Familja mbretërore norvegjeze u përball këtë javë me skandale në disa fronte njëkohësisht. Bamirësi të ndryshme po ndërpresin ose po rishqyrtojnë lidhjet me Princeshën e Kurorës për shkak të kontakteve të saj të mëparshme me abuzuesin seksual tashmë të ndjerë, Jeffrey Epstein, ndërsa të tjerë po vënë në pikëpyetje përshtatshmërinë e saj për rolin e mbretëreshës së ardhshme.
E para lidhet me djalin 29-vjeçar të Princeshës së Kurorës Mette-Marit, Marius Borg Høiby, i cili këtë javë shpërtheu në lot gjatë ditës së parë të dëshmisë së tij në një gjykatë në Oslo, duke mohuar katër akuza për përdhunim.
Høiby nuk është pjesë e linjës së trashëgimisë, pasi ka lindur para martesës së nënës së tij me Princin e Kurorës Haakon në vitin 2001.
Haakon e rikonfirmoi statusin e Høiby-t si qytetar i thjeshtë në një deklaratë të rrallë përpara nisjes së gjyqit të martën, duke thënë se njerku i tij “nuk është anëtar i Shtëpisë Mbretërore të Norvegjisë dhe për rrjedhojë vepron në mënyrë të pavarur”.
Megjithatë, përpjekjet e tij për të mbrojtur reputacionin e Kurorës u errësuan kur shpërtheu një polemikë e dytë, këtë herë që përfshinte bashkëshorten e tij dhe nënën e Høiby-t, mbretëreshën e ardhshme të vendit.
Dokumente të reja për Epstein, të publikuara nga Departamenti Amerikan i Drejtësisë, tregojnë korrespondencë të gjerë mes Mette-Marit dhe abuzuesit seksual tashmë të ndjerë — diçka për të cilën princesha ka shprehur pendesë — vite pasi Epstein kishte pranuar fajësinë për kërkim shërbimesh seksuale nga një i mitur.
Të premten, Shtëpia Mbretërore e Norvegjisë deklaroi se Mette-Marit “e dënon fuqishëm abuzimin dhe veprimet kriminale të Epstein” dhe se i vjen keq që “nuk e kuptoi mjaft herët se çfarë lloj personi ishte ai”.
“Disa nga përmbajtjet e mesazheve mes Epstein dhe meje nuk përfaqësojnë personin që dua të jem. Gjithashtu kërkoj falje për situatën ku e kam vendosur Familjen Mbretërore, veçanërisht Mbretin dhe Mbretëreshën,” tha Mette-Marit në një deklaratë.
Sfida në disa fronte
Sipas ekspertëve, kjo ka nxitur një debat të hapur publik në Norvegji mbi faktin nëse Mette-Marit duhet të bëhet mbretëreshë.
“Besimi ndaj Princeshës së Kurorës ka rënë ndjeshëm,” tha Tove Taalesen, korrespondente për çështjet mbretërore në median Nettavisen. “Shumica ende e mbështet institucionin, por kjo mbështetje është më e dobët dhe pasiguria po rritet.”
Kontroversia ngre pyetje të pakëndshme mbi pozitën e Mette-Marit brenda familjes, veçanërisht duke pasur parasysh moshën e avancuar të Mbretit Harald V, i cili në moshën 88-vjeçare është monarku më i moshuar në Evropë. Shëndeti i tij është përkeqësuar vitet e fundit, duke e detyruar Haakonin të ushtrojë herë pas here detyrën e regjentit.
Taalesen theksoi se Mette-Marit nuk përballet ende me një fund të menjëhershëm të rolit të saj si anëtare aktive e familjes mbretërore, por një mundësi do të ishte tërheqja nga detyrat për arsye shëndetësore, duke i lënë Princit të Kurorës të sundojë i vetëm në të ardhmen.
Mette-Marit u diagnostikua në vitin 2018 me fibrozë pulmonare, një sëmundje kronike dhe progresive e mushkërive me prognozë të dobët, dhe sipas pallatit mbretëror mund të ketë nevojë për transplant mushkërish.
Edhe komentues të tjerë mbretërorë pajtohen. Kjetil Alstadheim, redaktor politik i gazetës me ndikim Aftenposten, tha se shumë norvegjezë janë të zhgënjyer nga zbulimet dhe kanë më pak besim tek princesha.
