Qendra Shkencë dhe Inovacion për Zhvillim (SCiDEV) ka publikuar sot një analizë të pavarur ligjore mbi draftin e ri të Kodit Penal, duke ngritur shqetësime serioze mbi ndikimin që ky draft mund të ketë mbi lirinë e shprehjes dhe të medias në Shqipëri.
Në fokus të debatit janë nenet mbi shpifjen dhe fyerjen, të cilat mbeten të trajtuara si vepra penale, me gjoba të larta dhe dënime që rëndohen kur shënjestra është një funksionar publik. Ky rikthim i mbrojtjes së privilegjuar për zyrtarët, sipas SCiDEV, është në kundërshtim me praktikat demokratike europiane, ku kritika politike gëzon mbrojtjen më të lartë ligjore.
Analiza thekson se trajtimi penal i shpifjes e fyerjes ka sjellë ndër vite pasoja negative për gazetarinë investigative: kosto të larta financiare, presion psikologjik dhe rritje të vetëcensurës. Edhe kur proceset mbyllen pa dënim, dëmi në punën e gazetarëve dhe informimin e publikut mbetet i pakthyeshëm.
SCiDEV propozon dekriminalizimin e shpifjes dhe fyerjes, duke e zhvendosur mbrojtjen e reputacionit drejt mjeteve civile, si përgënjeshtrimi, e drejta e përgjigjes dhe kompensimet proporcionale. Njëkohësisht, raporti sugjeron mbrojtje të posaçme për gazetarët si kategori e rrezikuar, duke përfshirë mekanizma kundër padive strategjike (SLAPP), të cilat shpesh përdoren për të mbytur debatin publik.
Një tjetër pikë e diskutueshme është parashikimi i dënimeve për “përdhosjen e Republikës dhe figurave shtetërore”, që sipas ekspertëve rrezikon të cenojë humorin politik, satirën dhe kritikat legjitime. Në disa vende të BE-së, si Franca dhe Belgjika, dispozita të ngjashme janë shfuqizuar si antidemokratike.
Në thelb, përplasja rreth Kodit të ri Penal është përplasja midis dy vizioneve: një Shqipërie që përafron standardet e BE-së duke garantuar lirinë e fjalës si themel i demokracisë, apo një Shqipërie që rikthehet pas, duke përdorur ligjin penal për të kufizuar kritikën. Dhe pyetja mbetet e hapur: a do të ketë vullnet politik për ta vendosur lirinë e shprehjes mbi interesat e pushtetit?
Rekomandimet kryesore të SCiDEV
– Dekriminalizimi i shpifjes dhe fyerjes, dhe trajtimi i tyre vetëm me mjete civile proporcionale.
– Mbrojtje më të forta për gazetarët dhe rojtarët publikë, përfshirë masa kundër padive strategjike (SLAPP) që synojnë të heshtin kritikën.
– Heqja ose rishikimi i neneve që kufizojnë shprehjen, si ato për përdhosjen e Republikës dhe figurave shtetërore, të cilat cenojnë satirën dhe diskursin politik.
– Harmonizimi i plotë me standardet e BE-së dhe Këshillit të Europës, duke reflektuar rekomandimet e qarta për dekriminalizimin e shpifjes dhe garantimin e lirisë së shprehjes.
Analiza e plotë: