Mijëra afganë janë transferuar në Mbretërinë e Bashkuar në kuadër të një skeme sekrete, e cila u krijua pas një rrjedhjeje të të dhënave të tyre nga një zyrtar britanik që gabimisht i publikoi, raportohet për herë të parë.
Në shkurt të vitit 2022, u rrjedhën të dhënat personale të afërsisht 19,000 personave që kishin aplikuar për të migruar në Mbretërinë e Bashkuar pas marrjes së pushtetit nga talebanët në Afganistan.
Qeveria e mëparshme zbuloi rrjedhjen e të dhënave në gusht 2023, kur disa nga këto informacione u shfaqën në Facebook.
Nëntë muaj më vonë u krijua një skemë e re për vendosjen e personave në listë, dhe deri tani 4,500 afganë kanë arritur në Britaninë e Madhe.
Megjithatë, ekzistenca e rrjedhjes së të dhënave dhe transferimeve u mbajt sekret, pasi qeveria mori një urdhër gjykate të fuqishëm që ndalonte publikimin e tyre.
Detajet e rrjedhjes së madhe të të dhënave, reagimi ndaj saj dhe numri i afganëve që kanë marrë të drejtën për të jetuar në Mbretërinë e Bashkuar si rezultat, u bënë publike vetëm të martën, pasi një gjykatës i Gjykatës së Lartë vendosi heqjen e këtij urdhri heshtjeje.
Rrjedhja përmbante emrat, kontaktet dhe disa informacione familjare të personave potencialisht të rrezikuar nga talebanët.
Qeveria gjithashtu bëri me dije të martën:
- Ministria e Mbrojtjes (MoD) beson se 600 ushtarë afganë, përfshirë në rrjedhje, dhe 1,800 anëtarë të familjeve të tyre, janë ende në Afganistan.
- Skema po mbyllet, por ofertat për transferim për ata që mbeten në Afganistan do të respektohen.
- Skema sekrete – zyrtarisht e quajtur “Rruga e Relokimit Afghan” – ka kushtuar deri tani 400 milionë paund dhe pritet të kushtojë edhe 400 deri në 450 milionë paund të tjera.
- Rrjedhja u bë gabimisht nga një zyrtar i paidentifikuar i MoD.
- Personat me të dhënat e rrjedhura u informuan vetëm të martën.
Duke folur në Parlament, Sekretari i Mbrojtjes, John Healey, kërkoi falje të sinqertë për ata që u prekën nga rrjedhja e të dhënave, e cila u zbulua kur disa informacione u shfaqën në Facebook.
Ai tha se rrjedhja erdhi si rezultat i dërgimit të një tabelë të të dhënave “jashtë sistemeve të autorizuara qeveritare”, duke e përshkruar këtë si një “gabim serioz departamental” – megjithatë, Policia Metropolitane vendosi se nuk ishte e nevojshme të hapet një hetim policor.
Healey theksoi se kjo ishte “një nga humbjet e shumta të të dhënave” lidhur me evakuimin nga Afganistani gjatë asaj periudhe, dhe përfshinte emra të zyrtarëve të lartë ushtarakë, zyrtarë qeveritarë dhe deputetë.
MoD nuk dha shifra se sa persona mund të jenë arrestuar ose vrarë për shkak të rrjedhjes, por Healey tha se një rishikim i pavarur kishte konstatuar se është “shumë e pakëndshme” që ndonjë individ të jetë përzgjedhur si objektiv vetëm për shkak të kësaj rrjedhjeje.
Ai shtoi se ky rishikim e kishte konsideruar skemën sekrete si një “ndërhyrje jashtëzakonisht të rëndësishme” duke pasur parasysh “rrezikun potencialisht të kufizuar” që rrjedhja shkaktonte.
Në një vendim të Gjykatës së Lartë të lëshuar të martën, gjyqtari Chamberlain tha se ishte “plotësisht e mundur” që disa nga personat që panë postimin në Facebook me të dhënat e rrjedhura “të ishin infiltruar nga talebanët ose të kishin diskutuar për to me individë që mbështesnin talebanët”.