“Ata vënë në dyshim gjykimin e saj në të ardhmen,” tha Alstadheim për CNN.
Ole-Jørgen Schulsrud-Hansen, komentator mbretëror për transmetuesin TV2, shtoi: “Duhet të presim që pluhuri të ulet për të parë se sa shumë e ka prekur realisht monarkinë.”
Një monarki moderne
Mette-Marit u bë Princeshë e Kurorës në vitin 2001, pasi u martua me Haakonin në katedralen e Oslos përpara 800 të ftuarve dhe një audience televizive prej miliona shikuesish. Në atë kohë, sinqeriteti i saj rreth asaj që e quajti një “jetë të shfrenuar” në rininë e hershme u prit mirë, veçanërisht nga brezat e rinj.
“Kjo mobilizoi të rinjtë, të cilët e panë si një monarki moderne dhe u identifikuan me të,” tha Alstadheim. “Ajo arriti të ndërtonte besim dhe respekt.”
Mes zhurmës së fundit, ky besim dhe respekt duket se po zbehen ndjeshëm.
Këtë javë, qendra më e madhe e shëndetit seksual në Norvegji, “Sex and Society” me seli në Oslo, njoftoi se do të ndërpresë lidhjet me Mette-Marit, duke thënë se zbulimet e fundit janë të papajtueshme me vlerat e saj.
“Për fondacionin, gjëja më e rëndësishme ka qenë konsiderata për pacientët tanë, për të gjitha viktimat e abuzimit dhe për të gjithë ata që luftojnë për parandalimin e dhunës seksuale,” thuhej në deklaratë.
Tre organizata kulturore në Norvegji — të gjitha nën patronazhin e princeshës së kurorës — i kanë shkruar gjithashtu familjes mbretërore për lidhjet e mëparshme të Mette-Marit me Epstein, duke thënë se kontaktet duken “serioze dhe shqetësuese”.
“Për bashkëpunimin tonë të mëtejshëm është e rëndësishme që Shtëpia Mbretërore të japë një shpjegim të qartë për këtë çështje,” shkruan Qendra Hamsun, Festivali i Førde-s dhe Qendra Kulturore Nynorsk në një letër të siguruar nga CNN.
Ndërhyrje e rrallë politike
Shkëmbimet e diskutueshme të email-eve — që tregojnë një marrëdhënie më të thellë mes Epstein dhe princeshës sesa dihej më parë — kanë shkaktuar një ndërhyrje të rrallë politike. Kryeministri norvegjez Jonas Gahr Støre deklaroi të hënën se Mette-Marit kishte treguar gjykim të dobët.
“Ajo thotë se ka treguar gjykim të dobët. Jam dakord,” u tha Støre gazetarëve.
Edhe pse pasqyron fjalët e vetë Mette-Marit, kjo deklaratë tregon presionin e madh publik me të cilin po përballet familja, thonë ekspertët. “Nuk kam gjetur asnjë shembull në historinë moderne norvegjeze ku një kryeministër të ketë kritikuar publikisht një anëtar të familjes mbretërore,” tha Alstadheim.
Në email-e të dërguara nga “H.K.H. Kronprinsessen” — që përkthehet “Lartmadhëria e Saj Mbretërore, Princesha e Kurorës” — drejt Epstein në vitin 2012, Mette-Marit e quan atë “i dashur” dhe “me zemër të butë”.
Në një tjetër shkëmbim email-esh të po atij viti, ajo e përshkruan Epstein si “shumë sharmant”, duke shtuar: “A është e papërshtatshme që një nënë t’i sugjerojë dy gra lakuriqe që mbajnë një dërrasë sërfi si sfond për djalin tim 15-vjeçar?”
Në një tjetër bisedë të vitit 2012, Epstein i thotë Mette-Marit se është në një “kërkim për bashkëshorte”, duke shtuar: “Parisi po rezulton interesant, por preferoj skandinavët.” Ajo përgjigjet se Parisi është “i mirë për tradhti bashkëshortore”, ndërsa “skandinavët janë material më i mirë për grua”.
Mette-Marit pranoi se kishte treguar “gjykim të dobët” në marrëdhënien e saj me Epstein, por theksoi se ai ishte “i vetmi përgjegjës për veprimet e tij”.
