike të Europës do të kërkonte ndërtimin e terminaleve për ngarkimin e naftës dhe gazit në bregdetin Atlantik të Kanadasë, në kundërshtim me parimet mjedisore të mbështetura nga Partia Liberale e Carney-t.
Burimet e naftës së Kanadasë janë të përqendruara në rërat bituminoze të Albertës, të cilat konsiderohen ndër burimet më ndotëse dhe me intensitetin më të lartë të karbonit ndër lëndët djegëse fosile. Importet në shkallë të gjerë të naftës kanadeze do të kërkonin një lehtësim të konsiderueshëm, nëse jo braktisjen e plotë, të Mekanizmit të Rregullimit të Karbonit në Kufijtë të BE-së.
Carney ngurron të zbulojë cilësinë më tërheqëse të vendit të tij për BE-në: mundësinë që Kanadaja të bëhet kontribuuese neto në arkën e BE-së.
Presidenti i Këshillit Evropian, Costa, po zhvillon një tur intensiv në kryeqytetet europiane, në përpjekje për të arritur një marrëveshje buxhetore përpara se populistët të mobilizojnë kundërshtim edhe më të madh ndaj BE-së.
Kontribuuesit neto, të udhëhequr nga Gjermania, janë të vendosur të shkurtojnë ndjeshëm buxhetin e propozuar, ndërsa përfituesit neto kërkojnë më shumë mbështetje nga Brukseli, me kusht që dikush tjetër të paguajë faturën.
Costa shpresonte ta zgjidhte këtë ngërç përmes planeve ambicioze për taksa të reja të BE-së, ose “burime vetjake”, por ato janë reduktuar në propozime minimale për taksa mbi cigaret elektronike dhe mbetjet elektronike.
Një kontribuues i ri neto do ta ndihmonte Costën të ngushtonte hendekun mes atyre që paguajnë dhe atyre që marrin. Anëtarësimi i Islandës ngjalli shpresën për një anëtar të ri të pasur, por kjo mundësi u bllokua nga votuesit ruralë.
Tani Kanadaja po shihet si një mundësi tërheqëse, e gatshme të paguajë për nderin e jashtëzakonshëm të një asociimi formal me Europën.
Nëse Kanadaja mund të joshet në një marrëveshje të personalizuar, të shoqëruar edhe me poste të reja në Bruksel për nëpunësit civilë që duan të largohen nga Otava, ajo do të paguante të paktën aq sa Norvegjia, e cila derdh mbi gjysmë miliardi dollarë në vit për statusin e saj në Zonën Ekonomike Evropiane.
Mirë për financat e BE-së, por çfarë do të marrë Kanadaja në këmbim?
Rregullat më të lehtësuara për punësimin dhe pjesëmarrja në programin Erasmus do t’u sjellin përfitime të rinjve kanadezë, por reciprociteti i vizave do të tërheqë gjithashtu europianët ambiciozë drejt mundësive më të mëdha në Amerikën e Veriut.
Tarifat industriale janë tashmë minimale sipas marrëveshjes CETA dhe nuk ka gjasa që BE-ja të hapë Tregun e Vetëm për importe më të mëdha të produkteve bujqësore kanadeze.
Carney është dukshëm i paqartë për avantazhet konkrete të një asociimi formal me BE-në dhe, në vend të kësaj, shpreson të përfshijë qytetarët e tij në një kryqëzatë të madhe kundër armiqve të rendit liberal ndërkombëtar.
Perspektiva për t’u bërë europianë nderi, në kontrast me amerikanët “brutalë”, u pëlqen mbështetësve të tij kryesorë në lagjet më elitare të Torontos dhe Vankuverit. Ata janë të etur ta shndërrojnë flamurin me fletën e panjës në një simbol të rezistencës ndaj “atij njeriu të tmerrshëm në Shtëpinë e Bardhë”.
Asnjëra prej këtyre nuk do të kompensojë rrezikun e largimit nga tregu më i madh i Kanadasë, Shtetet e Bashkuara.
Prosperiteti i 40 milionë kanadezëve varet nga suficiti tregtar që ata kanë me 340 milionë konsumatorët amerikanë. Industria kanadeze është e integruar në mënyrë të gjithanshme me tregun amerikan, nga pjesët e automjeteve te reklamimi.
BE-ja nuk mund të ofrojë asgjë që i afrohet një zëvendësimi të këtij tregu nëse SHBA-ja do të hakmerrej ndaj ndonjë marrëveshjeje kanadeze me Europën.
Carney u tërhoq nga një ofertë e mirë tregtare nga Uashingtoni, në një shpërthim krenarie të shfaqur publikisht, duke preferuar të rrezikojë mirëqenien ekonomike të qytetarëve të tij për duartrokitjet e homologëve europianë.
Duke pasur parasysh marrëdhëniet e tensionuara me Shtëpinë e Bardhë, Ursula von der Leyen sheh pak rrezik në afrimin e saj me Carney-n.
Ajo po ndërton një perandori, jo në kuptimin e vjetër të pushtimit territorial, por në kuptimin postmodern të fitimit të një statusi më të lartë në sytë e elitave.
Nëpunësi mesatar i Komisionit shpreson ta shndërrojë BE-në në një shtet federal funksional, ndërsa von der Leyen e sheh atë si një kështjellë të virtytit të vetëshpallur për elitat e pasura perëndimore, të rrethuara nga populistë të zemëruar.
Dhënia e titujve dhe privilegjeve shërbëtorëve besnikë si Carney e ngre zyrën e saj në nivelin e një oborri mbretëror në mbretërinë e elitës globale – një objektiv shumë më i rëndësishëm, sipas autorit, sesa nevojat materiale të punëtorëve të fabrikave në Duisburg apo minatorëve të qymyrit në Silezi.
Neglizhimi i burimeve të prosperitetit europian dhe dështimi për të mobilizuar burimet e Komisionit në shërbim të tyre do të nxjerrin në pah arritjen e saj të vërtetë