Një email u dërgua tek personat e prekur nga kjo rrjedhje, duke i këshilluar ata të “veprojnë me kujdes” dhe të ndërmarrin masa si mbrojtja e aktiviteteve online dhe mos përgjigjja ndaj mesazheve nga kontakte të panjohura.
Healey shtoi se ata që janë transferuar tashmë në Mbretërinë e Bashkuar janë përfshirë në statistikat e emigracionit.
Nëntori i vitit 2021 është data kyçe, kur trupat amerikane u tërhoqën nga Afganistani, duke lejuar talebanët të rimerrnin kontrollin dhe të rrethonin kryeqytetin Kabul.
Rrjedhja përfshinte emrat e personave që kishin aplikuar për skemën e Relokimit dhe Ndihmës për Afganët (ARAP), të krijuar nga qeveria britanike për të përpunuar shpejt aplikimet e atyre që frikësoheshin nga përndjekjet e talebanëve dhe për t’i transferuar në Britani.
Evakuimi, që çoi në transferimin e 36,000 afganëve në Mbretërinë e Bashkuar, është kritikuar ashpër vitet e fundit, me një hetim të vitit 2022 nga Komiteti i Punëve të Jashtme që e quajti një “katastrofë” dhe “tradhti”.
Kur qeveria krijoi një skemë të re transferimi vitin e kaluar si përgjigje ndaj rrjedhjes, media mori shpejt vesh për planet.
Qeveria kërkoi nga një gjykatës të nxirrte një urdhër heshtjeje për mediat. Gjykata vendosi një lloj urdhri që ndalonte jo vetëm raportimin e detajeve të rrjedhjes, por edhe vetë ekzistencën e urdhrit. Healey tha se nuk ishte në dijeni të ndonjë urdhri të ngjashëm tjetër.
Ai tregoi në Parlament se madje edhe ai vetë ishte ndaluar të fliste për rrjedhjen për shkak të këtij urdhri “të paprecedentë”, pasi ishte informuar kur ishte ende sekretar i mbrojtjes në opozitë.
Duke lexuar përmbledhjen e vendimit të tij në gjykatë, gjyqtari Chamberlain tha se urdhri i heshtjes kishte shkaktuar “shqetësime serioze për lirinë e shprehjes”.
Ai vazhdoi: “Super-urdhri pati efektin e mbylljes së plotë të mekanizmave të përgjegjësisë që funksionojnë në një demokraci.
“Kjo krijoi atë që unë e përshkruaj si një ‘vakum shqyrtimi’”.
Dokumentet gjyqësore të zbuluara të martën treguan se sekretari i atëhershëm i Mbrojtjes, Ben Wallace, kishte kërkuar “personalish” këtë urdhër të rreptë për t’i dhënë qeverisë kohë për të bërë “gjithçka që është e arsyeshme për të ndihmuar ata që mund të ishin vënë në rrezik më të madh nga rrjedhja e të dhënave”.
Urdhri u zgjat në nëntor 2023, me arsyetimin se talebanët mund të mos ishin në dijeni të ekzistencës së të dhënave të rrjedhura.
Megjithatë, gjyqtari Chamberlain vendosi ta heqë urdhrin pasi shqyrtimi i brendshëm i MoD konkludoi se talebanët “me shumë gjasa tashmë posedojnë informacionin kryesor nga ky dataset” dhe konfirmimi i ekzistencës së tij “ka shumë pak gjasa të rrisë në mënyrë të konsiderueshme rrezikun” për të prekurit.
Sekretari i mbrojtjes në opozitë, James Cartlidge, i cili ishte në qeveri kur u krijua skema sekrete, tha se “kjo rrjedhje e të dhënave kurrë nuk duhej të kishte ndodhur dhe përbën një shkelje të papranueshme të të gjitha protokolleve relevante për mbrojtjen e të dhënave”.
Avokatja Erin Alcock nga firma Leigh Day, që ka ndihmuar qindra aplikantë të ARAP dhe familjarët e tyre, e përshkroi rrjedhjen si një “dështim katastrofik”.
Në fillim të këtij muaji, qeveria konfirmoi se kishte ofruar kompensime për afganët që u prekën nga një rrjedhje tjetër e të dhënave./BBC