“Duhet të marr përgjegjësi që nuk e kam hetuar më thellë të kaluarën e Epstein dhe që nuk e kam kuptuar më herët se çfarë lloj personi ishte. Pendohem thellësisht për këtë dhe është një barrë që duhet ta mbaj,” tha ajo për CNN.
Jo vetëm Princesha e Kurorës
Ndërsa presioni ndaj Mette-Marit rritet, ish-kryeministri norvegjez Thorbjørn Jagland po hetohet “nën dyshimin për korrupsion të rënduar” lidhur me marrëdhëniet e tij me Epstein, njoftuan autoritetet norvegjeze të zbatimit të ligjit.
Sipas Økokrim, shërbimit kombëtar të prokurorisë dhe policisë, po hetohet “nëse dhurata, udhëtime apo hua janë marrë në lidhje me pozitën e tij”.
Dokumentet e Departamentit Amerikan të Drejtësisë tregojnë se Jagland shkëmbeu email-e miqësore me Epstein dhe planifikoi një pushim në ishullin e tij. Avokati i Jagland i tha CNN-it se ish-kryeministri do të bashkëpunojë plotësisht me hetimin dhe se “bazuar në atë që kemi zbuluar deri tani, mbetemi të sigurt për rezultatin”.
Figura të tjera evropiane përfshihen gjithashtu në dokumentet e fundit, përfshirë anëtarë të familjeve mbretërore, megjithëse përmendja në dosje nuk nënkupton domosdoshmërisht shkelje ligjore.
Në një email të dërguar Epstein-it në vitin 2010, një person me emër të redaktuar përfshiu një foto që duket se tregon Princeshën suedeze Sofia, atëherë Sofia Kristina Hellqvist, gjatë një udhëtimi në Afrikë.
Email-i thotë: “Ja një foto e Sofias sonë — e mban mend — pra, së shpejti Princesha Sofia… e gjithë shtypi suedez po e kërkon… ndërsa ajo është në Afrikë!” Konteksti i këtij shkëmbimi mbetet i paqartë.
Emri “Sophia Hellqvist” figuron gjithashtu krahas Epstein-it në një listë të ftuarish të vitit 2012 për atë që duket të ketë qenë një shfaqje e Les Misérables.
Princesha Sofia e ka takuar Epstein-in disa herë rreth 20 vite më parë, përpara se të bëhej pjesë e familjes mbretërore, tha të premten oborri mbretëror suedez për CNN, por mohoi se ajo ka marrë pjesë në një ngjarje të tillë në vitin 2012.
“Nga ana jonë jemi në dijeni se emri i Princeshës (i shkruar gabim) raportohet se është gjetur në një dokument nga një premierë në vitin 2012,” thanë ata, duke shtuar se ajo ndodhej në Suedi në atë kohë dhe nuk kishte takuar Epstein-in prej “disa vitesh”.
Ndërkohë, në vitin 2012, Princi i Kurorës së Danimarkës së atëhershme, tani Mbreti Frederik X, u përmend në një email dërguar Epstein-it si “mysafir i konfirmuar” për një darkë. Nuk është e qartë nëse Epstein apo princi morën pjesë në këtë ngjarje. CNN ka kërkuar koment nga familja mbretërore daneze.
Siç ka raportuar CNN, edhe ish-Princi britanik Andrew përmendet disa herë në dosje, ashtu si ish-bashkëshortja e tij Sarah Ferguson, e cila më parë ka shprehur keqardhje për lidhjet e saj me Epstein.
Në Norvegji, me gjyqin e Høiby-t që pritet të zgjasë disa javë, Taalesen beson se dy skandalet që po qarkullojnë rreth familjes mbretërore po “ushqejnë njëri-tjetrin”.
Raportimi i përditshëm nga salla e gjyqit do ta mbajë familjen mbretërore në qendër të vëmendjes publike, ndërsa presioni ndaj Mette-Marit rritet, thotë ajo.
Por, duke pasqyruar pasojat e ngjashme në Britani, janë pikërisht email-et me Epstein që përbëjnë sfidën më serioze për emrin e familjes në dekada — një sfidë që, sipas saj, oborri mbretëror nuk mund ta injorojë.